İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y143a
Ve Sıfas câmi‘i Halîl Beğ'indir.
EÇS IX Y143a
Bunlardan mâ‘adâ niçe câmi‘ler (---) (---) (---) ve üç medrese ve altı mekteb-i sıbyân ve tekye-i seyyâhân ve üç hân ve bir mevlevîhâne ve iki hammâmı var. Ammâ Karamanoğlu'nun hammâmının âb [u] hevâsı ve binâsı gâyet Q 67a latîfdir.
EÇS IX Y143a
Ve on yedi çeşme-i âb-ı hayâtı vardır. Ve bâğı ve bâğçesi dağı ve taşı dutmuşdur.
EÇS IX Y143a
Ve memdûhâtından Ermenak bezi ve nârı ve beyâz lavaş etmeği ve kal‘ası meşhûrdur. Ve cümle elli dükkândır. Ve bezzâzistânı yokdur. Lâkin her şey bulunup bir şîrîn kasaba-i kadîmdir. Ve halkı gâyet yoğun Etrâk-i Ermenak'dır ve fukarâlardır. A‘yânı Süleymân Beğ ve karındaşı Ahmed Ağa'dır. P 67a
EÇS IX Y143a
Ziyâretgâh-ı Ermenak: Kara Mü’min Sultân ve Kesik yol önünde Kırklar makâmı ve şehir içinde Yalınca Baba ve Hızırlık Sultân ve anın kurbunda Kulacık Baba ve Pîr İlyâs Dede ve şehrin ucunda Arpaş Dede.
EÇS IX Y143a
Ve bu şehirde sulehâ-yı ümmetden yahşi âdemler vardır. Hayır du‘âların alup şark tarafına şehrin kenârında Kepan kayası nâm mahalle varup bir mahûf uçurum yerdir. Bir âdem ol yola bir taş yuvalasa bin âdem helâk eder. Taşdan kesme nerdübânlı daracık yoldur. Ve iki cânibi kesme ibret-nümâ mağâralardır. Ve ayyûka ser çekmiş şâhin yuvalı yalçın kayalardır. Ve şehir kenârı olmak ile emn-i tarîk vardır. Issız dağlarda olsa harâmîlerden bu yolda kuş uçmazdı. Anı yüz bin renc [ü] anâ ile ubûr edüp 4 sâ‘atde,
EÇS IX Y143a
Nehr-i Aykadın: Aladağ'dan gelüp Silifke kurbunda Akdeniz'e mahlût olur. Ve bu nehri bir göz cisirden ubûr edüp karşu tarafda Aykadın hânı, bir ulu mağâradır. İçine beş yüz atlı sığar. Ol mağâraya bir kemer kapu binâ edüp hân etmişler. Anı ubûr edüp yine şarka iki tarafı yalçın kayalı ve şâhin yuvalı yollardır. Kamışözü derler Türkmân yaylağı yoludur. Andan,
EÇS IX Y143a
Telli bel: Ne‘ûzübillâh bî-emân yollardır. Kurâ ve kasabât yokdur. Ormanlı ve sengistân içre karlar aşarak 9 sâ‘atde,
EÇS IX Y143a
Delendi hânı: Bir ardıçlı ve çamlı dere içinde Keyhusrev binâsı bir küçük hândır. Kapuların sedd edüp cümle memlûklarımız ile pür-silâh sabâha bî-dâr çıkdık. Andan yine şark cânibine,
EÇS IX Y143a
Ardıçlı bel: Bir sa‘b çamlı yayladır. Bundan öte eyâlet-i Karaman'dır. Bir azîm boğazdır. Anı aşup 5 sâ‘atde,
EÇS IX Y143a
Bıçakçı yaylası: Ulu çamlı dağlardır. Ve bu mahalde Bıçakçı hânı bir bî-emân 14bb yerde bir küçük hândır. Ve serâpâ kayagan örtülü kâ[r]gîr hândır. Andan aşağı Bıçakçı cisri üç gözdür. Altından,
EÇS IX Y143a
Nehr-i Göksu: Aladağ'dan gelüp Silifke nehrine mahlût olup Akdeniz'e vâsıl olur. Ve bu Bıçakçı cisrinden sol cânibe giden yol Karaman eyâletinde Ogan kazâsına gider. Andan Kâfiryat kazâsına gider. Ammâ gâyet sarp yollar idiğin istimâ‘ edüp hakîr beri tarafda,
