İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y144a–Y144b
Ve Eski câmi‘de mihrâb İslâmbol (---) (---) (---) (---) (---) (---) üzre Y 144b kûfî hatt ile iki kitâbe içinde, Arapça yazılmışdır. Ammâ gâyet hüsn-i hatdır. Ve bu mezkûr olan hatdan gayri [[(---) (---) (---) (---) (---)]] Nevrûzoğlu ve gayri hatlar terkîm olmuş ammâ âlî olmak ile kırâ’ati müşkil olup tahrîr olunmadı. P 67b
EÇS IX Y144b
Ve Yeni câmi‘. Bir (---) (---) (---) (---) (---) (---) Q 67b İki cânibinde yan mahfilleri ve kıble kapusu üzre mü’ezzin mahfili gâyet şîrîn kârlı mahfildir. Ve cümle tavan üzre kireç sıvalıdır. Ve sâhibü'l-hayrâtı Mustafâzâde hayrâtıdır.
EÇS IX Y144b
Ve Karamanoğlu hadımı Mercân Ağa mescidi ve Hacı İlyâs mescidi ve Pîr Ahmed Çavuş mescidi ve Hoca Hasanzâde'nin bir hammâmı var gayri yokdur. Ve üç medrese ve altı mekteb-i tıfl-ı ebcedhân var.
EÇS IX Y144b
Ve kırk dekâkînler ve iki hânı var. Ve evlerinde aslâ bâğçeleri yokdur. Ammâ mahbûb u mahbûbesi çokdur. Ve kal‘adan taşra aslâ bir hâne yokdur. Ancak Karaman kapusundan taşra mezâristânı çokdur.
EÇS IX Y144b
Ve cenûb cânibine nîm sâ‘at ba‘îd Hacı Baba dağı dâmen[i] serâpâ bâğdır kim ta‘bîr olunmaz. Ve sahrâsı gâyet ekin ocağıdır. Ganîmet şehirdir.
EÇS IX Y144b
Ve cümle halkı rencberdir. Ekseri külâh üzre destâr-ı Muhammedî sararlar. Ve cümle ferrâce ve boğası esvâb geyerler ve nisâ tâ’ifesi sarı çizme geyüp beyâz çârşaf bürünürler.
EÇS IX Y144b
Ve Kâfiryat halkı olmak ile avradları Arapça âyetin tilâvet edüp "Yâ Hâdî el-mudallîn" esmâsına mazhar olmuşlardır. Ve gâyet garîb-dost kavimdirler. Müselmânları severler ve bu şehre kâfir ve Cuhûd komazlar.
EÇS IX Y144b
Ve memdûhâtından hâs ve beyâz etmeği meşhûr-ı âfâkdır.
EÇS IX Y144b
Ziyâretgâh-ı Kâfirâbâd: Bu şehir bir kabîhce ismile müsemmâdır. Sultânü'l-ulemânın nutk-ı şerîfleri böyle sâdır olmuşdur. Ammâ ulu kimesneler vardır.
EÇS IX Y144b
Evvelâ Ulu câmi‘in sol tarafında Karabaş Efendi kümmelînden bir kimesnedir.
EÇS IX Y144b
Ve Karaman kapusundan taşra el-Hâc Ömer Efendi kuddise sırruh.
EÇS IX Y144b
Ve Yağmurlar kapusundan taşra Mamadı Sultânzâde.
EÇS IX Y144b
Ve el-Hâc İlyâs mescidinde pîşvâ-yı tarîkat Ya‘kûb Efendi hazretleri dahi ulu sultândır. Çok menâkıbı vardır.
