İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Karagündüz: Alî Çelebi hânesinde mihmân olduk.
EÇS VIII 204a
Andan karye-i Akalan ve karye-i Haftân, sadrıa‘zam ammîsinin ze‘âmetidir. Anı dahi geçüp 5 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Evliyâlı köyünde bu Evliyâ fakîr mihmân olup Mübârek Geray Sultân ile bir gece cân sohbetleri edüp andan semt-i garba bir sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Esedli: Efendimiz Mehemmed Geray Hân oğlu Ahmed Geray Sultânımızda bir gece mihmân olup bir at ve elli guruş ihsânın alup andan,
EÇS VIII 204a
Karye-i Üçobalı'yı ve yine Paşa köyü'nü ve yine Evliyâlı'yı geçüp ve karye-i Çinkoca'yı ve Yanbolı şehrinde cisrden geçüp nehr-i Tunca kenârında yine Mehemmed Geray Hânzâde Ivaz Geray Sultân'ımda bir gece mihmân olup niçe ihsânlar alup andan bir sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Karye-i İbrâhîmli'de Mehemmed Geray efendimin kalga sultânı olan Mübârek Geray Sultân'ı anda bulup bir gece mihmân olup Baht Geray Sultân'ı da anda bulup anın dahi ihsânın alup andan yine cânib-i garba,
EÇS VIII 204a
Karye-i Tavşanlı'da Mehemmed Geray'ın nûreddîn sultânına ve Temir Ağa'ya buluşup anların da in‘âmların alup ve,
EÇS VIII 204a
Karye-i Tontolar: Üç köydür.
EÇS VIII 204a
Anları dahi geçüp Yeniköy'ü ve Babaköyü'n geçüp,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Şeyhli'de Çerkezoğlu'nda ve Ömer Sofî'de mihmân olup andan garba 2 sâ‘atde,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Atlıoğlu: Bunda Âl-i Osmân'a rehin olan sultânda mihmân olup keremkârlığın görüp andan cenûba 3 sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 204a
Menzil-i karye-i Dedeler: Bahâdır Geray Hân oğlu Dede Mehemmed Geray Sultân'da mihmân olup mürüvvetin görüp andan garba bir sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 204a
Menzil-i Yenikoy: Selîm Geray Sultân'da mihmâ[n] olup keremin görüp andan,
EÇS VIII 204a–204b
Kasaba-i Yenice'yi geçüp 2 sâ‘at semt-i kıbleye meyyâlce gidüp, 204b
EÇS VIII 204b
Menzil-i tekye-i Kademli Baba Sultân
EÇS VIII 204b
Âsitâne-i Âl-i Abâ-yı Bektaşiyân'dır ve bizzât azîz hazretleri bir serâmed kurşumlu kubbe-i âlî içinde medfûn olup ser-i pâları etrâfında gûnâ-gûn rahleler üzre niçe hüsn-i hatt ebyât eş‘ârlar rûy-ı dîvâra tahrîr olunmuşdur.
EÇS VIII 204b
Ve ser-i sa‘âdeti tarafında âyetün min âyâtillâh kelâm-ı izzetler var. Ve cânib-i erba‘asında niçe yüz gûne şem‘dân ve çerâğdân ve buhûrdân ve gülâbdânlar var.
