İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VIII 203b
"Sultânım ben andan bir kîse ve yarım kîse almadan geçdim. Hemân sultânımın ihsân etdiği üç yüz guruşu Allâh ödüncü olsun deyüp elimden almaya" dediğimde paşa güle güle tamâm olup,
EÇS VIII 203b
"Yâ Evliyâm tâ bu mertebe züğürd müdür?" dedikde,
EÇS VIII 203b
"Züğürd değildir, ammâ dünyâda âhiretde müflis mendebûr olacak altı yüz kîse Azak'da borç edinmiş bir ankâ vezîr-i mükerremdir kim Azak'da balık pilav, balık yahni, balık çorba ve balık yemek ve balık geymek ve balığı vâkı‘asında görmek ve Azak'da ekmeği görmemek ile dörd yıl geçinmiş bir ankâ-yı müflisdir" dediğimde,
EÇS VIII 203b
"Tiz Frenk Hüseyin'i çağırın" dedikde Hüseyin gelüp tiz iki kîse ve bir yeşil çukaya kaplı semmûr kürk getirdüp anları da hakîre verüp hakîr hayr du‘âlar ile dest bûs edüp ale's-sabâh Ak Mehemmed Paşa'ya Edirne'den 3 sâ‘atde,
EÇS VIII 203b
Menzil-i Havsa'ya gelüp mektûbları ve hâss emirleri ve iki kîseyi ve bir semmûr kürkü verince fakîr Mehemmed Paşa şâd-merk olayazdı ve hakîre cihân cihân hayr du‘âlar edüp üç yüz guruş verüp semmûr kürkü geydirüp ol ân hâssın zabtına bir müsellim gönderüp nefîr-i rıhletler çalınup Havsa'dan cânib-i şarka 6 sâ‘atde,
EÇS VIII 203b
Kasaba-i Babaeskisi
EÇS VIII 203b
Mâ-tekaddem câmi‘ ve hân ve medreseleri ve Çoban Kâsım Ağa cisrinin târîhiyle cümle mevsûfdur. Ammâ şimdi Köpürlüzâde Fâzıl Ahmed Paşa vezîria‘zamın kethudâsı bir çeşme-i âb-ı hayât inşâ etmiş, anın târîhi budur:
EÇS VIII 203b
Andan 4 sâ‘atde,
EÇS VIII 203b
Menzil-i kasaba-i Burgaz, andan (---) sâ‘atde menzil-i kasaba-i Karışdıran: Burgaz kasabasında bir mürtefi‘ yerde seksen evli bir çamur deryâsı içinde kasabacıkdır. Kurşum örtülü câmi‘i ve hânı ve bir hammâmı ve on aded dükkânı cümle Rüstem Paşa'nın hayrâtıdır. Hân-ı azîmin târîhidir:
EÇS VIII 203b
Bir hayr-ı azîm eyleyüp ehl-i sefer içün,Vaz‘ eyledi bu hân-ı safâ-hâneyi paşa,Bir mevzi‘-i zîbâ-yı latîf olduğiyçün bu,Nazmî dedi târîhini zî-mevzi‘-i zîbâ.Sene 953.
EÇS VIII 203b
Bu tahrîr olacak târîh câmi‘ üzre tahrîr olunmuşdur, yâhûd galat vaz‘ olunmuşdur. Amma çeşme târîhidir:
EÇS VIII 203b
Aslını bu çeşmeden sordum dedi,Selsebîlin aynıyım ben pür-safâ,Dedim anıniçün revân târîhini,Çeşme-i âb-ı hayât cân-fezâ.Sene 953.
EÇS VIII 203b
Bu târîh çeşmeye yakın câmi‘ üzre mastûrdur.
EÇS VIII 203b
Andan 6 sâ‘atde kal‘a-i Çorlu, bâlâda mevsûfdur.
EÇS VIII 203b
Andan 4 sâ‘atde menzil-i kasaba-i Sekbanlı, bu dahi merkûmdur.
EÇS VIII 203b
Andan 4 sâ‘at gidüp kasaba-i Kınıklı menzili, bu dahi mezkûrdur.
EÇS VIII 203b
Andan 3 sâ‘atde menzil-i kal‘a-i Silivri, bâlâda mahrûrdur.
EÇS VIII 203b
Andan 4 sâ‘atde menzil-i kasaba-i Büyükçekmece.
EÇS VIII 203b
Andan 4 sâ‘atde menzil-i kasaba-i Küçükçekmece. Bunlar dahi bâlâda niçe yüz kerre tahrîr olunmuşdur.
EÇS VIII 203b
Andan (---) sâ‘atde sene 1077 mâh-ı Zilka‘de'sinin on yedinci günü sevâd-ı mu‘azzam İslâmbol'a sâlimîn ü gânimîn on altı gulâmımla ve cümle refîklerimle ve on altı re’s atlarımla ve üç bin aded nakid guruşumla ve bu kadar mâl-ı menâl-i metâ‘-ı gûnâ-gûnlarımla hâneme vâsıl olup yüz bin hamd [ü] senâ etdim.
