İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VIII 372b
Ve cümle iki mahalle zâviyesi vardır. Ve cümle bir aded medrese-i sûhtegânı var. Ve cümle bir aded mekteb-i püserânı var. Ve cümle bir aded hânkâh-ı erbâb-ı tarîki var.
EÇS VIII 372b
Ve cümle yüz aded dükkânları var ammâ bezzâzistânı yokdur, lâkin mutâfları çokdur ve yine her şey mevcûddur.
EÇS VIII 372b
Ve cümle üç aded hânları var. Ve cümle bir aded hammâmı var, ammâ bunun dahi ev hammâmları vardır. Ve bâğ u bâğçeleri firâvândır. El-hâsıl şîrîn kasaba-i bâğ-ı cihândır. Bunda hânedân sâhibleri zu‘amâlardan (---) ağayı ve (---) ağayı ve gayrileri fermân-ı pâdişâhî üzre Manya muhâfazasına me’mûr edüp anlar ol tarafa bizler der-i devlet tarafına bu şehirden kalkup Ohri şehrine gitmeyüp hemân kıble tarafına Ohri şehri ensesinden Uştuk yaylağı eteğinde yine karye-i Çeribaşı'yı geçüp Bulgar re‘âyâlarından birkaç re‘âyâ kulağızlar alup yine Uştuk yaylağının bir gayri yollarından yaylağı seyr [ü] temâşâ ederek aşup yokuş aşağı 5 sâ‘at enüp,
EÇS VIII 372b
Karye-i Paz: Sâfî Bulgar keferesi köyüdür ve Ohri hâkidir. Anı geçüp kıbleye (---) sâ‘at yokuş aşağı gidüp,
EÇS VIII 372b
Evsâf-ı kazâ-yı karye-i azîm Perespe
EÇS VIII 372b
Bu dahi Ohri sancağı hâkinde voyvadalıkdır kim paşanın hâssıdır. Ve yüz elli akçe pâyesiyle kazâdır. Lâkin kasabası yokdur. Ancak nâhiyesi kırk pâre ma‘mûr kurâlardır kim her biri kasaba-misâldir. Ba‘zı kurâları Perespe gölünün kenârına vâki‘ olmuş ma‘mûr u âbâdân mahsûllü köylerdir.
EÇS VIII 372b
Der-vasf-ı buhayre-i Perespe: Ohri gölünden küçük şekl-i murabba‘ bir buhayrecikdir kim girdâ-girdi tokuz mîldir, ammâ gûnâ-gûn balıkları gâyet çok çıkar. Bu dahi başka emânetdir, ammâ ba‘zı zamânda bunu da Ohri emîni zabt eder.
EÇS VIII 372b
Andan bu Perespe kazâsı içre ubûr ederken Resna kasabası sol tarafımızda kalup bu hakîr bir meşelik dağ içre giderek karye-i Derbend['i] geçüp yine şarka 4 sâ‘at gidüp,
EÇS VIII 372b
Karye-i Güvat: Kefere köyüdür, Manastır şehri hâkidir.
EÇS VIII 372b
Andan yine şarka 4 sâ‘at gidüp şehr-i Manastır içinden cereyân eden nehr-i (---) kenârında mesîregâh-ı hırâmda sehel ârâm istirâhat edüp niçe bin bülbül-i gûyânın asvât-ı hazînlerin istimâ‘ etdik. Bu bâğ-ı Merâm hıyâbân sene (---) târîhinde tahrîr-i kilk-i beyân ile mevsûfdur, ammâ bu rûy-ı arzda bir bî-bedel lâ-nazîr sun‘-ı Hudâ dırahtistânlı bir bâğ-ı Merâmdır kim Rûm diyârında misli var ise yine bu Manastır şehri merâmıdır. Andan,
EÇS VIII 372b
Menzil-i şehr-i azîm ve belde-i kadîm mahmiyye-i Manastır
EÇS VIII 372b
Bu şehre kâmil yedi kerre gelüp meks etmek ile evsâfı çok tahrîr olunmuşdur kim bâlâda cild-i (---) mize nazar oluna. Ne mertebe şehr-i ma‘mûr u âbâdân olduğu andan ma‘lûm oluna.
