Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› ﬂ ﬁ € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002

cümle

2.448.046

sözcük

149.437

ayrı biçim

79.216

tek geçişli

%53,0 (hapax)

0,596

STTR

standart tür/sözcük

38,2

sözcük / cümle

5,65

harf / sözcük

eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

ve147.844
edüp23.957
ile23.734
cümle21.193
u17.390
olup17.269
ammâ15.229
dahi13.186
bin12.266
yüz11.993
üzre11.889
ü11.280
paşa9.477
aded9.046
andan8.920
iki8.812
vardır8.568
kal‘ai7.733
var7.576
yine7.308
niçe7.024
olan6.744
üç6.716
sene6.238
deyü6.007
olur5.949
hazreti5.945
her5.944
şehri5.677
cânibi5.646
hân5.401
on5.336
içre5.195
gelüp5.020
nehri4.985
yedi4.853
yokdur4.645
câmi‘i4.637
gibi4.581
ederler4.565

En sık ikili öbekler

Metin

Neşrin işaretleri

[u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
(ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
{üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
(---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VII 81a

Ve cümle iki kapusu biri maşrık tarafında bâğlara ve bâğçelere nâzır kapu dâ’imâ mesdûd durur, hîn-i mahalde açılır. Biri dahi cânib-i şimâle Sonlok kapusudur.

EÇS VII 81a

Ve kal‘anın maşrık tarafı dîvârın nehr-i Tise döğer. İskele ol tarafdadır kim cümle Tise ve Tuna gemileri anda yanaşırlar. Lâkin nehr-i Tise gâyet tuğyân ile gelüp kal‘a dîvârın câ-be-câ harâb etmişdir, zîrâ bu kal‘anın cânib-i erba‘asının etrâfı handakın nehr-i Tise dolaşup kâfirden kalan kal‘ası hâlâ iç kal‘adır. Ve taşra kal‘asının içi ol kadar ma‘mûr u müzeyyen değildir. Ancak Süleymân Hân'ın tarz-ı kadîm bir câmi‘i ve bir musanna‘ minâresi var.

EÇS VII 81a

Ve kal‘a dîvârının iç yüzü dolma toprakdır. Ve taşra varoşu etrâfı dâ’iren-mâdâr dolma rıhtım Şeddâdî palanka dîvârdır. Ve cümle üç yüz aded şindire tahta örtülü tahtânî ve fevkânî evlerdir.

EÇS VII 81a

Ve cümle bir hammâmı ve cümle bir hânı ve cümle sağîr ü kebîr on bir aded kenîseleri var, ammâ vîrân deyri çokdur. Ve cümle iki yüz aded dükkânları ve cümle bir medrese ve cümle iki tekye ve cümle iki aded mekteb-i sıbyânı var.

EÇS VII 81a

Ve dahi varoşunun etrâfın nehr-i Tise dolanup bunun dahi handakını nehr-i Tise ihâta etmişdir.

EÇS VII 81a

El-hâsıl Koca Süleymân Hân aceb metîn kal‘a inşâ etmişdir, ammâ hâkim-i müflisler elinde vîrân olmadadır.

EÇS VII 81a

Dizdârı mükellef ağalıkdır ve üç yüz aded şecî‘ ve nâmdâr kulları var. Hattâ biz anda iken Orta Macar'dan dörd yüz katana kâfir gelüp kal‘adan taşra hunkalar yığınlarının ardlarında ümmet-i Muhammed'i kâfirler katlanup vakt-i seherde asker-i İslâm taşra çıkınca çet-a-çat gûnâ-gûn bir ceng-i azîm olup Beşli Ağası Sübhânzâde ve martolosân ağası ve on bir yiğit şehd-i şehâdet câmın nûş edüp âhır-ı kâr meydân-ı ma‘reke gâzîlerde kalup elli aded kâfiri dendân-ı tîğdan geçirüp kelleleri galtân olup otuz aded küffâr dahi esîr-i bend-i zencîr olup bir kapudanı sancağ u haçlı bayrağıyla ve silâhları ve seksen kadar atlarıyla cümle guzât muğtenim olup alay ile kal‘aya gelüp şâdımânlar ile şühedâ helvâları yeyüp şühedâların defn etdiler. Tâ bu mertebe nâmdâr ve yarar ve dilâver server hünerv[er] fetâları var, ammâ fakîrlerdir. Bunlardan bu fakîr yoklama nâmına bir habbe almayup iki esîr kefere ve katana atı ve iki Macar tüfengi verdiler.