EÇS IX Y143a
Karasakız beli: Bir vâsi‘ yoldur. Ammâ havf u haşyetden yüz bin renc [ü] anâ ile geçüp bir dere içinden hemân ol sâ‘at on bir âdemi katl edüp uryân bırakmışlar. Üçü kefere idi. Henüz kanları cereyân edüp cânları çıkmış idi. Aklımız başımıza gelüp âmâde olup fî'l-hâl ol cây-ı muhâtarayı ubûr edüp hamd-i Hudâ selâmetle,
EÇS IX Y143a
Karasakız kepanı: Bu dahi derbend-i calender-vâr bir dâr-ı bî-diyâr boğazdır. Ol ardıçlı yolları aşup,
EÇS IX Y143a
Demelsin beli: Bu dahi bir çamlı beldir. Güzer edüp sıhhat ü selâmetle bu belleri ve yolları sekiz sâ‘atde aşup,
EÇS IX Y143a
Büyük Çimen beli: ve bir sâ‘at gidüp nebâtât u giyâhâtlı ve âb-ı zülâlli yollar ile ubûr edüp,
EÇS IX Y143a
Küçük Çimen: Bu mahallerde, Türkmân obaları içi olmak ile şenlik ve şâdumânlığa düşüp cânım yerine geldi. Yohsa bâlâda tahrîr olunan dağları ve belleri ve yolları bilâ-vesîle ıssız ve amânsız yerleri Cenâb-ı Bârî yâverimiz olup bu mahalle selâmetle vâsıl olup bir gece Türkmân obaları içinde çadırımız kurup mihmân olup tâze cân bulduk. Ve bu mahal,
EÇS IX Y143a
Kâfiryat kazâsıdır. Andan şarka emn [ü] emân ve pür-îmân yollar ile 8 sâ‘at gidüp,
EÇS IX Y143a
Elbis Çakılı demek ile ma‘rûf bir küçük depe-misâl yığındır. Berrde ve bahirde Cenâb-ı Bârî ne kadar gûnâ-gûn hurde ve mücellâ taş halk etdi ise anda mevcûddur. Bu diyâr kavminin zu‘mu oldur ki bu elvân hurde taşları şeytânlar yığmış olalar. Ve hakîkatü'l-hâl bu yığılan taşlar kâr-ı insâna müşâbeheti yokdur. Bu mahalden bir sâ‘at gidüp,
EÇS IX Y143a
Yalvar Cevizliği: Bir vâsi‘ dere içre niçe yüz ceviz ağaçları ile müzeyyen olmuş bir deredir. Anı güzer edüp on ikinci sâ‘atde ba‘de'l-ışâ,
EÇS IX Y143a
Menzil-i Karabınarbaşı: Karaman sancağında Kâfiryat kazâsında Murâd Paşa oğlu ze‘âmetidir. Kırk elli hâneli bâğlı ve bâğçeli müselmân köyüdür. Andan gerü yıldız tarafına 3 sâ‘at gidüp,
EÇS IX Y143a
Karye-i Akça Mahmûd: Bir kûh-ı siyâhın dâmeninde bâğlı ve bâğçeli yüz evli müselmân köyüdür ve ze‘âmetdir. Anı ubûr edüp 3 sâ‘atde,
EÇS IX Y143a
Evsâf-ı kal‘a-i Ilısıra
EÇS IX Y143a
Karaman eyâletinde Kâfiryat nâhiyesidir. Dizdârı ve on sekiz neferâtı vardır ve ze‘âmetdir. Ve kal‘ası celâlî havfinden ahâlî-i vilâyet cem‘ olup zemînden iki âdem kaddi kâ[r]gîr taş binâdır. Andan dörd âdem kaddi kerpiç binâ bir kal‘a-i ra‘nâdır.
EÇS IX Y143a–Y144a
Ve Kâfiryat sahrâsının tâ ortasında vâki‘ olmuş şekl-i murabba‘ bir kal‘a-i köhnedir. Y 144a
EÇS IX Y144a
Ve iç kal‘ası bir mürtefi‘ yerdedir. Cümle dâ’iren-mâdâr cirmi bin adımdır. Ve aslâ handakı yokdur. Ammâ biribirin gözler burcları vardır. Ve iki kapusu var. Biri yıldız cânibine nâzır Kâfiryat kapusudur. Ve biri kıbleye nâzır Karaman kapusudur. Ve bu tarafda bir kaç varoş evleri vardır.