EÇS VIII 203b–204a
Hikmet-i Bârî bir hafta içinde tâ‘ûndan altı nefer ad[ed] abd-i memlûklarımın güzîdeleri merhûm olup hakîr kâmil iki ay göz ağrısı çeküp Allâh âkıbetin hayr eyleye Dahkî Efendi hazretleri meğer üstâd-ı kâmil kehhâl imiş, hakîre gûnâ-gûn şâflar ve gûnâ-gûn müncîler ile gözlerime 204a devâ edüp hamd-i Hudâ gözlerim Arab meş‘ali gibi münevver oldu, ammâ Hudâ âlimdir gözlerimden ol kadar cerâhat ve ol kadar ahlât ve ol kadar sarı sular akdı kim ta‘bîr olunmaz.
EÇS VIII 204a
Meğer Maskov vilâyetinin Balu Hân ve Kazan ve Alatır ve Mujikkirmân vilâyetlerinde erba‘în ve zemherîrde çekdiğimiz şiddet-i şitâ ve dipi ve boranlar cümle gözlerime te’sîr edüp hânemizde sehel istirâhat edince evvelden isti‘dâd-ı emrâz hâsıl etmiş gözlerim karığup ağrımağa başladı.
EÇS VIII 204a
Hamd-i Hudâ halâs olup yedi aded hatm-i şerîf tilâvet edüp hasbeten lillâh Girid gazâsına gitmeğe azîmet edüp cümle tedâriklerim görüp,
EÇS VIII 204a
Sene 1078 mâh-ı Recebü'l-müreccebinin onuncu gün niyyetü'l-gazâ deyüp cümle ahbâb ile ve Ak Mehemmed Paşa ile vedâlaşup Girid gazâsına azîmet edüp cümle menâzilleri ve kılâ‘ u kasabâtları beyân eder
EÇS VIII 204a
Evvelâ bism-i İlâh ile İslâmbol'dan üç hidmetkâr ve üç aded yâr-ı sâdık-ı kadîm refîklerim çıkup 2 sâ‘at cânib-i garba kesâfet-i bürûdet-i hevâ çekerek,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Küçük Nakkâşlı: Küçükçekmece buhayresi kenârında bâğ u bâğçeli yerdir, ammâ hikmet-i Hudâ bunda bir dipi ve boran çekerek Osmân Ağa ve Rıdvân Ağa ve Yûsuf Kethudâ çiftliklerin geçüp 6 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i kasaba-i Çatalca: Hünkâr bâğçesi ustası Deli Usta hânesinde mihmân olup hamd-i Hudâ hevâ küşâde olup cânib-i garba Kovukdere nâm mahalli geçüp ve karye-i Elbasan'ı geçüp 3 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Kadı: Bunda Sührâb Mehemmed Paşa çiftliğinde mihmân olup andan ale's-sabâh karye-i Harâccı'yı geçüp 3 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i kasaba-i Fener: Beş yüz hâneli kefere köyü olduğu bâlâda niçe kerre mastûrdur.
EÇS VIII 204a
Andan Küçük Kılıçlı'yı ve Büyük Kılıçlı'yı ve Sekbânlı'yı ve kasaba-i Kösdemir'i ve Kurtulmuşlu'yu geçüp 6 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Çavuşlu: Yeniçeri ocağında Kör Alî Ağa çiftliğidir. Anda mihmân olup yine taraf-ı garba 5 sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 204a
Menzil-i kasaba-i Sarây: Mâ-tekaddem medh olunmuşdur, ammâ şimdi kurşumlu kubâblar ile mebnî olan Ayas Paşa câmi‘inin kapusu üzre olan celî hatt ile bu târîh tahrîr olundu:
EÇS VIII 204a
Allâhümme Allâhu lenâ târîhahû,Vedhulûhâ bi-selâmin âminîn.Sene (---)
EÇS VIII 204a
Andan karye-i İdriv Çakıllı ve ana karîb tekye-i azîm İskender Baba: Bâlâda memdûhdur kim yılda bir kerre bir cem‘iyyet-i kübrâsı olur kim bir vecih ile tasvîri mümkin değildir.
EÇS VIII 204a
Bu sultânı ziyâret edüp dervîşân-ı zî-şânlarıyla görüşüp sehel ta‘âm yeyüp anı dahi geçüp karye-i Örenli'yi ve karye-i Tatarlı'yı geçüp 5 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i kal‘a-i Vize: Mâ-tekaddem mufassal tavsîf olunmuşdur kim Özü eyâletinde başka sancak beği hükm eder. Andan yine semt-i garba (---) sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 204a
Tekye-i Binbir Oklu: Ahmed Baba Sultân'ı yine ziyâret edüp rûhâniyyetlerinden istimdâd taleb edüp anı dahi geçüp nîm sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 204a
Kasaba-i Bınarhisâr: Halîlîzâde İbrâhîm Ağa'da mihmân olup andan bir top menzili ba‘îd Yene kasabasın geçüp 4 sâ‘atde ormanistân dırahtistânlar içre gidüp,
EÇS VIII 204a
Menzil-i kasaba-i azîm Kırknisâ ya‘nî Kırkkilisa ve Kırkkenîse: Şâtır Mahmûd Ağa hânesinde mihmân olup safâ etdik. Bu dahi bâlâda tahrîr olunan kurâlar ve tekyeler ve kasabalar ile niçe kerre bâlâda gâyet mufassal tavsîf olunmuşdur.
EÇS VIII 204a
Andan karye-i Dereli'yi ve karye-i Paşa'yı ve karye-i Çime'yi geçüp 6 sâ‘atde,