İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VIII 331b
Menzil-i karye-i Kuçiya, andan semt-i garba Arhoz kal‘ası sahrâsı içre ma‘mûr u âbâdân çiftlikleri ve kurâları geçüp ve Aya Yorgi boğazın ve yaylağın 6 sâ‘atde aşup,
EÇS VIII 331b
Menzil-i karye-i Kurita: Zekeriyyâ Efendi çiftliğidir.
EÇS VIII 331b
Andan cânib-i şimâle (---) sâ‘at dahi gidüp,
EÇS VIII 331b
Menzil-i kal‘a-i Koritoz ya‘nî hisâr-ı üstüvâr Gördüs: Bu dahi mâ-tekaddem yetmiş yedide memdûhdur, ammâ şimdi bâğlarında ve niçe yerlerinde Zekeriyyâ Efendi ile aceb zevk u safâlar edüp ve Voha çiftliğin temâşâ edüp leb-i deryâda,
EÇS VIII 331b
Çehrez limanı: Mora cezîresinin Atina körfezi boğazı iskelesidir. Anda hikmet-i Hudâ bir iki yıldan berü firâr eden memlûkümüz bulup aldık. Hudâ yine ihsân edüp ba‘dehu Gördüs'den atlarımıza binüp Serdâr Alî Paşa'nın fermânları üzre mâh-ı Saferü'l-hayrın ibtidâ günü kalkup ol ânda,
EÇS VIII 331b
Menzil-i kal‘a-i Gördüs'den sene (---) târîhinde Manya gazâsına gitdiğimiz konakları beyân eder
EÇS VIII 331b
Evvelâ Gördüs'e iki sâ‘at karîb,
EÇS VIII 331b
Evsâf-ı kal‘a-i Ayyori: Ya‘nî Aya Yorgi kal‘ası demekdir. Sene (---) târîhinde Ebü'l-feth Sultân Mehemmed feth edüp vîrân etmişdir. Kal‘ası bir sivri kaya üzre havâleli bir küçük kârgîr binâ bir kal‘acıkdır, ammâ içinde âbâdândan bir eser-i âsâr yokdur. Ancak dibinde yüz evli bir kefere köyü vardır. Gördüs kal‘ası kullarının tîmârlarıdır.
EÇS VIII 331b
Andan yine kıbleye 3 sâ‘atde Aya Yori boğazın aşup yine karye-i Kuçiya'ya gelüp andan garba nîm sâ‘atde,
EÇS VIII 331b
Menzil-i kal‘a-i Arhoz: Mâ-tekaddem yetmiş yedide bu dahi vasf olunup anı geçüp 5 sâ‘atde âb-ı hayât,
EÇS VIII 331b
Kaynak-ı iskafiza: Bir âb-ı hayât sudur kim Arhoz hudûdu hâkinde cereyân eder.
EÇS VIII 331b
Andan 5 sâ‘atde Gördüs tarafına gidüp Partani derbendini ve karye-i Moholi'yi geçüp bir sâ‘at dahi gidüp,
EÇS VIII 331b
Kasaba-i Tarapoliçse-i ma‘mûr: Bu dahi yetmiş yedide mufassal memdûhdur. Bunda ibtidâ cemî‘i Tarapoliçse'ye askerî serdârlarıyla bir yere cem‘ olup alay-ı azîm ile Alî Paşa ordusuna fermân-ı serdâr üzre meks etdiler.
EÇS VIII 331b
Ve yine ol gün Anapoli ve Arhoz ve Gördüs kal‘alarının askerleri alay gösterüp ordu-yı İslâmda meks etdiler. Andan ertesi gün kalkup lodos üzre gidüp 2 sâ‘atde,
EÇS VIII 331b
Menzil-i sahrâ-yı karye-i Ahırlar: Tîmâr köyüdür. Bir câmi‘i ve yüz aded kiremitli hâneleri vardır.
EÇS VIII 331b
Andan yine cenûba 6 sâ‘atde bir dağıstân içre dereler ve depeler aşup ve Sovukçeşme nâm mahalli geçüp 3 sâ‘at yine cenûba gidüp,
EÇS VIII 331b–332a
Menzil-i karye-i Râhova: Kefere kurâsıdır ve serbest 332a ze‘âmetdir.
EÇS VIII 332a
Andan yine 2 sâ‘at cenûba gidüp Vorilya dağı boğazında,
EÇS VIII 332a
Karye-i Vorilya: Serbest ze‘âmet kefere köyüdür. Bir kûh-ı serbülend mesîregâh-ı ibret-nümâ yerde olmağile beş sâ‘atlik yerde Misistre şehri nümâyândır.
