İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y81a
Ve Mehemmed Beğ câmi‘i ve Monlâ Çelebi câmi‘i ve Sûretli câmi‘ ve Gazzâzzâde câmi‘i ve Bâdemiyye câmi‘i ve Kadızâde câmi‘i kurşumludur. Ve Monlâ Arab câmi‘i dahi kârgîr binâ ve kubbe-i ra‘nâları serâpâ kurşumludur.
EÇS IX Y81a
Bu tahrîr olunan cevâmi‘lerin binâların târîhleri ile tahrîr eylesek iki kürrâs müsevvedât olur. Hudâ müyesser edüp müsevvedemiz tasîhe geçdikde olmaya illâ hayır.
EÇS IX Y81a
Ve bu şehrin şimâlinde bir namâzgâh-ı azîm var kim elli bin âdem alır bir ibâdetgâh-ı kebîrdir kim dâ’iren-mâdâr cirmi bin iki yüz adımdır. Salât-ı ıydeyn ve du‘â-ı istiskâ içün ünâs zükûr bunda ibâdet ederler. İçerisinden tûlu ve arzı ikişer yüz adım şekl-i murabba‘ bir binâ-yı vâsi‘dir, serâpâ kârgîr sengâbâddır. Ve cânib-i erba‘asında dörd kapuları vardır. Onar kademe taş nerdübânlar ile su‘ûd olunur kapulardır. Dâ’iren-mâdâr der-i dîvârlarının kaddi ikişer âdem boyu metîn kal‘a dîvârı misâldir.
EÇS IX Y81a
Ve bu musallânın tâ vasatında üstâd-ı mermer-[bür] bir şâfi‘î havzu inşâ etmiş kim fevvâreleri pertâb edüp musallîler tecdîd-i vuzû‘ ederler. Ve sâha-i mesâha-i kübrânın içi serâpâ tirfil ve yonca ve ayrık ve gayri nebâtât [u] giyâhât ile sebzezâr olup gûyâ bir yeşil dühâvî katîfe ferş-i bûkalemûn olmuşdur kim sayf [u] şitâda bir çemenzâr [u] lâle-izâr kân-ı hezâr-ı dâ’imdir.
EÇS IX Y81a–Y81b
Ve gûnâ-gûn dıraht-ı müntehâlar var kim her biri eflâke ser çekmiş yüz aded şecere-i mevzûnlardır. Sâye-i zıll [u] himâyelerinde cemâ‘at-i deryâ-misâl cümle ibâdet-i Zü'l-celâl ederler. Y 81b Ve bu cümle eşcârât dahi Hâlık-ı her dü sezâya ibâdet-i müstemirre menzilesinde ale't-tertîb sâf sâf gulâm-ı halka-begûş gibi el kavşurup şeb [u] rûz tevhîd ü temcîd ve tezkîr ü temhîd-i Rabb-i Mecîdi lisân-ı hâl ile hilkatleri üzre ibâdet hidmetin edâ etmededirler.
EÇS IX Y81b
Ve'l-hâsıl bu ibâdetgâh-ı müslimîn Tire şehrinin mecma‘u'z-zühhâdı ve darü's-sâcidînidir.Ve bâlâdaki merkûm olan kârgîr kurşumlu cevâmi‘lerden gayri yine,
EÇS IX Y81b
Tire şehri içre mahalle câmi‘lerin beyân eder
EÇS IX Y81b
Evvelâ Veys Çelebi câmi‘i ve Hacı Sofu câmi‘i ve Sarı Alî câmi‘i ve Şeyh Muslihüddîn câmi‘i ve Kara Hayreddîn câmi‘i ve Börekçi câmi‘i ve Eşrefzâde câmi‘i ve Tabbâğ Sinân câmi‘i ve Palatozan câmi‘i ve İbrâhîm Efendi câmi‘i ve Arab Bınarı câmi‘i, yayladadır ve Balbınarı câmi‘i, Süleymân Hân'ın namâzgâh-misâl bir hayrâtıdır kim bir safâgâh [u] çerâgâh yerdedir.
EÇS IX Y81b
Ve bu şehir içre mükellef hutbe-i cum‘a kırâ’at olunur cevâmi‘âtlar bunlardır, mâ‘adâsı mesâcidlerdir. Ve cümle mesâcidlerden eşbehi çârşû içre cemâ‘at-i kesîreli ve fevkânî Hâce-i Mîr mescidi kapusu üzre târîhi:
EÇS IX Y81b
Makâm-ı dil-küşâ-yı cây-ı tahsîn,Bibîn gûyed ber âlî hayrât.Binâ-yı Hâce-i Mîr'est Hacı,Nedâde beyti(?) ger ser târîh ebyât.Sene (---)
EÇS IX Y81b
Ve niçe kurşumlu imâretli mesâcidler vardır.
EÇS IX Y81b
Ve gâyet binâ-yı mevzûn musanna‘ minâreler var. Cümlesi kırk dörd minâre-i âlîlerdir. Ve cümle yetmiş dörd rusâslı binâ-yı azîmlerdir.
EÇS IX Y81b
Ve bu şehr-i Tire'nin câmi‘ ve mesâcidi ve mahallâtları ve çârsû-yı bâzârı ve hânedânları ve gayri imâretleri ve'l-hâsıl her şey'i Ma‘nisa şehrinden çokdur ve büyükdür. Ammâ Ma‘nisa'da selâtîn-i seleflerin ikişer minâreli câmi‘-i azîmleri ve imâretleri ve hân ve medreseleri gâyet çokdur. Ve gâyet ma‘mûr [u] âbâdân zıyk(?) şehr-i azîmdir, zîrâ Âl-i Osmâniyân'ın dârü'l-mülküdür.
EÇS IX Y81b
Ve bu Tire şehri dahi Âl-i Selçukıyânın ve Âl-i Sarhaniyânın taht-ı kadîmleridir. Mâ-tekaddem darbhânesinde akçe meskûk olup "Sultân Ahmed bin Mehemmed Hân azze nasruhu duribe Sire" deyü sikkesinde tahrîr olunurdu. Hakîre görmek müyesser olmuşdur. Nerm-i hâlis ve sîm-i hâlis derâhim râyici var idi.
EÇS IX Y81b
Ve bu Tire şehrinde cümle otuz aded Q 42a P 42a medrese vardır. Ekseriyyâ cum‘a edâ olunan cevâmi‘lerde birer medrese mukarrerdir.
EÇS IX Y81b
Ammâ dersi‘âmları ile pâye medârisleri bunlardır kim tahrîr olunur: Evvelâ medrese-i Hacı Efendi ve medrese-i Muslihiddîn Efendi ve medrese-i Dervîş Çelebi ve medrese-i Kara Kadı ve medrese-i Monlâ Arab ve medrese-i Mehemmed Ağa ve medrese-i Ferişteoğlu <<ya‘nî ibn Melek hazretleri, yine medresesinde bir türbe-i âlî içinde medfûndur. Meşârık'a ve Menâr'a ve Mecma‘u'l-Bahreyn'e ve niçe yüz kütüb-i mu‘tebereye şerh yazup yedi yüz mücelled risâle ve gayri te'lîfâtları vardır. İlm-i lügatde lüğaz-küşâ bir bahr-i ma‘ânî ve fesâhatde ve belâgatde dürr-i yektâ-yı ferîdü'd-dehr ve nâdirü'l-asr gavvâs-ı ilm-i ledün idi kim hakkâ İbn Melek idi. Ve ilm-i lügatde Ferişteoğlu nâm kitâb-ı hümâm anların te'lîflerindendir ve Yıldırım Hân ulemâlarındandır. Aydın Bay oğluna mu‘allim olup bu şehri cây-ı vatan edüp âsûde olmuşdur. Hâlâ merkad-i pür-envârı ve savma‘ası ziyâretgâh-ı hâss [u] âmdır. Rahmetullâhi aleyh, kim âlem-i sabâvetde hakîr Ferişte lügatin tilâvet edüp kitâbın ibtidâsı hubz etmek kubl öpmek olmağile ekmek yemeği ve âdem öpmeği ibtidâ anın kitâbından öğrendik. Anıniçün hayır du‘â ederiz. Rûh-ı şerîfi şâd ve kabri dâd ü hayr ile yâd edenler dilşâd olalar.>>
EÇS IX Y81b–Y82a
Ve medrese-i Kârzâr ve medrese-i Alî Cân ve medrese-i Şeyh Halîl. Meşhûr Y 82a medreseler bunlardır. Ve Yeşil İmâret câmi‘inde bir imâret-i it‘âm vardır. Âyende ve revendeye ni‘meti mebzûldür. Ve sekiz imâret dahi gâh işler gâhî mesdûd durur. Evkâfları za‘îfdir ammâ leyle-i Ramazân'da cümlesinin ni‘meti bî-imtinân firâvândır.