EÇS VIII 204b
Andan azîz-i merhûm çoban iken kaval-ı Mûsâ çalmağa mâ’il olduğundan başı ucunda iki dâne kamış kavalı ve iki çift pâbuçları durur. Gâzî Hudâvendigâr asrında Gâzî Mihal Beğ azîzi defn edüp kubbe ve imâret ve hücreleri ve kilârları ve yaz u kış meydânları ve mescidi, âhûrları cümle Gâzî Mihal'in olup azîm nazargâhdır kim evc-i âsımâne ser çekmiş bir kûh-ı ser-bülendin tâ zirve-i a‘lâsında cihân-nümâ bir teferrücgâh-ı âlîdir kim yüz iki yüz atlı konup göçüp cümle seksen aded fukarâları müsâfirîne ri‘âyetler edüp matbah-ı Keykâvus'undan cemî‘i âyende vü revendegânlara ni‘met-i nefîseleri ve sofra-i bî-imtinânları mebzûldür. Andan yine 3 sâ‘atde,
EÇS VIII 204b
Karye-i Koca Muradlı'yı ve karye-i Karagöz'ü geçüp,
EÇS VIII 204b
Menzil-i karye-i Kayacık: Petko nâm keferede mihmân olup anın haçını putunu kırup andan,
EÇS VIII 204b
Karye-i Manastır'ı ve karye-i Talışmanlı'yı ve karye-i Kabalı'yı ve Navurdere'yi geçüp menzil-i karye-i Kozluca andan karye-i Vakf'ı ve karye-i Kırkçeşme'yi ve Hacı Arslan Çiftliği'n ve karye-i Istavroz'u geçüp (---) sâ‘atde,
EÇS VIII 204b
Menzil-i taht-ı sânî Edirne-i azîm
EÇS VIII 204b
Doğru Kara Kethudâ İbrâhîm Ağa'ya varup andan Kâ’immakâm Kara Mustafâ Paşa'ya varup mukaddemâ Edirne'de görüşdükde taleb etdiği sunkuru ve toykunu va‘demiz üzre paşaya hedâyâ verüp ol dahi telhîsci ile iki dâne ibret-nümâ mürg-bâzları sa‘âdetlü pâdişâha gönderüp cümle doğancıbaşı ve çakırcıbaşı ve atmacacıbaşı ve şâhincibaşı nâm ağalar ve gayri şikâr ağaları,
EÇS VIII 204b
"Müddet-i medîd-i ömrümüzde biz bunun gibi tülemiş mercân gözlü ve bu tonda böyle iri toykun ve sunkur görmedik" dediklerinde hemân sa‘âdetlü pâdişâh,
EÇS VIII 204b
"Tiz bunu kim getirdiyse dahi gayrilerin getirsin" dediklerinde kâ’immakâma haber gelüp kırk kerre yemîn billâh etdim, halâs olamadım.
EÇS VIII 204b
Âhır-ı kâr Çerkez vilâyetinde olan kuşların kanatları ve kuyrukların kâ’immakâma gösterüp ol dahi hakîri kanat kuyruklar ile buyruklayup pâdişâh-ı âlempenâhın huzûruna varup zemîn-bûs edüp hayr du‘âlar ve senâlardan sonra kuşların cenâhların gösterüp,
EÇS VIII 204b
"Pâdişâhım bunlar Çerkezistân'da öldüler. Pâdişâhıma gelenlerden gayri kuşlarım yokdur" deyü yemîn billâh etdikde Hudâ yarlığasın Vânî Efendi,
EÇS VIII 204b
"Hünkârım bu Evliyâ Çelebi tâ Erzurûm'umuza Melek Ahmed Paşa yılından berü bilirim. Sözünde sâdık bir seyyâh-ı âlem ve nedîm-i benî âdem kulundur. Eğer dahi bâzları olsa pâdişâhımdan dirîğ etmezdi" ded[ik]de, bizzât hünkâr eyitdi:
EÇS VIII 204b
"Ben de bilirim. Âlem-i sabâvetimizde Kaya Sultân yanında bize çok hidmet etdi" ded[ik]de iki kerre zemîn bûs edüp lisân-ı Tatarca niçe gûne du‘âlar edüp ol kuşlar sebebiyle Maskov diyârın ve Dağıstân ülkesin ve Çerkezistân'ı ve Heyhât sahrâsı ve Kalmığ'ı ve kavm-i Heşdek'de yetmiş gün yatsı namâzı vakti olmayup salât-ı ışâyı kılmadığımızı hikâyet etdikde Vânî Efendi,
EÇS VIII 204b
"Belî ol diyârda ışâ namâzı kılınmaz, zîrâ iki sâ‘at olmadan sabâh namâzı olur" deyüp şehâdet etdi.