EÇS VIII 332a
Andan 5 sâ‘atde yokuş aşağı lodos cânibine enüp nehr-i iri'yi atlar ile geçüp bu nehr-i azîm Londar dağlarından gelüp Mizistre sahrâsından ubûr edüp Eloz köyü kıtında deryâya mahlût olur. Bu nehri ubûr edüp cenûb cânibine bir sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 332a
Menzil-i kal‘a-i azîm Mizistre: Misistre dahi derler. Sancak paşası tahtı olduğu mâ-tekaddem yetmiş yedi târîhinde mufassalan medh olunmuşdur, ammâ şimdi,
EÇS VIII 332a
Ziyâret-i Gerçek Er Sultân âsitânesini ziyâret edüp ehl-i seferiz deyü rûhâniyyetlerinden istimdâd taleb etdik, zîrâ hadîs-i sahîhde:
EÇS VIII 332a
hadîsi mazmûnu üzre ziyâret edüp isti‘ânet taleb etdik. Hattâ bu abd-i kemterin hâtırına bu ebyât bi'l-bedâhe hutûr edüp kabr-i şerîfinin rûy-ı dîvârına bu ebyâtı tahrîr etdik. Beyt:
EÇS VIII 332a
Olam dersen garîb âşık cihânda âşık-ı server,
EÇS VIII 332a
Gelüp bunda ziyâret eyle budur kabr-i Gerçek Er.
EÇS VIII 332a
Bu şehrin sahrâsında cemî‘i hayme [vü] hargâhlar[la] Serdâr-ı ekrem Alî Paşa-yı muhterem meks edüp cemî‘i asâkir-i İslâm cem‘ olmasına muntazır olup niçe günler zevk u safâlar eyleyüp niçe bin gûne tedârikler görülüp günden güne asâkir-i İslâm deryâ-misâl cem‘ olup bir ay Mizistre hayme vü hargâh [u] bâr [u] büngâhlar ile lâlezâr-misâl zeyn olup ibtidâ ordu-yı İslâm yerinde subaşılar bir ordu-yı bâzâr yerleri tertîb etdiler kim vasfında lisân kâsır ve kalemler kâsirdir.
EÇS VIII 332a
Ba‘dehu bizim ile geriden bile gelen kırk nefer Manya keferesi elçilerinden Lemberaki Kapudan ve Mihalaki Kapudan nâmân müşrikânlara bizim kadırgalarımızda esîr olan Manya keferesi esîrlerin âzâd edüp berâ-yı hüsn-i tedbîr-i maslahat Manya elçilerine teslîm edüp der-i devlet tarafından Zekeriyyâ Efendi kethudâsı Ahmed Çelebi'yi Manya'ya ahidnâmeler ile elçi ta‘yîn olunup mezkûr Manya elçileri Manya'ya nâmeler ile irsâl olundukda bir günde varup Manya içre cümle kapudanlar ve papaslar vesvâs-ı hannâslar önünde nâmeler kırâ’at olundukda cümle küffâr-ı mel‘ûn-ı mu‘ânidîn [ü] mütemerridîn,
EÇS VIII 332a
"Osmânlı bildiğinden kalmasın, niçe kerre yetmiş seksener bin Türk askeri bu dağlarımıza girüp cümlesin kırmışız. Hâlâ kemikleri (...) ovada ve Zarnata altında yığılup yatır. Bu gelecek askeri dahi Îsâ aşkına kırarız" deyü kendi elçilerin ve ıtlâk olan esîrlerin alup bizim elçilerimizi kovup bir köşeye kondurup cümle küffâr bir yere cem‘ olup üç gün üç gece müşâvereden sonra dördüncü gün bizim elçileri getirüp bir azîm dîvân edüp yine nâmeleri ke'l-evvel kırâ’at etdirüp cümle küffâr başlarından şapkaların çıkarup,
EÇS VIII 332a
"Allâh Kandiye pâdişâhına ve vezîri Ahmed Paşa'ya ömürler versin. Mutî‘ olmamağa ne haddimiz vardır" deyü Manya'nın yetmiş yedi pâre köylerinden yüz yigirmi aded ihtiyâr fecere-i müşrikîn kefereler cümle makremelerin gerdenlerine takup sene (---) mâh-ı Safer'[in]in (---) gününde Mizistre sahrâsında Serdâr-ı mu‘azzam Alî Paşa'nın pây-i semendine yüzler sürüp bir azîm cem‘iyyet-i kübrâlı dîvân-ı pâdişâhî olup ba‘de'z-ziyâfe tabl-ı harbîlere turralar urulup cümle küffâr,
EÇS VIII 332a
"El-amân ey Alî Paşa-yı Âl-i Osmân" deyü amân dileyüp cümlesine taraf-ı pâdişâhîden birer çuka ve birer amân makramaların gerdenlerine bend kılınup elli aded güzîde ihtiyâr kefereleri Alî Paşa yanında emânet rehin ve kulağız alıkonup yine tedârikler görülmeğe yevm be-yevm mukayyed olunurdu.
EÇS VIII 332a
Hikmet-i Hudâ ol gün Alî Paşa'nın askeriyle kethudâsı ve Eğriboz sancağının yedi bin aded pâk ve müsellah ve müretteb güzîde levendât askeri ol gün imdâd gelüp tabl-ı âsâyiş çalarak serâperde önünde alay ile ubûr etdiklerinde Manya keferelerinin elçileri bu kadar asker-i pür-silâhı bu kadar bârgâh-ı ordu-yı Âl-i Osmân'ı görüp engüşt ber-dehen edüp âlem-i hayretde kaldılar.
EÇS VIII 332a
Bu asker-i İslâm ordu-yı hümâyûn içinde meks etdikleri ân bir kerre gülbâng-ı Muhammedî çeküp ve bir yaylım tüfengler atup Mizistre kal‘ası dahi asker-i İslâma "safâ geldiniz" deyü bir yaylım top u tüfengler şâdımânları edüp Manya'dan elçilik ile gelen küffârlar bu velv[el]e [vü] gulgule-i Rûm'un debdebesin görüp saç ve sakalların yolup vâveledâ dediler.
EÇS VIII 332a
Bu askerin ardları sıra Bardunya kal‘ası askeri ve dahi ardı sıra Pasova kal‘ası askeri andan Benefşe kal‘ası ceyşi andan Anapoli kal‘ası leşkeri andan Arhoz kal‘ası cünûdu andan Gördüs kal‘ası gâzîleri cümle saf u saf ve mevc ü mevc ve fevc ü fevc mehterhâneleriyle kapudanları ve serdârları tuğ ve sancağ u bayraklarıyla gülbâng-ı Muhammedî çekerek serdâr-ı mu‘azzam otağı önünden alay alay ubûr edüp ordu-yı İslâm içinde meks etdiler.
EÇS VIII 332a–332b
El-hâsıl bu kadar bin güzîde asker-i İslâmlar biri biri ardları sıra gelüp azîm gülbânglar çeküp ve birer yaylım tüfengler şâdımânları edüp Mizistre-i kadîm dizdâr ve ordu subaşısı kânûn-ı kadîm üzre bu kadar asâkir-i İslâmı Mizistre sahrâsı üzre her askeri yerlü yerlerine ve kollu kollarına kondurup herkes Manya gazâsına gitmeğe âmâde olup günden güne cüyûş-ı muvahhidîn Mizistre sahrâsın pür edüp ba‘dehu taraf taraf nevâhîler ve kazâlar ve sancaklardan salâhorân ve çerâhorân ve ırgat ve ummâller gelmeğe başlayup ellerinde ferhâdî külüngler ve kazmalar ve çapalar ve eyeler ve küsküler alay alay gelüp bir yol tathîr etmek içün Koçova dağları tathîrine Anapoli ve Mizistre 332b ve Ağrıboz kal‘alarının askerleriyle mezkûr ırgatlar ve çerâhorlar Serdâr Alî Paşa kethudâsıyla cümle pür-silâh on bin güzîde asker Manya'nın Koçova yolların pâk edüp top yolları açmağa gitdiler.
EÇS VIII 332b
Ve bir koldan dahi Londar ve Şehbâz köyleri yollar tathîr etmeğe Mizistre beği askeriyle ve Gördüs ve Bardunya ve Pasova leşkeriyle Atina kal‘ası dizdâr[ı] Yûsuf Ağa Atina kuluyla Mizistre beğine me’mûr olup mezkûr Londar yolların on bin asker-i İslâm ile tathîr etmeğe revâne oldular.
EÇS VIII 332b
Ba‘dehu mâh-ı (---) günü yollar tathîr olduğu haberi gelince Mizistre sancağı alaybeğisi üç bin aded güzîde-i pür-silâh erbâb-ı tîmâr askeriyle Mizistre'nin yeniçeri serdârı cümle neferâtlarıyla ve dizdârı kal‘a neferâtlarıyla alaybeğinin bayrağı altında kendü bayrakların küşâde kılup cümle altı bin aded asker ile Mizistre alaybeğisi çarkacı olup konakçı ağa ile Alî Paşa'nın tuğuyla Londar yoluna du‘â vü senâ ile revâne oldular.
EÇS VIII 332b
Ardı sıra paşanın tuğu konakçı Sarıkabak Hüseyin Ağa bin aded pür-silâh askeriyle alay gösterüp Londar kasabasında meks edüp ertesi gün Alî Paşa deryâ-misâl askeriyle seksen pâre şâhî darbzen topları ve cebehâneleriyle alay-ı azîm edüp bism-i İlâh ile tevekkülen alallâh deyüp,
EÇS VIII 332b
Menzil-i Londar kasabasında meks edüp andan kalkup menzil-i Kalamata sahrâsında asâkir-i nusret-me’ser ile meks edüp cümle asker-i İslâm cem‘ olmasına muntazır olurlar.
EÇS VIII 332b
Ammâ bu hakîr ba‘zı mesâlih-i asker-i İslâm içün Mizistre şehrinde kalup işlerimiz tamâm görüp,
EÇS VIII 332b
Misistre'den kalkup Manya içinden Manya gazâsına gitdiğimiz yol üzre olan ibret-nümâları beyân eder