EÇS IX Y144a
Ve kal‘a içi cümle dörd mahalle ve altı mihrâbdır. Ve üç yüz toprak örtülü evlerdir cümle tahtânîdir. Ve cemâ‘at-i kesîreye mâlik (---) (---) câmi‘i, tarz-ı kadîm toprak örtülü câmi‘dir ve bir minâresi vardır. Ve bir kıble kapusu üzre:
EÇS IX Y144a
âyet-i şerîfi tahrîr olunmuşdur. Ve sene 942 târîhinde binâ olunmuşdur. Ve bu câmi‘e muttasıl mekteb-i sıbyân kapusu üzre:
EÇS IX Y144a
"Allâhu müfettihü'l-ebvâb, sene erbaîn ve sitti mi’e." [640] tahrîr ve terkîm olunmuşdur.
EÇS IX Y144a
Ve bundan mâ‘adâ mesâcidlerdir.
EÇS IX Y144a
Ve Köseoğlu'nun bir hammâmı var ve on bir dükkândır. Ve cümle halkı güherçile çıkarırlar. Aceb kâr ederler ve aceb me‘âdindir.
EÇS IX Y144a
Bâğ u bâğçeleri kûh-ı siyâh dibinde binden mütecâviz bâğdır. Ve sahrâları gâyet ekin ocağıdır. Kara arpası ve kırmızı buğdayı memdûh ve meşhûrdur.
EÇS IX Y144a
Andan yine yıldız cânibine düz sahrâ içre bir sâ‘at mahsûldâr tarlalar içre,
EÇS IX Y144a
Evsâf-ı Gafirbat der kal‘a-i Kâfirâbâd
EÇS IX Y144a
Karaman eyâletinde hâss-ı hümâyûndan ifrâz Nişâncı Paşa hâssıdır. Ve yüz elli akçe şerîf kazâdır. Ve nâhiyesi on sekiz pâre kurâdır. İki bin guruş hâsıl olur kazâdır. Kethudâyeri ve serdârı ve dizdârı ve on sekiz neferâtı vardır.
EÇS IX Y144a
Ve kal‘ası Kâfiryat sahrâsında Hacı Baba Sultân dağından bir top menzili ba‘îd bir düz yerde şekl-i murabba‘ şeddâdî taş binâ bir kal‘a-i zîbâdır. Ve dörd etrâfı iki bin beş yüz adımdır. Ve cânib-i erba‘asında aslâ handak yokdur.
EÇS IX Y144a
Ve dîvârı bir gûne beyâz taş binâ ile inşâ olmuşdur kim misli bir diyârda yokdur. Cümle taşı gûyâ kerpiç gibi bir kâlıbda kesilmiş serâpâ yassı taşlardır. Ve üstâd mühendis taşların birbirlerine eyle imtizâcın kasd etmiş kim bir taş kıl kadar sâ’ir taşdan hâric değildir. Ve gerçi yalın kat dîvâr-ı bâlâdır. Ammâ beş arşın kalın ve on beş arşın âlî ve gâyet metîn ve müstahkem dîvâr-ı musanna‘dır.
EÇS IX Y144a
Ve buna mu‘âdil binâ Tire şehrinde ve Arnavudluk içinde Ergiri kasrı kal‘asında gördüm. Anlar dahi böyle bir kıt‘a taşlardır, ammâ kırmızıdır. Ammâ bu Kâfiryat'ın beyâz ve dahi tekellüflü binâdır.
EÇS IX Y144a
Ve [[(---) (---) (---) (---) (---)]] garba şekil kapusu cenûba dağ kapusu ve cümle otuz kulle ve bin sekiz yüz seksen sekiz bedendir. Ve bu cirmde olan [[(---) (---) (---) (---) (---)]] toprak örtülü yine ol mezkûr taş dîvârlı mükellef evlerdir.
EÇS IX Y144a
Ve cümle (---) mihrâbdır. Sekizi mesâciddir. Ve cemâ‘at-i kesîreye mâlik [[(---) (---) (---) (---) (---)]] ayakdır. Ve altı sütûn üzre tokuz kemerdir ve kirişler üzre musanna‘ tavan üzre kireç örtülü câmi‘dir.