EÇS IX Y144b
Ve bu şehirde iki gün meks edüp zevk u safâlar etdik. Ba‘dehu Kâfiryat'dan Seydîşehri ve Beğşehri sancakları on birer sâ‘at ba‘îd olup bin elli sekiz târîhinde ol semtlerin seyâhati bâlâda tahrîr olunup varması elzem ü levâzımından olmayup Kâfiryat'dan yine rucû‘ edüp kıbleye,
EÇS IX Y144b
Kal‘a-i Ilısıra, Karye-i Yoğunlar: Müselmân köyüdür. Andan,
EÇS IX Y144b
Karye-i Bölme Dana(?): Bir câmi‘li, yüz evli ve bâğ u bâğçeli müselmân köyüdür. Ve,
EÇS IX Y144b
Karye-i Dirbin: Bir câmi‘i minâreli müselmân köyüdür. Andan,
EÇS IX Y144b
Karye-i Kerenit ve bu mahalde nehr-i Karaman (---) (---) gelüp (---) mahalde Akdeniz'e mahlût olur. Anı Alâeddîn'in yedi göz cisri ile ubûr edüp 6 sâ‘atde mezkûr kurâları ubûr edüp,
EÇS IX Y144b
Evsâf-ı kal‘a-i Lârende ya‘nî şehr-i Karaman-ı dâr-ı îmân
EÇS IX Y144b–Y145a
Karaman eyâleti tahtı budur. Lâkin Konya el vilâyet ortası olmak ile Y 145a vüzerâlar anda sâkin olurlar. Ammâ taht-ı kadîm budur. Ammâ bu Lârende hâss-ı hümâyûndur. Sene (---) târîhinde Âl-i Karamaniyân kal‘asın binâ edüp ma‘mûr etmişdir.
EÇS IX Y145a
Ve üç yüz akçe şerîf kazâdır. Ve nâhiyesi (---) kurâdır. Kadıya senevî yedi bin guruş hâsıl olur, ber-vech-i adâlet. Alaybeğisi ve çeribaşısı, erbâb-ı zü‘amâsı ve erbâb-ı tîmârı cümle Konya'da cem‘ olurlar.
EÇS IX Y145a
Şeyhülislâmı ve nakîbüleşrâfı ve kethudâyeri ve yeniçeri serdârı ve dizdârı ve yüz elli neferâtı vardır. Ve a‘yân [u] eşrâfı ve ulemâ ve sulehâsı ve e’imme ve meşâyih ve hutebâsı çok bir sevâd-ı mu‘azzam şehr-i kadîmdir.
EÇS IX Y145a
Ve kal‘ası, Karaman hâmûnunun ortasında havâlesiz üç kat bir şeddâdî binâ sa‘b u metîn ve kavî kal‘adır. İç kal‘ası bir mürtefi‘ topraklı bayır üzre şekl-i murabba‘ şeddâdî iri taşlı kal‘adır. Ve bu iç kal‘anın cirmi altı yüz adımdır. Ve sekiz kulle-i azîmdir. Ve cânib-i erba‘ası amîk ve arîz handakdır.
EÇS IX Y145a
Ve garba nâzır ancak bir kapusu var. Ağaç cisr ile geçilir üç kat demir kapulardır. Ve bu kapunun iki tarafında olan dîvâr taşlarının herbirinde celî hat ile esmâ’ü'l-hüsnâ tastîr olunmuşdur. Ve dizdâr bunda sâkin olur. Cümle kırk altı hurde toprak örtülü evlerdir. Ve bir câmi‘den gayri bir şey yokdur.
EÇS IX Y145a
Ve bu kal‘adan taşra bir kat kal‘a dahi çevrilmişdir. Ortahisâr derler şekl-i müdevver bir metîn kal‘adır. Ve başka handakı vardır. Ve dâ’iren-mâdâr cirmi bin yedi yüz adımdır. Ve cümle kırk kulledir. Ve iki kapudur. Garb tarafına Delikapusu, kıble tarafına Bâzâr kapusu.
EÇS IX Y145a
Ve bu şehr-i azîmi ihâta eden taşra bârû kal‘ası üçüncü katıdır. Çepçevirme yedi bin adım kal‘a-i kebîrdir. Ve cümle yüz kırk kulledir. Ve cümle tokuz kapudur. Evvelâ Paşa câmi‘i kurbunda kıbleye nâzır Emildenli(?) kapusu ve şarka nâzır Seki Çeşmesi kapusu ve yine şarka nâzır Şâm kapusu ve garba nâzır Kör Sovuk kapusu ve Hazret-i Mevlânâ vâlidesi türbesi dibinde Parmak kapu ve cenûba Toplar kapusu ve kıbleye İmâret kapusu ve cenûba Emîr Ahmed kapusu ve kıbleye Tekye kapusu.
EÇS IX Y145a
Ve bu cirmde olan rabât-ı azîmin içinde cümle otuz iki mahalle ve elli üç mihrâbdır. Ve cümle yedi bin seksen toprak örtülü evlerdir.