EÇS VIII 372b
Bunda Ömer Ağa Zâ‘im karındaşımız hânesinde yine mihmân olup niçe ahbâblar ile görüşüp yine ale's-sabâh cümle dostânlar ile vedâ‘laşup Manastır şehrinin cânib-i şarkîsindeki sahrâ-yı hâmûnu (---) sâ‘atde ubûr edüp,
EÇS VIII 372b
Karye-i Beslü: Ömer Ağa ze‘âmetidir. Re‘âyâsı sâfî Bulgardır. Andan yine Manastır sahrâsı içre cereyân eden,
EÇS VIII 372b
Nehr-i (---): Tâ vilâyet-i Dukagin ve vilâyet-i Pirizren sancaklarının dağlarından gelüp nehr-i Vardar'a mahlût olur.
EÇS VIII 372b
Bu nehri ubûr edüp yine taraf-ı şarka 7 sâ‘atde ma‘mûr [u] âbâdân kurâlar geçüp İştib şehri kazâsı nevâhîleri içre,
EÇS VIII 372b
Menzil-i karye-i Varya: Sâfî müselmân kurâsıdır ve serbest ze‘âmetdir.
EÇS VIII 372b
Andan (---) sâ‘atde yine semt-i şarka düz sahrâlar içre gidüp,
EÇS VIII 372b–373a
Menzil-i kal‘a-i İştib: 373a Sene 1067 târîhlerinde birkaç kerre bu şehre uğrayup mufassalan evsâfı tahrîr olunmuşdur.
EÇS VIII 373a
Andan yine şark cânibine 6 sâ‘atde ma‘mûr u âbâdân kurâlar ubûr eyledik. Bu köy kendlerin kurâlarına Ofçapoli ovaları derler. Cümle kurâları İslâmbol'da Yeniodalar içinde Orta câmi‘ evkâfı köyleridir kim gâyet ma‘mûr kurâlardır. Anları geçüp,
EÇS VIII 373a
Evsâf-ı kasaba-i Ardovişta
EÇS VIII 373a
Radul nâm bir kral-ı dâllin mesîregâhı ve sayd [u] şikârgâhı olmağile ol kral nâmıyla Ardul'dan galat Ardovişta derler. Köstendil sancağı hâkinde paşanın hâssı olup voyvadası hâkimdir. Ve ba‘zı zamân hâss-ı hümâyûna kayd edüp taraf-ı mîrîden zabt olunur, ammâ niçe kerre Üsküb sancağı paşası zabt eder yüz elli akçe kazâdır. İştib nevâhîlerinden ifrâz olunmuşdur kim altmış pâre ma‘mûr kurâlarının cümle re‘âyâları Bulgar'dır. Kethudâyeri ve yeniçeri serdârı İştib şehrindedir.
EÇS VIII 373a
Bu kasaba-i ma‘mûrenin zemîni bir derenin iki tarafında cümle dörd yüz aded kiremitli ekseriyyâ tahtânî ve bâğçeli evlerdir. Ve cümle beş mahalledir.
EÇS VIII 373a
Ve cümle beş aded mihrâbdır. Evvelâ çârsû içinde (---) câmi‘i (---) câmi‘i ma‘mûrdur. Ve cümle iki aded mesâcideyndir.
EÇS VIII 373a
Ve cümle bir aded sûhte hücreleri var. Ve cümle bir aded ma‘sûm-ı pâk mektebi var. Ve cümle bir aded tekye-i sâfî sûfîsi var.
EÇS VIII 373a
Ve cümle bir kesîf hammâmcığı var. Ve cümle üç aded küçük hânları var. Ve cümle iki aded kahvehânesi var, ol kadar müzeyyen değildir.
EÇS VIII 373a
Ve cümle yüz elli kadar müfîd muhtasar dükkâncıkları var, ammâ kârgîr binâlı bezzâzistânı yokdur. Lâkin bâğ u bâğçesi çokdur. Âb [u] hevâsı latîf kasabacıkdır.
