İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded kiremit örtülü tahtânî ve fevkânî kârgîr binâlı ma‘mûr ve mükellef gül-i gülistân ve bâğ [u] bostânlı ve porta kapulu ve şâhnişîn ve revzenli ve serâmed bacalı müzeyyen büyût-ı ra‘nâlardır.
EÇS VIII 377a
Cümle (---) aded mahallât-ı müslimîndir. Beş aded Bulgar ve Rûm ve Sırf keferesi mahallâtlarıdır.
EÇS VIII 377a
Cümle (---) aded câmi‘-i a‘yân-ı kibâr sâhibü'l-hayrâtdır. Evvelâ çârsû içinde (---) câmi‘i, cemâ‘at-i kesîreye mâlik bir serâmed minâreli câmi‘-i zîbâdır. Ve (---) câ
EÇS VIII 377a
meşhûr ma‘bedgâhlar bunlardır.
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded mahalle mezkitleridir. Cümleden, (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded medrese-i hocagândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded mekteb-i ciğer-kûşe-i püserândır(---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded hânkâh-ı erbâb-ı tarîkândır.(---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded hammâm-ı râhat-ı cân-ı cânândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded hân-ı bâzergân-ı sevdâgerândır.(---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded sûk-ı sultânî ehl-i sanâyi‘ândır, ammâ kârgîr bezzâzistânı yokdur. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded çeşme-sâr-ı âb-ı hayvândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded sebîlhâne-i cân-sitândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS VIII 377a
Ve cümleden âb [u] hevâsı latîf olduğundan gâyet mahbûbu ve mahbûbesi memdûh-ı âlem dilberânı ve bintân-ı mü’eddebeleri vardır.
EÇS VIII 377a
Ve cümle (---) aded etrâfında bâğ-ı İrem-misâli hadîka-i ravza-i cinânlı ve müşebbek bostânları var kim her birinin vasfında lisân kâsırdır.
EÇS VIII 377a
Ve cümle memdûhâtından Vetirne tütünü misk [ü] amber-i hâm râyihalıdır kim Yenice duhânından latîf misk-bû tütünü olur.
EÇS VIII 377a
Ve cümleden meşhûr Vetirne'nin kırbo nâm küçücük Kirmastı şehri mastısı gibi kırbo köpecikleri yüz ve yü[z] elli dirhem gelir tennûr zağarcıkları ve seyishâne köpecikleri olur kim rûy-ı arzda eyle mudhik ve kaşmer ve cerî ve gazûb ev bekçisi kelb-i mu‘allemcikleri olur kim bir diyârda olmaz. Ve elması ve ayvası dahi memdûhdur.
EÇS VIII 377a
Der-şerh-i tetimme-i şehrengîz-i şehr-i Vetirne: Bu şehr-i Vetirne Demirhisâr'ın garbîsi tarafında vâki‘ olup mâbeyne-hümâları iki menzilden karîb olup aralarından nehr-i Orfan cereyân eder, ammâ Vetirne'ye sehel karîb akar.
EÇS VIII 377a–377b
Bu mahalden hakîr aşağı Gümülcine yollarına gitmeyüp zîrâ ol yollarda olan kurâ ve kasabâtları cümle gördüğümüz içün bir gayri semtden Edirne'ye gitmek içün Filibe yolların ârzû edüp Vetirne'den kalkup şimâl tarafındaki sa‘b (ve) dağları aşup 377b 9 sâ‘atde ma‘mûr kurâlar ubûr edüp,
EÇS VIII 377b
Menzil-i karye-i Avcı Yurdu: Müselmân köyüdür. Cümle halkı ehl-i tevhîd Yörükândır. Kârları abâ ve kebe ve ihrâm işleyüp zirâ‘at edüp kifâflanırlar. Ve bir mescidi ve kırk elli aded hâneleri var.
EÇS VIII 377b
Andan yine semt-i şimâle 12 sâ‘at bir yaylak-ı azîmi aşup Istanimaka kasabası içinden cereyân eden nehr-i (---) kenârında kurâları geçüp,
EÇS VIII 377b
Menzil-i karye-i Kiliseli: Seksen evli kefere köyüdür ve Istanimaka hudûdunda ze‘âmetdir.
EÇS VIII 377b
Andan ale's-sabâh yine mezkûr nehir kenârınca sarp taşlar içre atların na‘lları dökülerek 8 sâ‘atde,
EÇS VIII 377b
Evsâf-ı şehr-i bî-bekâ, ya‘nî kal‘a-i ibret-nümâ Istanimaka
EÇS VIII 377b
Sebeb-i tesmiyesi (---) (---) (---) (---) dir. Bânîsi be-kavl-i müverrihîn Yanvan Filibe-i Makedon kal‘asın binâ eden Makedon kralın binâsı olup yayla sarâyı imiş. Hâlâ eser-i binâları niçe yerlerde zâhir ü bâhirdir.
EÇS VIII 377b
Ba‘dehu sene (---) târîhinde Gâzî Hudâvendigâr Sultân Murâd-ı Evvel İdrivne şehrin feth edüp andan şehr-i azîm Makedonya-i Filibe'yi dahi feth etdikde bu Istanimaka kefereleri gulgule-i asâkir-i İslâma tâkat getiremeyeceklerin müşâhede edüp amân ile bu kal‘a-i Istanimaka'yı Gâzî Evrenos'a teslîm ederler. Hâlâ Süleymân Hân tahrîri üzre Rûmeli eyâletinde Süleymân Hân vakfı olup Filibe nâzırı tarafından mütevellî hâkimdir. Yüz elli akçe pâyesiyle kazâdır. Amâ Filibe monlasına ilhâkdır.
