İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y12a
Ve Yeni mahalle çeşmesinin târîhidir:
EÇS IX Y12a
Hâtif-i Kudsî dedi târîhini,Kad benâ aynen tüsemmâ selsebîl.Sene 991
EÇS IX Y12a
Bunlardan mâ‘adâ târîhsiz çeşmesârlar firâvân cârî revândır.
EÇS IX Y12a–Y12b
Ve bu şehir içre iki kârgîr binâ Y 12b bezzâzistânı var. Büyük bedesten Gedik Ahmed Paşa hayrâtıdır
EÇS IX Y12b
Ve cümle sûk-ı sultânîsi sekiz yüz altmış dükkândır. Beyt:
EÇS IX Y12b
Çârsû-yı hüsnü seyr eden serâser hocayımBir vefâ dükkânı yokdur hep cefâ bâzârıdır
EÇS IX Y12b
Ammâ cümleden esvâk-ı müzeyyeni Haffâflar çârsûsu tertîb üzre binâ olunmuş bir sûk-ı ma‘mûrdur.
EÇS IX Y12b
Ve üç Ermeni ve iki Urum kenîsesi vardır.
EÇS IX Y12b
Ve cemî‘i şâhrâhları kaldırımsızdır. Ve çârsûsu yokuş yukaru vâki‘ olmağile daracık yollardır. Ve cümle evleri dahi biribiri üzre sehel yokuş yukarudur.
EÇS IX Y12b
Memdûhât-ı Kütâhiyye şehri: Ve cümle hânelerinin yüzleri cânib-i şimâle nâzır olduğundan hevâsı latîfdir. El-hâsıl âb-ı hayâtı dahi gâyet latîfdir. Ve gâyet yaylak yer olmak ile bâğları yokdur, lâkin bâğçeleri çokdur. Üzümü olur, ammâ lezîz olmadığından memdûh değildir. Ve yigirmi dörd gûne emrûdu sicillâtda mesbûtdur. Ve yedi gûne âbdar ve dânedâr kirazı olur.
EÇS IX Y12b
Ve Kütâhiyye paçası Arab ve Acem'de meşhûr-ı âfâk ve beyâz ve berrâk ve lezîz ilik gibi paçası olur. Ve tennûr kebâbı ve kirdesi meğer Bursa'da ola.
EÇS IX Y12b
Ve kâse ve filcânı ve gûnâ-gûn maşraba ve kûzeleri ve çanak ve tabakları bir diyâra mahsûs değildir. İllâ kâse-i İznik dahi meşhûr-ı âfâkdır.
EÇS IX Y12b
Ve bu şehrin enderûn [u] bîrûnunda binden mütecâviz âb-ı zülâlden nişân verir aynü'l-hayâtları kayalardan tulû‘ edüp mâh-ı Temmûz'da yah-pâre âb-ı rakîkleri var kim nûş eden hayât-ı cân bulur. Anıniçün halkının reng-i rûyları humret üzre olup tendürüst halkı vardır. Her bir uyûnlarının be-kavl-i hukemâ birer hâsıyyeti vardır. Ol kadar serî‘u'l-hazm âb-ı nâblardır kim bir âdem bir kuzuyu başlı başına tenâvül etmeğe kâdirdir. Ve Ulu câmi‘ önünde Germiyanoğlu'nun imâreti içindeki âb-ı hayâtdan nûş eden cânın cânı sıkılması ve hafakânı bi-emrillâh def‘ olur, gâyet mücerrebdir. Ve bu imârete muttasıl iki sâkîhâne Hezârdînâr vezîrin hayrâtıdır.
EÇS IX Y12b
Ve niçe bin kâr-ı kadîm binâlar var kim midhatinde lisân kâsırdır. Ve halkı gâyet garîb-dostdur ve gâyet şecî‘ ve bahâdır kavimdirler. Beyt:
EÇS IX Y12b
Ey Firâkî şehrimiz şâhin yuvasıdır bizimAnıniçün anadan doğanımız şehbâz olur
EÇS IX Y12b–Y13a
Ve âb [u] hevâsının letâfetinden mahbûb u mahbûbesine nihâyet yokdur. Gâyet çokdur kim anların hakkında niçe kasâyid ve penç beyt ve şehrengîzler etmişlerdir. Gerçi Anatolu'da Türkistân vilâyetdir, ammâ ulemâsı ve fuzalâsı ve şu‘arâsı gâyet çokdur. Zîrâ halkı safâ ve zevk ile alûdedirler. Gam ve gussadan berîlerdir. Ve sıbyân [u] tıflânları gâyet necîb ü reşîd olurlar. Ve erbâb-ı ma‘ârif kânıdır. Ve cümle halkı fukarâ muhibbidir. Ve erbâb-ı askerîsi küheylân esb-i sabâ Y 13a peymâlara süvâr olup sayd [u] şikâra mâyillerdir. Ve dest-i bâzûlarında bâzlar ve balaban ve şâhinler ile ve kelb-i mu‘allemler ile dâ’imâ şikâra mâyillerdir.