EÇS IX Y82a
Ve cümle on üç hammâmdır. Cümleden Tahtalkal‘a hammâmı âb [u] hevâsı gâyet latîf hammâm-ı pâk ve nazîfdir. Ve Yenice köy hammâmı ve Hasan Çavuş hammâmı ve Lütfî Paşa hammâmı ve Eski Beğ hammâmı ve Nâzır hammâmı ve Hekîm hammâmı ve Sûretli hammâm ve Kara Kadı hammâmı ve Bâdemiyye hammâmı ve Mehemmed Ağa hammâmı. Bunlar gâyet latîf ve hoş-hevâ ve rûşen-binâ ve rûşenâ hammâm-ı hayât-efzâlardır. Ammâ cümleden mecma‘ü'l-irfân Perî hammâmı ve Yalınayak hammâmı. Bunların âb [u] hevâsı latîf, kân-ı âşıkân [u] ma‘şûkân hammâmlardır kim birer havz-ı azîmleri var.
EÇS IX Y82a
Cümle dilberân bu hammâmlarda âşıkânları ile bilâ-vâsıta ve bilâ-fûta birbirlerin dirâgûş edüp ba‘dehu gusl ederler. Bir ferd-i âferîde bu gusle mâni‘ olamazlar. Zîrâ İmâm Şafi‘î kavli üzre aşren fe-aşr bir havz-ı pâkdir, nâ-pâki pâk eder. Ve cemî‘i dellâkları pençe-i âfitâb [ü] mehtâb dilberândır.
EÇS IX Y82a
Ve cümle yigirmi yedi hân-ı azîmleri vardır. Meşhûru Lütfî Paşa hânı ve Rüstem Paşa hânı, kurşumlu hânlardır. Ve Frenk hânı ve Esîr hânı ve Destmâl hânı ve Abdüsselâm hânı ve Kütey hânı ya‘nî Kütâhiyye hânı ve Çöplüce hân ve Pasba hânı ve Merdenli hânı ve Kara Kadı hânı. Bunlar meşhûr hânlardır ve niçeleri ma‘lûmumuz değildir.
EÇS IX Y82a
Ve Sultân Selîm Hân'ın bir dârü'l-kurrâsı vardır. Gâyet büyük kubbe-i âlîdir ve etrâfında hücreleri dahi serâpâ kurşumlu binâ-yı âlîdir. Şâhrâh üzre garba nâzır bir kapusu vardır. Altı kademe mermer hacer nerdübân ile su‘ûd olunup bir bâb dâr-ı Kur’ândır. Haftada iki gün cümle hamele-i Kur’ân ve huffâz talebeleri cem‘ olup ilm-i Hafz ve İbn Kesîr ve Seb‘a ve Aşere ve Takrîb kırâ'atları tilâvet olunur. Ve Şeyh Şâtıbî ve İmâm-ı Cezerî kitâbları tilâvet olunur. Şeyh İmâm-ı Verş ve İmâm-ı Bezzî ve Kâlûn ve Ebû Amr ve Sûsî ve Nâfi‘ kavilleri dahi me’hazleriyle mahâric-i hurûfa ri‘âyet ederek Kur’ân-ı azîm ve Furkân-ı kerîm kırâ’at olunur. Ve mukaddemâ evsâfı tahrîr olunan Cum‘a-âbâd kasabası bu dârü'l-kurrânın evkâfıdır kim metîn ü kavî vakfullâhdır. Ve bu dârü'l-kurrâ kapusu üzre manzûm târîhi budur:
EÇS IX Y82a
Görüp bu makâm-ı felek zînetiKemâl-i şeref birle fevka'l-ulâSemâda melekler dedi târîhinBinâ-yı Selîm Hân sâhib zeySene 971
EÇS IX Y82a
Ve cümle altmış aded mekteb-i sıbyân [u] tıflan-ı püserân-ı ebced-hândır.
EÇS IX Y82a–Y82b
Ve cümle iki yüz yetmiş çeşme-i mâ’-i Y 82b Kevserlerdir kim menba‘ı Balbınarı ve Sükker bınarlarından cereyân edüp gelir. Ammâ şehir içre revân olan uyûn-ı câriyeler Terziler köşesinde ve Gazzâzhâne köşesinde ve Bezzâzistân rüknünde Alaca çeşme ve Uzun çârşû başında ve Kutucular Hânı kapusu önünde ve Osmân Ağa çeşmesi ve Hüseyin Ağa çeşmesi ve Paşa Hânları çeşmesi ve Atbâzârı çeşmesi. Bunlar cümle ikişer ve üçer lüleli bâzû kalınlığı cereyân eder berrâk ve zülâl-i âb-ı nâb serdâb mâ’ü'l-hayâtlardır kim nûş eden atşânlar hayâtü'l-hayevân nûş etmiş gibi tâze cân bulurlar. Bu mezkûr çeşmelerden mâ‘adâ sâhibü'l-hayrât ve'l-hasenât Hacı Balı merhûmun yüz yigirmi aded uyûn-ı câriyeleri vardır kim gûyâ her biri birer mâ’-i şerâb-ı tahûrlardır.
