İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 176a
Ve şeyhülislâmı ve nakîbüleşrâfı ve üç yüz akçe pâyesiyle şerîf kadılıkdır. Cümle üç yüz altmış pâre nâhiye kurâlarında kadılara beher sene ber-vech-i adâlet on beş kîse-i Rûmî olur.
EÇS V 176a
Sipâh kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve şehir voyvadası ve harâc emîni ve şehir kethüdâsı ve muhtesib ağası ve bâcdârı ve mi‘mârbaşısı vardır, ammâ dizdâr ağası yokdur, zîrâ sene 788 târîhinde Gâzî Hudâvendigâr bu kal‘ayı feth edüp temelinden kal‘a-i mezkûr Manastır'ı münhedim etdi. Anıniçün dizdârı ve neferâtları yokdur.
EÇS V 176a
Zemîn-i şehr-i Manastır: (---) dağı zeylinde nehr-i (---) kenârında bir vâsi‘ ova içinde mezkûr nehrin yemîn [ü] yesârında bir şehr-i azîmdir kim on yerden ağaç ve kârgîr cisirler ile geçilir şehr-i kebîrdir. Cânib-i erba‘ası ve şehir içi niçe bin dıraht-ı kebîrler ile zeyn olmuş bir hıyâbân-ı Rûm içinde kalmış dırahtistânlı şehirdir. Bir âdem tâ şehir içine girmeyince hıyâbândan şehri göremez. Tâ bu mertebe koyah u sâyedâr şehirdir.
EÇS V 176a
Der-beyân-ı esmâ-i aded-i mahallât-ı büldân: Cümle yigirmi bir mahalledir.
EÇS V 176a
Meşhûr mahallât bunlardır.
EÇS V 176a
Der-ayân-ı sarây-ı kibâr [u] a‘yân: Cümle üç bin aded sağîr ü kebîr serâpâ kiremitli tahtânî ve fevkânî kârgîr binâ hâne-i ra‘nâlı büyûtlardır. Cümleden (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) meşhûr bunlardır.
EÇS V 176a
Der-fasl-ı cevâmi‘hâ-yı muvahhidân: Cümle yetmiş aded mihrâbdır. Evvelâ cisr-i kebîr başında İshâk Efendi câmi‘inin târîhidir:
EÇS V 176a
Avn-i BismillâhirrahmânirrahîmTâlibe târîhe binâ‘ü'l-kadîmİshâk ibn İsâ fâzâ edDâme sa‘d ez-an ebâ'n-na‘îmKad benâhu câmi‘en ni‘me'l-binâİn kazâ min şânihi ni‘me'l-alîmSümme emlâ mülhemen târîhahuVahde BismillâhirrahmânirrahîmSene (---)
EÇS V 176a
Ve çârsû içre Mahmûd Efendi câmi‘inin târîhidir:
EÇS V 176a–176b
Hak budur kim bu câmi‘-i pür-nûrVerdi şehr içre gün gibi revnâkEy Leâlî denildi târîhiMa‘bed-i ümmet-i Resûl-i HakSene (---) 176b
EÇS V 176b
Ve Gâzî Haydar Paşa câmi‘i gâyet musanna‘ ma‘bedgâhdır ve Çıkrıkçılar içinde Hacı Beğ câmi‘i ve bezzâzistân kurbunda Çavuş câmi‘inin cemâ‘ati gâyet çokdur. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 176b
Der-ilm-i mesâcid-i âbidân: Cümle (---) aded mahalle eyneleridir.
EÇS V 176b
Der-zikr-i medâris-i âlimân: Cümle dokuz aded dârü't-tedrîsdir. Cümleden medrese-i Dülbend Kadı mükellefdir.
EÇS V 176b
Der-vasf-ı dârü'l-kurrâ-i hâfızân:
EÇS V 176b
Der-medh-i dârü'l-hadîs-i müfessirân:
EÇS V 176b
Sitâyiş-i dârü't-ta‘lîm-i tıflân-ı püserân:
EÇS V 176b
Der-beyân-ı hânkah-ı fukarâ-yı abdâlân:
EÇS V 176b
Der-cem‘-i çesmesâr-ı mâ-i revân:
EÇS V 176b
Zikr-i sebîlhâne-i teşnegân:
EÇS V 176b
Der-ta‘rîf-i mihmân-sarây-ı kârbân:
EÇS V 176b
Tavsîf-i hân-ı hâce-i tüccârân:
EÇS V 176b
Fasl-ı hammâmât-ı rûşenâ-yı gâsilân:
EÇS V 176b
Der-aded-i çârsû-yı bezzâzistân: Cümle 900 dükkândır, ammâ çıkrıkçılar içi ve derziler içi ve kırk aded kahvehânelerinde gûyende zenânları çokdur ve kal‘a-misâl demir kapulu kubâblar ile mebnî bezzâzistânı gâyet mükellefdir ve ankâ hâcegîyânları vardır.
EÇS V 176b
Reng-i rûy-ı pîr-i nâ-tüvân ü cüvânân:
EÇS V 176b
Sitâyiş-i mahbûbe-i mahbûbân:
EÇS V 176b
Ulemâ-yı tabîb-i hâzıkân:
EÇS V 176b
Ve cerrâh-ı fassâdân-ı üstâdân:
EÇS V 176b
Sulehâ-yı sâhib-i vera‘ meşâyihân
EÇS V 176b
Ta‘rîf-i musannifîn-i şâ‘irân:
EÇS V 176b
Mazınne-i ehl-i hâl-i mecâzibân:
EÇS V 176b
Havâ-yı bâd-ı sabâ-yı hayât-ı câvidân:
EÇS V 177a
şehr içre cereyân eden âb-ı hayevân: Kûh-ı Kevat ve kûh-ı Resna ve kûh-ı Ustok yaylalarından cem‘ olup iner. Nehr-i Vardar'[a] karışır.
EÇS V 177a
Aded-i çâh-ı mâ-i hânedân:
EÇS V 177a
Der-beyân-ı ekâlim-i arz-ı büldân:
EÇS V 177a
Der-ilm-i tâli‘-i nücûm-ı imâristân:
EÇS V 177a
Der-kabâ-yı ünâs [u] merd-i meydân:
EÇS V 177a
Fasl-ı libâs-ı tâ’ife-i nisvân:
EÇS V 177a
Der-vasf-ı esmâ-i râcilân:
EÇS V 177a
Der-beyân-ı nâmhâ-yı bintân-ı zenân:
EÇS V 177a
Esmâ-i gulâm-ı halka-begüşân: