İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VIII 337b
Sene 1081.
EÇS VIII 337b
Diğer târîh:
EÇS VIII 337b
Evliyâ göricek esâsın anın,Dedi târîhi Hay Hafîz Allâh.Sene 1081.
EÇS VIII 337b
Diğer târîh:
EÇS VIII 337b
Evliyâ vaz‘ edince esâsın anın,Dedi târîhi bu binâ-yı azîm.Sene 1081.
EÇS VIII 337b
Niçe gûne târîhler dahi tahrîr olunup paşa-yı kâmkâr dahi Zarnata kal‘asının gereği gibi cümle mühimmât [u] levâzımâtların görüp mukaddemâ hakîrin arz etdiği "Kelafa limanını kal‘a lâzımdır" dediğim mahalle serdâr-ı mu‘azzam karadan cümle asker-i İslâm ile Manya içinden gemiyle âmâde olup bahrden dahi cümle donanma-i hümâyûn ile cümle Moton ve Koron ve Ballıbadra ve İnebahtı ve Aya Mavra ve Pireveze firkateleri dahi hâzır-bâş palpa olduklarında Alî Paşa hakîre der-i devlete gidecek fetihnâme-i Zarnata'yı miftâhlarıyla ve niçe yüz mektûblar verüp Arnavudistân içinde yolumuz üzre olan beş sancak yerde olan sancak beğlerinin ve cümle kal‘a neferâtlarının nısf askerleri ve cümle serdârların elleri altında olan yeniçeri ve topçu ve cebecileri ve kuloğluları ve ne kadar eli berâtlı pâdişâh kulu geçinenleri ve sancak paşası askerleri ve her sancakda ne kadar ırgat ve neccâr ve bennâ ve çerâhorân re‘âyâ ve kireççi ve taşçılar var ise kadılar ile cümle vilâyet-i Manya'ya gelüp muhâfaza edüp Kelefa kal‘asın müceddeden binâ olunmasıyçün bu hakîre mezkûr merkûm askerlerin tahsîli fermânıyla mezkûr sancaklara gönderüp yine hakîre üç yüz altun ve bir at dahi ihsân eyleyüp bu hakîr,
EÇS VIII 337b
Manya'dan Arnavudistân'ın sancaklarına ve Âsitâne-i sa‘âdet tarafına gitdiğimiz menâzilleri beyân eder
EÇS VIII 337b
Evvelâ bu abd-i kemter Manya'dan Alî Paşa efendimizle ve cümle ahbâb ile vedâ‘laşup anlar Manya vilâyetinde Kelafa kal‘asın binâ etmeğe teveccüh etdiler. Hakîr bism-i İlâh ile Manya'dan kalkup me’mûr olduğumuz Arnavudistân sancakları bunlardır kim zikr olunur.
EÇS VIII 337b
Evvelâ Kapudan paşa hükmünde İnebahtı sancağı ve yine Kapudan paşa destinde Karlıeli sancağı ve yine elinde Aya Ma[v]ra sancağı ve Rûmeli eyâletinde Yanya sancağı ve Delvine sancağı ve Avlonya sancağı ve Elbasan sancağı ve Ohri sancağı.
EÇS VIII 337b
Bu mezkûr sekiz aded sancakların emr-i şerîflerin alup Manya'dan çıkup bu mezkûr sancakların seyâhatlarin sıhhat ile itmâm etmeği Hudâ-yı Müte‘âl âsân edüp asâkir-i İslâmı dahi tahsîl etmek müyesser ola.
EÇS VIII 337b
Evvelâ Manya'dan 6 sâ‘atde cânib-i şimâle Şehbâz köyleri içre yokuş aşağı gidüp,
EÇS VIII 337b
Kal‘a-i Kalamata: Mukaddemâ mevsûfdur. Andan 4 sâ‘at şarka gidüp,
EÇS VIII 337b
Karye-i Koçova: Andan 10 sâ‘atde el-ıyâzen billâh ol muhâlif yayla yoluyla renc-i anâ-yı meşakkat-i râh çekerek gidüp,
EÇS VIII 337b
Menzil-i kal‘a-i Mizistre: Bu şehir mukaddemâ mevsûfdur, ammâ şimdi avustos eyyâmında bir panayır-ı azîmine râst gelüp temâşâ etdik. Yetmiş seksen bin benî âdem cem‘ olup bir hengâme çârsû-yı bâzârdır kim eğer evsâfın tahrîr eylesek tatvîl-i kelâm olur. Ancak şundan ma‘lûm-ı sa‘âdet ola kim on günde kırk bin kantâr harîr-i gûnâ-gûn bey‘ [u] şirâ olunur. Sâ’ir eşyâların bey‘ [u] şirâları buna göre kıyâs olup on gün on gece âdem deryâsı cem‘iyyet-i kübrâsı olur.