EÇS IX Y82b
Ve bu çeşmesârların üzerlerinde gûnâ-gûn târîhler var, ammâ tahrîri melâl ü kelâl verir. Ve bu çeşme-i bâridlerden mâ‘adâ "Mahallâtlar içinde iki bin müte‘ayyin uyûn-ı ab-ı revânlar var" deyü a‘yân [u] eşrâf-ı Tire tefâhür kesb ederler.
EÇS IX Y82b
Ve cemî‘i hânedânlarda ve gayri beytânlarda birer mâ’-i cârî ve havz [u] fevvâre ve selsebîl vardır kim eğer a‘lâ ve eğer ednâ su ile muğtenim olmuşlardır. Zîrâ bu şehir cebel-i Kestâne dâmeninde olmak ile cümle enhâr hâneden hâneye cereyânı âsândır. Anıniçün bu şehirde âb-ı revân çokdur ve şehr-i Bursa'ya müşâbeheti vardır.
EÇS IX Y82b
Ve beş yerde kurşum kubbeli Q 42b P 42b sebîlleri vardır. Her birinin vakıfları tarafında denk denk karlar buzlar gelüp cemî‘i atşâna sebîl ederler. Bir sebîlâne Alaca çeşme kurbundadır. Ve biri Tahtalkal‘a meydânında mermer binâlı ve kubbe-i âlîli sebîldir. Ve biri dahi Tahıl bâzârında, bu dahi mermer binâ ve demir revzenli ve kurşum kubbeli musanna‘ dâr-ı atşândır.
EÇS IX Y82b
Ve bu Tire şehrinin çârsû-yı bâzârının çoğu Bursa esvâkları gibi kârgîr kemer ve toloz kubbeler ile mebnî Temmûz'da serdâb, şitâda germ ü nerm esvâk-ı sultânîlerdir kim cümlesi iki bin sekiz yüz dükkândır. Ahi Baba'dan haber alup tahrîr etmişizdir. Ve ekseri serâpâ nîlgûn kurşum örtülüdür. Yayladan bu şehre nazar olunsa gûyâ Haleb şehri gibi kurşumlu bir şehr-i benderdir.
EÇS IX Y82b
Ve kal‘a-misâl metânet üzre mebnî bir kârgîr binâ-yı metîn sekiz kubbeli bir bezzâzistânı var, cümle rusâs-ı nîlgûn ile mestûr bir bezzâzistândır. Ve cânib-i erba‘asında çâr bâb-ı hadîd-i metînler ile metânet bulmuşdur. İçinde cümle ankâ bâzergânların kânları ve dükkânlarıdır ve zîr-i zemînlerinde medfûn olan mâl-ı hazâ’in tüccârânın cânlarıdır ve mahbûb huddâmânları cân-ı cânânlarıdır. Ve cümle mevcûdât nâ-mevcûd olmadan berîdir. Ammâ Uzun çârsûsu gâyet müzeyyen sûk-ı sultânîdir.
EÇS IX Y82b–Y83a
Ve cümle tarîk-ı âmların üstâd mühendis satranc Y 83a nakşı tarh edüp vaz‘-ı esâsı bu üslûb üzre tezyîn olunmuşdur. Ve serâpâ pâk ve beyâz taş ile mefrûş kaldırımdır. Her sabâh tathîr edüp gird-i küdûretden bir zerre gubârdan nişân kalmaz pâk reh-i râstlardır. Ve cemî‘i esvâkları şimâle eniş aşağı vâki‘ olup fevkinden aşağı nazâr etsen gûyâ bu râhlar içre âdem deryâsı telattum-ı deryâ gibi temevvüc edüp izdihâm-ı benî âdemden omuz omuzu sökmez bir gulgule-i Tire'dir. Husûsâ hafta bâzârı günleri âkıl olan temâşâ-yı bâzâra varmamak gerek. Zîrâ ol bâzârda âdem dilâzâr olup zâr-ı izâr olur. Tâ bu mertebe izdihâm çârsûları vardır.
EÇS IX Y83a
Ve bu şehrin kıble cânibindeki hâneleri yedi bayır ve dere ve depe üzre vâki‘ olmuş hevâdâr evlerdir. Ve bir biri üzre kat-ender-kat hadîkalı büyût-ı ra‘nâlardır ki serâpâ revzenleri şarka ve şimâl cânibinde Tire sahrâsına nâzır hevâdâr dilküşâ büyûtlardır.