EÇS IX Y13a
Ve esbâb [u] eskâlleri serâpâ çuka ferrâce ve kontoş geyerler. Ve zenânelerinin çoğu başlarına altun ve gümüş tâs takye geyüp üzerlerine çuka ferrâce ve beyâz car bürünürler. Ve pâylarına katîfe çakşır üzre sarı çizme geyerler. Ve gâyet mü’eddebâne gezerler.
EÇS IX Y13a
Ve me’kûlât [u] meşrûbâtı gâyet ucuzdur. Hattâ bir vukıyye hâs ve beyâz ekmek bir kuş gözü akçeye ve bir vukıyye koyun eti iki akçeye ve sığır eti bir akçeye ammâ ciğer üç akçeyedir. Ve beyâz ekmeği meğer Kerkük şehrinde ola. Ve bir at yemi bir akçeye. Gayri eşyâları dahi bu gûne ganîmetdir. Ve iklîm-i örfiyedendir demişler. Ve,
EÇS IX Y13a
Ve evsâf-ı mesîregâh-ı Kütâhiyye: Evvelâ kal‘anın cenûb cânibi ardında Sultân bâğı ferah-fezâ yerdir. Ve teferrücgâh-ı Kebkebîr bayırı, kekliği olduğundan şu‘arâlar Kebkebîr der. Cümleden latîf âb-ı hayât suları vardır. Ve seyrângâh-ı Aksu ve Lasımzâde bâğçesi ve Konduvîrânbaşı âb-ı cân-bahş suları vardır. Bu uyûnların cümlelerin tâ içinden cereyân ederek tâ aşağı çayır ortasında nehr-i Felend'e mahlût olur. [[(---) (---)]]
EÇS IX Y13a
Üzüm cümle kurâlardan ve bir konak ba‘îd Gedüs(?) şehrinden gelir. Zîra kışı gâyet şedîd olduğundan nâşî incîri ve üzümü ve nârı ve limonu incîri ve nârı ve limonu ve turuncu engûrü ve nârı ve limonu ve turuncu olmaz. Ve Germiyanoğlu Q 7b P 7b kendi eliyle bir servi dırahtını diküp hâsıl etmeğile hâlâ Servi mahallesi derler. Servi dahi mevcûd bir serâmed servdir. Aslâ bir haşebe ve şu‘besine rahne gelmemişdir.
EÇS IX Y13a
Ve bu şehrin sahrâlarında deve ve katâr ve arabalar işlemek ile ganîmet şehirdir. Şark ve garbı ikişer konak sahrâ-yı bî-pâyânlardır. Kıble tarafında iki konak yer tâ Afyonkarahisârı'na varınca kurâ ve kasabâtlar ile ma‘mûr [u] âbâdân yerlerdir. Ve cânib-i garbı kezâlik iki merhale yer kurâ kurâ üstüne pür-hâsıl belîdelerdir. Ve gâyet azîm eyâletdir.
EÇS IX Y13a
Evvelâ paşa sancağı yigirmi dörd kadılık yerdir. Evvelâ kazâ-i Amid, ya‘nî Eğrigöz kazâsı ve kazâ-i Simav ve kazâ-i Gedüs ve kazâ-i Selinti ve kazâ-i Kula ve kazâ-i İnay ve kazâ-i Eşme ve kazâ-i Güt ve kazâ-i Sirke ve kazâ-i Çakırca ve kazâ-i Gököyük ve kazâ-i Denizli ve kazâ-i Şeyhli ve kazâ-i Baklan ve kazâ-i Tazkırı ve kazâ-i Homa ve kazâ-i Kenger ve kazâ-i Uşşâk ve kazâ-i Banaz ve kazâ-i Honaz ve kazâ-i Ezîne ve kazâ-i Çehârşenbe ve kazâ-i Dağardı ve kazâ-i Çal. Bu merkûm yigirmi dörd kazâ paşa sancağındadır, ammâ ba‘zısı Kütâhiyye mollâsı hükmünde nâhiye kazâlarıdır kim zikr olunur:
EÇS IX Y13a–Y13b
Evvelâ nâhiye-i Altuntaş ve nâhiye-i Gergivîrân ve nâhiye-i Örüncük ve nâhiye-i Tavşanlı Y 13b ve nâhiye-i Gümüş ve nâhiye-i Emrûdlu ve nâhiye-i Etrâfşehir. Bu cümle yedi nâhiye mollâ hükmündedir.