EÇS VIII 204b
Ve niçe su’âller edüp cümle Vânî Efendi'nin su’âllerine cevâblar verdim.
EÇS VIII 204b
Andan sa‘âdetlü pâdişâh Leh ve Çeh ve İsfaç ve Nemse ve Filimenk ve Alman ve Ungurus ve'l-hâsıl üç yılda Beç'de ve Prak'da ve Macar'da ve Hırva[di]stân'da seyâhat etdiğim yerleri yedi gün kâmil su’âl edüp ekseriyyâ Beç kal‘asın ve Yanık kal‘asın su’âl edüp andan sekizinci gün kuşlar içün bî-hisâb ihsân [u] in‘âmlar edüp yine kâ’immakâma geldim, kaziyye-i serencâmım bir bir nakl etdim.
EÇS VIII 204b
Ertesi cemî‘i velî-ni‘am efendilerim ile Girid'e giderim deyü cümle vedâlaşup ve niçe ihsân [u] in‘âmlar alup Kâ’immakâm Paşadan izin taleb etdikde ta‘[y]înâtlar verüp hakîri sâ’ir ağavâtları zümresine ilhâk etmek murâd edindikde hemân hakîr dest bûs edüp eyitdim:
EÇS VIII 204b
"Azîz başın içün olsun ve merhûm u mağfûrun-leh Köpürlü Mehemmed Paşa rûhiyçün olsun kim bu fakîr-i hakîr bir mücâhidün fî-sebîlillâh kişiyim. İbtidâ Azak gazâsından berü bir gazâdan kalmayup yedi yıl Kırım'dan Kazak vilâyetlerinde Maskov'da ve Leh'de ve Krakov'da ve Çeh'de Tatar-ı sabâ-reftâr-ı adû-şikârlar ile kâfiristânda kılıç urup gazâlar etdim. Allâh içün olsun beni bu Girid gazâsından alıkoma. Henüz sadrıa‘zam İstife şehrinde imiş, yetişeyim" dedikde,
EÇS VIII 204b–205a
"İmdi Evliyâ Çelebi, bizi ol gazâda du‘âdan unutma" deyü iki yüz altun ve bir kat esvâb ve hüddâmlarıma da otuz altun ve birer kat libâslar 205a verüp altı re’s ulak bârgîrleri ile yetmiş seksen kıt‘a mektûblar verüp vedâ‘laşup niçe ihsânları Edirne'de bırağup,
EÇS VIII 205a
Sene 1078 mâh-ı Ramazânu'l-mübârekinin on beşinci bâzârertesi gün şehr-i Edirne'den cezîre-i Girid'e Kandiye gazâsına gitdiğimiz konakları ve çekdiğimiz âlâm-ı şedâ’idleri beyân eder
EÇS VIII 205a
Evvelâ Edirne'den çıkarken cânib-i cenûbda yeni köprüden geçüp Tunca kenârıyla sehel gidüp ana karîb nehr-i Arda üzre bir haşeb cisr-i azîmden ubûr edüp (---) sâ‘at cânib-i cenûba gidüp,
EÇS VIII 205a
Karye-i ma‘mûr Demirdaş: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) nin kurşumlu câmi‘-i zîbâsı ve bir hânı ve bir latîf hammâmı ve bir medrese ve bir mektebi ve iki yüz aded tahtânî ve fevkânî mükellef ve müzeyyen ve ma‘mûr kârgîr binâ sarây-ı azîmleri var kim cümle kiremit örtülü büyût-ı zîbâlardır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 205a
Andan yine cânib-i cenûba (---) sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 205a
Karye-i Emirli: Bunda dahi kurşumlu câmi‘ ve hân ve hammâm ve yüz elli kadar kiremit örtülü evleri var. Bu iki aded ma‘mûr kurâları geçüp 2 sâ‘at fezâlarda gidüp,