EÇS VII 81a

Ve hâlâ kânûn-ı Süleymân Hân üzre Baçka sancağı dedikleri bu Segedin kal‘asıdır. Kânûn üzre kâhîce Segedin beği bunda ve kâhîce Baç kal‘asında sâkin olur.

EÇS VII 81a

Kânûn üzre paşasının hâssı taraf-ı şehriyârîden 500.000 yük akçedir. Ve cümle tokuz aded ze‘âmetdir. Ve cümle üç yüz aded erbâb-ı tîmârları vardır. Alaybeğisi ve çeribaşısı ve yüzbaşısı vardır. Ve kânûn üzre cebelüleri ve beğinin askeri ile hîn-i cengde cümle dörd bin asker olur.

EÇS VII 81a

Ve şeyhülislâmı ve nakîbü'l-eşrâfı ve yüz elli akçe müflis kazâdır. Ve Eğre yeniçerileri serdârı ve gümrük emîni ve harâc emîni kânûn üzre mevcûd.

EÇS VII 81a

Cümle livâ-i Segedin'de haymehâne re‘âyâları ki yigirmi dörd bin harâcdır kim cümle Eğre kulu aklâmıdır. Cebecibaşı ve topçubaşı ve on iki aded kal‘a kulu ağaları ve muhtesib ağası ve bâcdârı ve mi‘mârbaşı ve niçe hâkimleri vardır. Hudâ amâr ede, zîrâ Orta Macar'a bu kal‘a sedd-i sedîd olmuşdur. Cenâb-ı Hayy-ı Kadîr ömr-i medîd ile ahâlîsini mu‘ammer ede. Bu arada Segedin sancağı tamâm oldu.

EÇS VII 81a

Andan cümle mücâhidân ile vedâlaşup yarar refîkler ile kal‘a dibinde cümle atlarımızla gemilere süvâr olup nehr-i Tise'den karşu ubûr edüp Tımışvar eyâletinde Çanad sancağı hâkine kadem basup yine,

EÇS VII 81a

Kal‘alar yoklamağa gitdiğimiz menâzilleri ve cümle kılâ‘ları beyân eder

EÇS VII 81a–81b

Evvelâ nehr-i Tise'den kal‘a-i Çanad'a giderken maşrık cânibine bir ok menzili gitdikde nehr-i azîm Moriş sâhiline varılır. Bu nehr-i Moriş tâ Erdel vilâyetinde Kolçvar yaylalarından çıkup niçe şehirlere ve varoşlara ve kal‘a-i Hozad'a ve kal‘a-i Deve'ye uğrayup andan sonra niçe uyûn-ı câriyeler dahi cem‘ olup cânib-i garba cereyân ederek vilâyet-i Tımışvar'da Lipova kal‘asına uğrayup andan bu Segedin kal‘ası kurbunda nehr-i Tise'ye mahlût olup 81b ikisi deryâ gibi cereyân ederek mezkûr u mevsûf olan Titel kal‘ası dibinde nehr-i azîm Tuna'ya munsab olurlar.

EÇS VII 81b

Andan hakîr nehr-i Moriş'i dahi gemiyle karşu cânibe geçüp kâh sahrâda ve kâh hıyâbânistânda ve kâh nehr-i Moriş kenârına uğrayup kâmil 6 sâ‘at gidüp,

EÇS VII 81b

Evsâf-ı şehr-i dâr-ı cihâd, ya‘nî hisâr-ı üstüvâr-ı Çanad

EÇS VII 81b

Lisân-ı Erdelce (---) (---) demekdir. Bânîsi Menûçehr evlâdlarından Devey Ban Gor binâsıdır. Lâkin niçe gûne mülûkun destine gire gire bu gûne amâr olmuşdur.

EÇS VII 81b

Ba‘dehu sene 958 târîhinde Erdel Kralı Betlen Gor elinden Süleymân Hân-ı Iğrando fethidir, be-dest-i Vezîr-i Sânî Serdâr Ahmed Paşa bâ-i‘ânet-i Ulama Paşa ve imdâd-ı Gâzî Küçük Balı Beğ.