EÇS IX Y83a
Ve bu şehrin âb [u] hevâsının letâfetinden mahbûb ü mahbûbesi nerm [ü] râm olup al tebekânî elması yanaklı ve la‘lgûn kiraz dudaklı hüsn-i cemâlde ve lûtf [ü] i‘tidâlde olup kelimâtları mevzûn ve dişleri dürr-i meknûn ve maralî ve gazâlî gözlü ve şîrîn sözlü ve münevver yüzlü ve geysû-yı müşkbârların târumâr kılup bir cihetde uşşâkı mu’âhaze edüp kendülere akıdırlar. Gâyetü'l-gâye perî-peyker ve melek-manzar, güler cemâlli garîb-dost âdemleri vardır. Çoğu ehl-i ırz olur bâzergânlardır.
EÇS IX Y83a
Ve cümle ahâlîsi çuka ferrâce ve kontuş geyerler. Vasatü'l-hâl olanlar muhayyer ve Tire alacası geyerler. Ve askerî tâ’ifesi ve ulemâsı ve ağniyâsı gâyet çokdur. Ve zenâneleri ferrâce ve beyâz car-izâr bürünürler.
EÇS IX Y83a
Ve bu şehrin me’kûlât [ü] meşrûbât [ve] sanâyi‘âtının memdûhatından ve hâsıl olan kâlâ-yı metâ‘ından meşhûru, evvelâ Tire peşkiri ve âbdest makremeleri ve hammâm havlıları ve alacaları ve yasdıkları meşhûrdur.
EÇS IX Y83a
Ve me’kûlâtından ter gömlek üzümü ve beyâz ekmeği ve tennûr kirdesi ve kebâbı ve gûnâ-gûn buzlu vişne hoşâbı ve beyâz kirazı rub‘-ı meskûnda yokdur. Ve kestânesi ve çöreği ve tavuk böreği yiyenin tendürüst olur yüreği.
EÇS IX Y83a–Y83b
Ve sevâhil şehr olmak ile limonu ve turuncu ve nârı ve incîri ve servi dırahtı çok olur. Ve bir kaç yerde serâmed hurmâları var, ammâ mahsûl vermez. Ve habbü'l-lezîz dahi hâsıl olur. Ve yaz kış sebzevâtı eksik değildir. Gerçi sevâhil diyârıdır, ammâ ensesindeki dağda kestâne ve kızılcık ve muşmula ve üvez hâsıl olur aceb diyârdır. El-hâsıl yük bağlanır ve yük çözülür ganîmet bender şehr-i azîmdir. Y 83b Hafizekallâh.
EÇS IX Y83b
Tire şehrinin etrâfında olan mesîregâhları beyân eder
EÇS IX Y83b
Evvelâ cümleden Süleymân Hân'ın nazargâhı ve âşıkânın teferrücgâhı Balbınarı çerâgâhı, bâlâda mevsûfdur. Ammâ midhatinde zebân kâsır olmağile evsâfı ihtisâr üzre terkîm olundu, zîrâ vasfdan müberrâ bir gülistân-ı ra‘nâ zemîndir.
EÇS IX Y83b
Ve şehrin fevkinde Su Uçurumu nâm mahal dahi vâcibü's-seyr bir mesîregâh-ı ibret-nümâdır kim arâzî-i ma‘mûrede eyle bir temâşâgâh yokdur. Bir minâre-i bâlâ kaddi kûh-ı Bîsütûn-vâr yalçın kayalardan nehr-i azîm pertâb edüp aşağıda havuz içre dolar. Bu havuz dahi yed-i kudret ile halk olunmuş bir havz-ı azîmdir etrâfında uşşâkân şâd [u] handân olup köşe köşe sohbet ederler. Ammâ nehr-i hayâtın sâ‘ikasından safâ etmeyenler niçe köşede sâyedâr selsebîller vardır, anda zevk ederler. Ve bu havz-ı kebîrin cânib-i erba‘asındaki kayalarda gûnâ-gûn sernigûn dırahtlar hâsıl olup Tûbâ nahli gibi şâhaları zemîne sâye salmışdır. Aslâ zemîne güneş te’sîr etmez azîm koyahdır. Cümle erbâb-ı safâ anda zevk ü safâlar ederler, gûyâ Safâ ve Merve vâdîleridir.
EÇS IX Y83b
Ve bir mesîregâh dahi Bâdemiyye'dir. Cümle ehl-i hıref anda teferrüc ederler.