EÇS IX Y13b
Ve bu eyâlet iklîm-i râbi‘dedir. Arz-ı beledi (---) (---) ve tûl-i nehârı (---) (---) (---) (---) anıniçün âb [u] hevâsı şiddet üzredir. Ve eğer bu şehrin evsâfın murâdımız üzre tahrîr eylesek tatvîl-i kelâm olur, ammâ inşâallâh bu müsevvedât tas[h]îha geçdikde mufassal tahrîr olunur. Zîra "El-ma‘nâ fî batnı'ş-şâ‘ir" dir. Ve hamd-i Hudâ ser-rişte dahi elde ve dilde
EÇS IX Y13b
Şehr-i Kütâhiyye'nin enderûn [u] bîrûnunda âsûde olan kibâr-ı kümmelînleri beyân eder
EÇS IX Y13b
Evvelâ Sultân bâğı mezâristânı içinde Hızırlı Şeyh Sultân ve Ahi Evran Sultân ve Taşoluk mahallesinde Acem Sultân ve Güzelim Sultân bunlar azîm ziyâretgâhlardır. Ve Ahi Mustafâ mahallesinde Ergun Çelebi hazretleri hazret-i Mevlânâ'nın evlâd-ı izâmlarındandır. Bu şehr içre Mevlevîhâne bunlar için inşâ olunmuşdur. Ve eş-Şeyh Ahmed.
EÇS IX Y13b
Ve Pîrler mahallesinde musannif ve müfessir ve muhaddis Lügat-i Ahterî mü’ellifi Mevlânâ (---) kuddise sırruhû.
EÇS IX Y13b
Mezkûr Ahterî Efendi Karahisâr-ı Sâhib'dendir. Kitâb-ı Ekber ve Evsat ve Câmi‘ü'l-mesâ’il ve Kitâb-ı Asgar nâmında bu üç aded mu‘teber kitâblar anın te’lîfidir, ammâ beyne'l-halk Ahterî kasîrü'l-kâme ve kevsecü'l-lihye olmağın ammimiz Firâkî Efendi şi‘irinde:
EÇS IX Y13b
Ahterî'nin beş iken medresesi on olduTâli‘i sa‘d olan Ahterî meymûn oldu
EÇS IX Y13b
demişdir. Afallâhu anhumâ. Pîrler mahallesinde medfûndur.
EÇS IX Y13b
Ve eş-Şeyh Ahmed Kalburcu emr-i azîm sultândır. Kütâhiyye kurbunda Kalburcu karyesinde neşv [ü] nemâ bulmuş ilm-i ledün sâhibi ulu kimesnedir. Beyne'l-meşâyih Çavdarlı Şeyh derler. Müddet-i ömürlerinde buğday ve arpa ekmeği tenâvül etmemişlerdir. Dâ’imâ çavdar ekmeği yediklerinden efvâh-ı nâsda Çavdarlı Şeyh derler. Selîm Hân Kütâhiyye hâkimi iken bu azîze tekyesi kurbunda bir mescid-i zîbâ binâ edüp azîz âhirete intikâl edince mescidi sâhasında defn etmişlerdir. Hâlâ ziyâretgâhdır.
EÇS IX Y13b
Ve Balıklı hammâm kurbunda el-Mevlâ Ya‘kûb Kütâhiyye monlâsı iken merhûm olup mükellef ü müzeyyen türbesi vardır. Seng-i mezârında târîhleri muhteşemâne bir kabr-i ma‘mûrdur. Şehzâde Sultân Mustafâ-yı maktûlün kullarından imiş. İlm-i ferâset ile mevsûf bir kimesne imiş.
EÇS IX Y13b
Ve Pîrler Sultân, bunlara Karadonlu Sultânlar dahi derler.
EÇS IX Y13b
Ve Şâm mahallesinde sâhib-i yakîn-i bî-gümân ve halvet-nişîn-i bî-nişân eş-Şeyh Seyyid Nûreddîn Sultân tekyesinde medfûndur.
EÇS IX Y13b
İshâk Fakîh imâretinde Germiyanoğlu Sultân Ya‘kûb anda medfûndur.
EÇS IX Y13b
Ve Monlâ Vâhid Paşa hazretleri, medresesinde medfûndur.
EÇS IX Y13b
Ve Lâleli Çeşme mahallesi kurbunda Küçük Dede merkadi.
EÇS IX Y13b–Y14a
Ve Sarây câmi‘i mezâristânında Sultân-ı şu‘arâ Y 14a Monlâ Firâkî Efendi maskat-ı re’si olan hâk-i amber-pâkde medfûndur. Bu hakîrin akrabâlarındandır. Peder merhûmun Kütâhiyye'de olan hânesinde sâkin idi. Hâlâ ol hâne Zereğen mahallesinde kabza-i tasarrufumuzdadır. Kapumuz önünde mezâristânda âsûde olanlar cümle akrabâ ve ta‘allukâtlarımızdandır. Merhûm Firâkî Efendi lisân-ı erba‘ada fasîhü'l-lisân ve belîğü'l-beyân kimesne idi. Dîvânından mâ‘adâ kırk üç pâre müdevven kitâb te’lîfâtları vardır.
EÇS IX Y14a
Ve Ahi Evran Sultân kendü mahallesinde medfûndur.
EÇS IX Y14a
Ve Meydân mahallesi mezâristânında kutbü'l-aktâb-ı tâm eş-Şeyh Hazret-i Hacı Bayram Sultân. Niçe bin kerâmetleri âşikâre olmuşdur.