EÇS VII 81b

{Ba‘dehu küffâr yine Çanad'ı alup Mehemmed Hân-ı Sâlis asrında sene 1007 târîhinde Saturcu Paşa feth etdi ve firâr eden kâfirleri cümle kırdı ve esîr etdi.} Hâlâ Süleymân Hân tahrîri üzre Tımışvar eyâletinde başka sancak beği tahtıdır kim mîr-i livâsının hâssı taraf-ı şehriyârîden 400.000 yük akçedir. Ve cümle erbâb-ı ze‘âmeti 10 neferdir ve cümle erbâb-ı tîmârı 600 âlât-ı silâha müstağrak gâzîlerdir. Alaybeği ve çeribaşı ve yüzbaşıları vardır. Beğinin bin nefer âdemiyle cümle zu‘amâ ve erbâb-ı tîmârın cebelüleriyle hîn-i ma‘rekede cümle altı bin asker olur. Sipâh kethudâyeri ve kapukulu yeniçerisi serdârı ve yeniçeri kal‘a dizdârı ve üç yüz aded pâk ü pâkîze müsellah kal‘a kulu ve şeyhülislâmı ve nakîbü'l-eşrâfı ve yüz elli akçe şerîf kazâsı ve yedi aded nâhiye başı ve iki yüz kırk aded nâhiye kurâları ve muhtesibi ve bâcdârı ve gümrük emîni Tımışvar kulu tarafındandır. Ve harâc emîni dahi Tımışvar'ındır. Mi‘mârı ve biner aded tuğ sâhibi nefer ağaları ve a‘yân-ı eşrâfı ve topçubaşı ve cebecibaşı ve martolosân ağası var, ammâ kapukulları ağası odalarıyla yokdur.

EÇS VII 81b

Eşkâl-i kal‘a-i Çanad

EÇS VII 81b

Nehr-i Moriş'den bir kemânkeş ve kemândâr kişinin oku menzili ba‘îd bir çölde iç kal‘ası kârgîr binâ ve bir çâr-kûşe şekilli metîn ü müstahkem kirmân-ı dâr-ı amândır kim gird-â-gird cirmi kâmil yedi yüz adımdır. Ve serâpâ rıhtım Şeddâdî tula ile mebnî bir rabât-ı garrâdır.

EÇS VII 81b

Ve derûn-ı hisârda dörd aded çanlıkdan bozma minâreli câmi‘-i kebîrleri var. Biri hünkâr câmi‘i iç kal‘adadır. İmâm ve mü’ezzin ve dizdâr ve kethudâ ve mehterbaşı hâneleri ve cebehâne ve anbâr mahzenleri bu iç kal‘adadır. Şâhâne balyemez topları var. Ve bu iç kal‘anın iki kat metîn ve kavî demir kapuları ile handak arasında bir zîr-i zemîn zindânı var kim çâh-ı siccînden nişân verir. Bu zindâna muttasıl bir kulle-i azîmi var, serâpâ tula binâ-yı Şeddâdîdir.

EÇS VII 81b

Der-vasf-ı varoş-ı Çanad

EÇS VII 81b

Mezkûr iç kal‘a handakı hâricinde bir cemâ‘at-i kesîrelice mescidi var mahkeme-i şer‘-i Resûl-i mübîn bundadır. Ve bu varoş kal‘a rıhtım dolma çit palankadır kim cânib-i garba bir kapusu var. Dâ’iren-mâdâr bu varoşun cirmi kâmil bin adımdır. Ve içinde cümle tahtânî ve fevkânî tahta şindire kiremit örtülü vâsi‘ce yüz seksen beş hânedir, ammâ cümleden Beğzâde hânesi mükellef ü mükemmel hânedândır. Bu sarâya muttasıl bir vîrân manastırı ve sekiz aded dükkâncıkları vardır. Ve bu orta varoşun cümle sokakları tahta kaldırım döşelidir, zîrâ kışı şedîd olup bârân-ı rahmetden çamuru ziyâde olur. Andan,

EÇS VII 81b

Sitâyiş-i taşra büyük varoş

EÇS VII 81b

Bu cümleden vâsi‘ ve ma‘mûr u âbâdân ve sâfî etrâfı iri balvan haşeb direkler ile mebnî yalın kat dolma palanka hisâr-ı üstüvârdır. Cümle üç aded metîn kapuları var, şarka ve garba ve şimâle mekşûf dervezelerdir.