EÇS VIII 373a
Andan 6 sâ‘at kıble tarafına ma‘mûr u âbâdân kurâlar geçüp her birinin evsâfların tahrîr eylesek muharrir-i âlem olmak iktizâ eder. Ancak mihmân olduğumuz kurâları terkîm edüp 6 sâ‘atde,
EÇS VIII 373a
Der-fasl-ı sitâyiş-i kasaba-i ma‘mûr Tikveş
EÇS VIII 373a
Bu dahi Köstendil sancağı hâkinde paşanın hâssı olup voyvadalığıdır. Ve yüz elli akçe pâyesiyle şerîf kazâdır. Ve nâhiyesi yetmiş pâre ma‘mûr kurâlardır. Ve bâğlı ve bâğçeli cümle re‘âyâları Bulgar köyleridir. Kethudâyeri ve yeniçeri serdârı yokdur, ammâ a‘yân-ı kibârı gâyet çokdur.
EÇS VIII 373a
Şehri bir bayır dibinde bir fesîh fezâ-yı mahsûldârda âb [u] hevâsı latîf cümle üç yüz aded kiremit örtülü evlerdir, ammâ hîn-i tahrîrde yetmiş aded hâne avârıza kayd olunmuşdur. Cümle dörd aded mahalle-i müslimîn ve cümle iki aded mahalle-i müşrikîndir.
EÇS VIII 373a
Ve cümle beş aded mihrâbdır, üçü cevâmi‘lerdir. Evvelâ çârsû içinde (---) câmi‘i, kiremitli ve kârgîr minârelidir. Ve (---) câmi‘i, cemâ‘at-i kesîreye mâlikdir (var).
EÇS VIII 373a
Ve cümle iki aded mahalle buk‘alarıdır. Ve cümle bir aded sûhtevât savma‘lardır.
EÇS VIII 373a
Ve cümle bir aded mektebi var ammâ sıbyânları azdır. Ve cümle bir aded hânkâh-ı ehl-i tevhîdi var. Ve cümle bir aded hammâm-ı hoş-hevâsı var, gâyet şîrîn binâdır.
EÇS VIII 373a
Ve cümle iki aded hân-ı hâcegânları var. Ve cümle yetmiş mikdârı dükkânları var ammâ add etmedim. Ammâ bu şehir halkı her sene civârları yakınında olan Dolyan nâm panayurlarına gidüp cemî‘i levâzımâtların ol cem‘iyyet-i kübrâ-yı azîm bâzârından alup ve kâr [u] kibs-i helâlleri olan beyâz beyâz abâların fürûht edüp şehirlerine gelirler, zîrâ bu Tikveş kasabasının beyâz abâsı Rûm ve Arab u Acem'de meşhûrdur kim gûyâ saya çuka.
EÇS VIII 373a
Bu kasabayı dahi seyr [ü] temâşâ edüp andan cânib-i kıbleye 8 sâ‘at bir fezâ içre ma‘mûr kurâlar geçerek ve âb-ı hayât sular içerek,
EÇS VIII 373a
Menzil-i karye-i Çeribaşı: Köstendil çeribaşıların köyü olmağile Çeribaşı derler. Andan,
EÇS VIII 373a
Karye-i Radoş: Bu kurâları geçüp niçe mahsûldâr fezâları ubûr edüp,
EÇS VIII 373a
Evsâf-ı kasaba-i zîbâ Vılandiva
EÇS VIII 373a–373b
Aslı Vılandova'dır. Lisân-ı Bulgar'da "büyük papas" demekdir. Bu dahi Köstendil toprağında voyvadalıkdır. Müselmânları azdır, Bulgar kâfirleri çokdur. Hattâ bu şehri ibtidâ binâ eden Vılandiva papasın neslinden bu keferelere portoyoroz ya‘nî köy kethudâsı zâbitdir. Ve ol papasın ismiyle müsemmâ olup bu rabtaya Vılandiva derler. Hâlâ ol papasın bunda bir manastır-ı azîm var, tâ Erdel diyârında ve Alman kâfiristânında ve İsfaç vilâyetinde evsâfın istimâ‘ etmişdim. Mukaddemâ görmeyüp henüz gördüm ve içine girüp seyr [ü] temâşâ etdim. Hâlâ bir kûhsâr içre kal‘a-misâl demir kapulu ve serâpâ kubâbları kurşu[m] örtülü bir deyr-i musanna‘dır kim ilm-i mi‘mârîden haberdâr 373b olanlar bu deyr-i ruhbâna im‘ân-ı nazar ile nazar eden engüşt ber-dehen edüp âlem-i hayretde kalır.