EÇS VIII 337b
Bu şehirde monla-yı hâkim Zekeriyyâ Efendi hakîre bir bikr-i nâ-şüküfte-i ahter Manya kızı ve yüz altun ve beş donluk çuka ve hüddâmlarıma da ihsân edüp andan yine şark tarafına 8 sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 337b
Menzil-i kasaba-i Taraboliçse, andan 9 sâ‘atde kal‘a-i Arhoz, andan 8 sâ‘atde kal‘a-i Gördüs. Bunlar bâlâda memdûhlardır.
EÇS VIII 337b
Andan bir keştîye süvâr olup kıble rûzgârıyla İnebahtı körfezi içre 8 sâ‘atde muvâfık eyyâm-ı müsâ‘id ile bâğ bozumu mevsiminde pupa eyyâm ile gidüp,
EÇS VIII 337b
Menzil-i iskele-i Salona: Ağrıboz sancağı hâkinde bu iskelede bir hân ve birkaç mahzenler var, gayri amâristân yokdur.
EÇS VIII 337b
Bu iskeleden şimâle 4 sâ‘atde dağlar içre gidüp,
EÇS VIII 337b
Der-evsâf-ı kasaba-i Salona
EÇS VIII 337b
Ağrıboz sancağı hâkinde Ayşe Sultân hâssıdır. Ve yüz elli akçe kazâdır ve nâhiyesi (---) aded ma‘mûr kurâlardır. Kethudâyeri ve yeniçeri serdârı ve a‘yânından Kâtib Hacı İbrâhîm Çelebi'dir. Ve bu Salona'nın cânib-i erba‘ası sâfî dağlar ve dağlarında sâfî bâğlar ve râğlar vardır.
EÇS VIII 337b
Cümle sekiz mahalle ve cümle kiremit örtülü (---) aded ma‘mûr tahtânî ve fevkânî evlerdir.
EÇS VIII 337b
Ve cümle (---) aded mihrâbdır. Evvelâ çârsû içre (---) câmi‘i (---) (---) (---) câmi‘i (---) (---) (---). Mâ‘adâ mesâcidlerdir.
EÇS VIII 337b
Ve cümle bir aded Durak Beğ medresesi, aceb hayrât-ı azîm evkâfdır.
EÇS VIII 337b–338a
Ve cümle üç mekteb ve cümle iki tekye ve cümle (---) hammâm ve cümle (---) aded hân ve cümle (---) aded dükkânları var, ammâ 338a bezzâzistânı ve kurşum örtülü imâretleri yokdur, ammâ âb [u] hevâsı gâyet latîfdir.
EÇS VIII 338a
Andan garba 4 sâ‘at gidüp meşeyistânları ve dıraht-ı müntehâları seyr [ü] temâşâ edüp,
EÇS VIII 338a
Evsâf-ı kasaba-i Kerbeneş
EÇS VIII 338a
İnebahtı toprağı hükmündedir. Sebeb-i tesmiyesi (---) (---) (---) (---). Ve yüz elli akçe kazâdır. Nâhiyesi (---) aded kurâlardır. Hâkimi sancak beği voyvadasıdır. Kethudâyeri ve yeniçeri serdârı ve muhtesibi ve harâc ağası ve a‘yân [u] eşrâflarından Kadı Kerbeneşzâdelerdir. Ulemâ ve sulehâ ve meşâyihleri çokdur.
EÇS VIII 338a
Şehrin amâristânı bir (---) (---) (---) vâki‘ olup gûyâ bâğ-ı Merâmdır. Cümle (---) aded mahalle ve cümle (---) aded kiremit örtülü âb-ı hayât sulu ma‘mûr u müzeyyen kârgîr binâlı tahtânî ve fevkânî hânedânlardır. Cümleden (---) sarâyı (---) (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS VIII 338a
Ve cümle (---) aded mihrâbdır. Evvelâ çârsû içinde (---) câmi‘i (çarsu içinde) vâki‘dir. Ve (---) câmi‘i (---) (---) (---) (---) (---) (---). Mâ‘adâ cümle (---) aded mahalle mesâcidleridir.