EÇS VIII 377b
Nâhiyesi kırk pâre ma‘mûr u âbâdân kurâlardır. Kethudâyeri ve yeniçeri serdârı hükmündedirler, zîrâ Filibe bir sâ‘atlik yerdir kim şimâl cânibinde Filibe kal‘ası ve minâreleri görünür. Ammâ bu Istanimaka kal‘ası bir bayır dibinde bir vîrân harâb u yebâb kal‘adır. Ancak bayır başında bir kulle ma‘an kilisesi kalmış bir kiremitli deyr-i sağîrdir. Ve papasları ahmak ve sağırdır.
EÇS VIII 377b
Ammâ bu şehir iki aded varoşdur. Biri cereyân eden nehrin kal‘a tarafında vîrân kal‘a dibine dek varmışdır. Cümle üç yüz aded bâğlı ve cinînli ve serâpâ kiremit örtülü vâsi‘ havlılı serâpâ kefereler sâkin olur, aslâ müselmân yok bir büyük kasaba-i ra‘nâdır. Cümle yüz mikdârı dükkânları var, her gûne esnâf bulunur. Ve ba‘zı berber ve na‘lbend ve derzî gibi müslim ehl-i hırefler vardır, ammâ bu varoşda sâkin olmayup kuyunun karşu tarafında olurlar.
EÇS VIII 377b
Ve cümle iki hânı var kim ebnâ-yı sebîl içün kârbânsarây-ı hasbîdir. Ve hânlar önündeki meydânda tâ kâfir zamânından kalmış bir âb-ı hayâtdan nişân verir kuyusu var kim çıkrıkında zencîrler ile suyu çekilüp cümle ahâlî-i vilâyet andan nûş edüp def‘-i atşân ederler, zîrâ kış günleri bu şehir içre cereyân eden nehr-i Istanimaka donup bu kuyu ol zamân ıssı olup andan nûş ederler. Ve bu varoşda üç aded kefere kenîseleri vardır, ammâ biri mükellefdir.
EÇS VIII 377b
Ba‘dehu bu kuyu önünden şark cânibine çarsu içre gidüp mezkûr nehir üzre üç yerden yüzer adım ağaç cisirlerden ubûr olunup karşu tarafda,
EÇS VIII 377b
Der-vasf-ı varoş-ı müslimât: Cümle yüz aded kiremitli ve cümle bâğ-ı hadîkalı tahtânî ve fevkânî kârgîr binâlı vâsi‘ havlılı sarây-misâl pâk ü pâkîze ve küşâde hânedânlardır. Karşu kefere varoşu gibi dıyk ve muzlim değlidir. Cümle bir mahalle ve cümle bir câmi‘ (ve) kârgîr minâreli ve serâpâ kiremit örtülü ma‘bedgâhdır. Cümle iki aded mahalle zâviyesi ve cümle bir sûhtevât hücreleri ve cümle bir aded mektebi ve cümle bir aded tekyesi ve cümle bir aded hammâmcığı ve cümle on yedi aded dükkânları var, gayri şey yok bir küçücük şîrîn rabta-i zîbâdır, ammâ halkı ankâlardır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS VIII 377b
Andan kalkup şark tarafına gidüp, karye-i Arnavud andan karye-i Çervina andan karye-i Yukaru Tahtalı andan karye-i Aşağı Tahtalı andan,
EÇS VIII 377b
Karye-i Büyük Arnavudlu: Koca Mevlevî Vezîria‘zam Mehemmed Paşazâde Süleymân Beğ'in serbest ze‘âmetidir kim bir değirmenli ve bâğ u bâğçeli ma‘mûr köydür. Bu köyleri ubûr ederken Filibe şehri şimâl tarafında dağların ardında kalup hakîr andan yine şarka niçe ma‘mûr [u] âbâdân kurâlar geçerek,
EÇS VIII 377b
Karye-i Papas: Bu dahi kefere köyü ve ze‘âmetdir.
EÇS VIII 377b
Andan cânib-i şimâle giderken Muştalı yaylasın (---) sâ‘atde evc-i âsımâna çıkup niçe kerre yüz bin dıraht-ı sun‘-ı Hudâ'yı temâşâ ederek yokuş aşağı enüp bir hayli yer gidüp,
EÇS VIII 377b–378a
Karye-i Bardakçılar andan karye-i Yenice: Bu iki aded kurâlar Rûmeli eyâletinde 378a Çirmen sancağı hudûdundadır ve bu kurâlar Muştalı suyu kenârında ammâ Ma‘den deresi derler, niçe yüz aded su değirmenleri vardır.
EÇS VIII 378a
Der-vasf-ı ma‘den-i şeb-i zergerî
EÇS VIII 378a
Bu mezkûr dere içre sekiz yerde la‘l-gûn kuyumcular şebi çıkar kim bir temâşâ-yı azîmdir. Bu derede olan kefere kurâları cümle şeb çıkarmağa me’mûr olup sâ’ir tekâlîf-i şâkkadan mu‘âf [u] müsellemlerdir, ammâ müselimler değillerdir. Cümle mîrî mâldır kim defterdâr tarafından başka emânetdir kim yedi yük akçe iltizâmdır. Her kim şeb serîka ederse tecrîm edüp haps-i ebed edüp ma‘dende pây-beste ve dil-haste beste-i zencîr olup esîr gibi hidmet eder.
EÇS VIII 378a
Bu şabdan kuyumcular alup gümüş ağardırlar.
EÇS VIII 378a
Ve avretler edebde ferc-i kabîhlerine sürüp daracık küsâm eder gâyet nâfi‘dir.