EÇS VII 81b

Ve cümle üç yüz elli aded vâsi‘ bâğçeli ve kârgîr dîvârlı ve porta kapulu ve cümle la‘l-gûn kırmızı kiremit ile mestûr hânedân-ı ma‘mûrlardır. Ba‘zı câ-be-câ saz ve kamış örtülü fukarâların kenârda beytü'l-hüzn külbe-i ahzânları var.

EÇS VII 81b

Ve cümle 12 aded mihrâbdır. Evvelâ el-Hacı Osmân Ağa câmi‘i dahi henüz nev binâ bir câmi‘-i şîrîn ü zîbâdır. Ve orta kal‘a kapusu önünde fâtih-i kal‘a Gâzî Küçük Balı Beğ câmi‘i kendüleri dahi bir kârgîr binâ bir kubbe-i ra‘nâ içinde medfûndur. Mâ‘adâ mesâcidlerdir.

EÇS VII 81b

Ve Çanad beği sarâyı bu câmi‘e karîb bir hânedân-ı garîbdir.

EÇS VII 81b

Ve cümle üç aded medrese-i tâlibân-ı ulûmdur. Ve cümle üç aded tekye-i dervîşândır. Ve cümle dörd aded mekteb-i püserândır.

EÇS VII 81b

Ve cümle üç yüz aded dükkân-ı esnâfândır. Gerçi bezzâzistânı yokdur, ammâ her metâ‘-ı girân-bahâ bî-nihâye ve bî-bahâ bulunur.

EÇS VII 81b

Ve cümle bir hammâm-ı muhtasardır. Ve cümle üç aded hân-ı tüccârândır, ammâ kârbânsarây hânları yokdur, zîrâ her a‘yânın müsâfirîne kapuları küşâde olup garîbü'd-diyâr kimesneleri hâna kondurmağa muhtâc etmezler, zîrâ bu varoşda orta varoşdan ziyâde hânedân sâhibleri çokdur. Ve bu varoşdan taşra dahi evler gâyet çokdur, ammâ ne kadar idiği ma‘lûmum değildir.

EÇS VII 81b

Ve etrâfında palanka dîvârları yokdur. Lâkin bâğ u bâğçeleri çokdur, ammâ cümle ahâlî-i vilâyet suyu nehr-i Moriş'den taşırlar. Ve âb [u] hevâsı gâyet latîf olduğundan mahbûb u mahbûbesi gâyet çokdur, ammâ sihirbâz fertûte pîrezen avretleri çokdur. Hattâ {manzûrumuzdur ki beyân olunur}:

EÇS VII 81b–82a

Yedi yıldır bir Tatar yiğidin sihr ile hımâr edüp bir köşe-i küncde durup 82a saman ve otluk yer. Ekmek dahi verseler yer, dâ’imâ benî âdem ile ihtilât etmeyüp ağzından salyarı akup âdeme aları aları bakup şeb [ü] rûz summün bükmün durur. Kâhîce hâtırına vatan-ı aslîsi gelüp eşek gibi segâh makâmında Acem kerrenâyı gibi anırdıkda sadâsın istimâ‘ eden âdemlerin zehresi çâk olur. Hakîrin dahi ciğeri hûn olup Hudâ halâs ede demeden gayri çâremiz olmadı, ammâ yine ne kâra koşsalar işler, ammâ nutuk yokdur. Bir mahbûb mirza yiğitdir.