EÇS VIII 338a
Ve cümle (---) aded medresedir. Ve cümle 3 aded mekteb-i tıflân-ı püserândır. Ve cümle 2 aded hânkâh-ı dervîşândır. Ve cümle 2 aded hammâm-ı dilsitândır. Ve cümle (---) aded hân-ı tüccârândır. Ve cümle 45 aded dükkân-ı esnâfândır, ammâ bezzâzistânı yokdur, ammâ her metâ‘ları bulunur.
EÇS VIII 338a
Ve âb [u] hevâsı gâyet latîf olup bâğ u bâğçelerinde engûrü ve ayvası memdûhdur. Lâkin halkı sehel Urûmşadır, ammâ ni‘metleri mebzûl muhibb-i fukarâ ticâret ile geçinir halkı vardır. İskeleleri Salona ve İnebahtı limanlarıdır.
EÇS VIII 338a
Ziyâret-i (---) (---) (---) (---).
EÇS VIII 338a
Andan kalkup garb tarafına el-ıyâzen billâh eyle bir bî-amân dağları (---) sâ‘atde aşup,
EÇS VIII 338a
Karye-i Durak Beğ çiftliği: Anda futûr ta‘âmın yeyüp andan (---) sâ‘at yine cânib-i garba gidüp bir sâ‘at dahi leb-i deryâ ile İnebahtı'nın zeytûn bâğları ve bâğ [u] besâtînlerinde zevk ü safâlar edüp temâşâlar ederek,
EÇS VIII 338a
Evsâf-ı kal‘a-i bî-misâl krallar tahtı, ya‘nî hısn-ı hasîn-i üstüvâr Eynebahtı
EÇS VIII 338a
Be-kavl-i müverrihîn-i Rûm Yanvan bu kal‘anın ibtidâ bânîsi Kavala kal‘ası sâhibi Feylekos binâsı olup ba‘dehu Rûm elinden Venedik bir hîle ile kabza-i teshîre alup dahi ziyâde amâr edüp ba‘dehu sene 905 târîhinde bizzât Sultân Bâyezîd-i Velî Venedik elinden feth etmişdir kim mukaddemâ Venedik Pirinc-pirimi tahtı idi.
EÇS VIII 338a
Rûmeli hâkinde İnebahtı körfezi kenârında Kapudan paşa eyâletinde sancak beği tahtıdır kim beği kânûn üzre deryâda beş pâre kadırga ile sefer eşer. Beği gâzî ve sa‘îd-i şehîd Durak Beğ idi. Girid'in Hanya kurbunda deryâda Venedik donanmasıyla ceng-i azîm edüp şehîd oldukda hâlâ sancağı oğluna sadaka olunup ilâ mâşâallâh mutasarrıfdır.
EÇS VIII 338a
Kânûn-ı Süleymân Hân üzre beğinin hâss-ı hümâyûnu taraf-ı pâdişâhîden 300.000 yük akçedir. Ve ze‘âmeti 13 adeddir ve tîmârı 287 adeddir ve alaybeği ve çeribaşı ve yüzbaşısı olup hîn-i seferde beğinin askerleriyle cümle erbâb-ı tîmârın cebelü askeriyle altı bin asker olup altı pâre kadırgalar ile deryâda sefer eşerler güzîde askerlerdir.
EÇS VIII 338a
Şehrin hâkimleri beğ seferde iken kâ’immakâmdır. Ve üç yüz akçe pâyesiyle şerîf kazâdır kim cümle nevâhî kurâları (---) aded köylerdir. Kadıya senevî üç bin guruş ve beğine ber-vech-i adâlet on yedi bin guruş hâsıl olur. Nakîbü'l-eşrâfı ve şeyhülislâmı ve şehir nâ’ibi ve sipâh kethudâyeri ve yeniçeri serdârı ve kal‘a dizdârı ve (---) aded kal‘a neferâtları ve şehir subaşısı ve şehir kethudâsı ve mi‘mâr ağası ve muhtesib ağası ve kapdan(?) ağası ve harâc ağası ve on iki aded kal‘a ağaları ve mu‘temed başı ve liman ağası vardır.