EÇS VII 82a

Ve gâyet ganîme vilâyetdir. Cümle halkı kış geceleri birbirlerine ziyâfet-i azîmler ederler. Cümle gâzîler ve tüccârlar ve hacılardır. Bunlar dahi Boşnakça kelimât edüp serhadli esbâbları geyüp merd [ü] zenânı mü’eddeb gezerler. Ve dâ’imâ intihâ-i serhadlere yiğitleri çete ve poturaya gider. Bu hakîr dahi bu şehri alâ kadri'l-imkân seyr-i temâşâ edüp kal‘a yoklamasından üç yüz guruş alup yine refîkler ile tekrâr kıble tarafına 3 sâ‘atde,

EÇS VII 82a

Evsâf-ı kal‘a-i Beşenova

EÇS VII 82a

Sebeb-i tesmiyesi (---) (---) ve bânîsi Erdel Kralı Afon Mihal'dir. Ba‘dehu sene 958 târîhinde Süleymân Hân vezîri Koca Mehemmed Paşa fethidir. Hâlâ Çanad sancağı hükmünde voyvadalıkdır. Kal‘ası nehr-i Moriş'den azmak olmuş bir batak ve çatak göl kenârında şekl-i murabba‘ bir küçük palankadır kim cirmi ancak bin adımdır. Dizdârı ve seksen aded kal‘a neferi ve Çanad kazâsı nâ’ibi var, gayri hâkimleri yokdur. Ve bir kenîseden vely olunmuş câmi‘i ve iki mescidi ve bir medresesi ve bir tekyesi ve iki mektebi ve bir küçük hammâmı ve bir hânı ve sekiz aded dükkânları ve cümle iki yüz aded tahta örtülü hâneleri vardır. Ammâ müşebbek bostânlarında kavunu ve karpuzu ol kadar latîf ve âbdâr ve hoşhâr olup vefret üzre olur kim bir araba kavun ve karpuz bir beşliğe verilir, ammâ kaçan kim nehr-i Moriş tuğyân üzre gelüp bostânları ve kal‘a yanındaki bata[k]lığı Moriş gark etdikde kavun ve karpuz kıymetli olur. Ammâ gılâlın gûnâ-gûnunun(?) ganîmet bir palanka-i ma‘mûr[dur]. Andan yine kıble tarafına sahrâlarla ve ma‘mûr kurâlar içre kâhîce nehr-i Tise kenârınca 8 sâ‘atde gidüp,

EÇS VII 82a

Evsâf-ı kal‘a-i mahbûb-ı kadîm-i Beçey

EÇS VII 82a

Lisân-ı Latin'de (---) demekdir. Bânîsi Erdel kralı Yunak İstifan'dır. Niçe kerre dest-i Âl-i Osmân'a girüp çıkup âhır-ı kâr sene 958 târîhinde Süleymân-ı zamân asrında Koca Mehemmed Paşa fethidir. Çanad sancağı hükmünde voyvadalıkdır, ammâ Allâhu a‘lem evkâf-ı Mehemmed Paşa-yı Tavîl'dir. Beçkerek kazâsı niyâbetidir. Dizdâr ve kırk aded merdüm-hisârı ve muhtesibi ve Eğre yeniçerisi serdârı ve gümrük emîni Tımışvar kulu tarafından yedi yük akçe iltizâma zabt eder. Muhtesibi ve bâcdârı ve harâc emîni vardır.

EÇS VII 82a

Kal‘ası nehr-i Tise kenârında çâr-kûşe bir tula binâ bir küçük kal‘a-i ra‘nâcıkdır kim gird-â-gird cirmi beş yüz aded hatve ihâta eder. Handakı içre Tise nehri cereyân edüp bir iskele kapusu ve bir uğrın kapusu ve iskele başında bir hânı ve elli aded mahzenler ve bir kenîseden vely olunmuş bir ma‘mûr câmi‘i ve bir medrese ve üç mekteb ve bir tekyesi ve bir hammâmı ve kırk aded dükkânı ve cümle yüz aded kiremitli ve saz ö[r]tülü tahtânî evleri var. İskele-i azîm olmağile halkı ekseriyyâ tuz ve balık bâzergânlarıdır kim ankâ ve hânedân sâhibi garîb-dost âdemleri ekseriyyâ hacılardır. Cümle serhadli esbâbı gibi kalpak geyerler. Bir hayli şîrîn ve ma‘mûr kasabadır, ammâ bâğ u bâğçesi gâyet çokdur. Bundan dahi yoklama-bahâ alup cânib-i şarka sahrâlarda ma‘mûr kurâları 6 sâ‘atde geçüp,