EÇS IX Y145a
Ve cümleden cemâ‘at-i bisyâra mâlik arasta içinde Bostâncı câmi‘i ve Hazret-i Mevlânâ vâlidesi câmi‘i, içinde medfûndur ve âsitâne-i Mevlevîdir. Ve kapu üzre terkîm olunan târîhi budur:
EÇS IX Y145a–Y145b
"Bi-imâreti hâzihi'z-zâviyeti'l-mübâreketi'ş-şerîf kutbü'l-ârifîn sultânü'l-âşıkîn sultânü'l-âlem Mevlânâ Celâlü'd-dîn el-Vâlidetü'l-Havvâ keddesallâhu sırrahü'l-‘azîz es-sa‘îd eş-şehîd binti Seyfü'd-dîn İbn Süleymân bin Halîl Beğ bin Mahmûd. Ammera sultânü'l-a‘zam zıllullâhi fi'l-âlem mâlikü rikâbi'l-ümem selâtînü'l-Arab ve'l-Acem kâhirü't-tugyân ve'l-mütemerridîn kâtilü'l-kefereti ve'l-müşrikîn Y 145b Ebü'l-Feth Alâeddîn halledallâhu mülkehu târîh evâyile Rebî‘ülevvel sene isnâ ve seb‘în ve seb‘i mie." [1.Ra.772] tahrîrdir.
EÇS IX Y145b
Ve Yeni câmi‘ ve Hacı Beğler câmi‘i minâresizdir. Ve Hacıoğlu câmi‘i dahi minâresizdir. Kıble kapusu üzre:
EÇS IX Y145b
hadîs-i şerîfi kitâbet olunmuşdur.
EÇS IX Y145b
Ve Nûh Paşa câmi‘i, gâyet musanna‘ ve münakkaş kâ[r]gîr binâ kubbe-i âlîsi üzre nîlgûn kurşum örtülüdür. Ve bir minâre-i mevzûnu var kim bu şehirde misli yokdur. Ve hareminde fıskıyye ve şâzrevânı selsebîl-vâr pertâb edüp cümle cemâ‘at tecdîd-i vuzû‘ edüp Cenâb-ı Bârî'ye takarrüb bulurlar. Ve câmi‘in kıble kapusu üzre:
EÇS IX Y145b
"Kâle'llâhu tebâreke ve teâlâ fî kitâbin mübîn: Arapça "
EÇS IX Y145b
âyeti Karahisârî resmi ile müzehheb lâciverd tezhîb olunmuşdur.
EÇS IX Y145b
Vâcibü's-seyr bir câmi‘-i rûşendir. Bu şehirde bundan gayri kurşumlu câmi‘ yokdur.
EÇS IX Y145b
Ve Dikbasan câmi‘i minâresizdir. Ve Karabaş câmi‘i minârelidir ve bir tekyesi vardır. Ve Orta hisârın Bâzâr kapusunun iç yüzünde minâresi nâ-tamâm Boyalı Kadı câmi‘i, kubbe-i âlîdir, ammâ kiremit örtülüdür.
EÇS IX Y145b
Ve kal‘anın Bâzâr kapusu üzre kûfî hatt ile: Arapça terkîm olunmuşdur.
EÇS IX Y145b
Ve Keresteci Baba câmi‘i. Bu mezkûr olan câmi‘lerden mâ‘adâ elli üç mihrâba varınca mesâcidlerdir.
EÇS IX Y145b
Ve cümle (---) medresedir. {Ve Mûsâ Beğ medresesi.} Ve cümlesinde cemâ‘at ile ibâdet olunur medârislerdir. Cümleden ma‘mûr ve mükellef Karamanoğlu İbrâhîm Beğ medresesinin kapusu üzre târîhi budur:
EÇS IX Y145b
"Benâ es-sultânü'l-efham ve hâkânü'l-mu‘azzam mâlikü rikâbi'l-ümem mevlâ mülûki'l-Arab ve'l-Acem, vâzı‘u merâsimi'l-adli ve'l-ihsân, hâdimü kavâidi'l-cûdi ve't-tugyân ve kâtilü zenâdikati'l-müşrikîn, kâhirü'l-fecereti ve'l-mülhidîn, tâcü'd-dünyâ ve'd-dîn İbrâhîm bin el-merhûm Muhammed bin Karaman ez‘afallâhu iktidârahu ve ile'l-hayrât hâzihi'l-imârâte'l-medresetil-mübâreke li-sene sitt ve selâsîn ve semâni mie." [836] tahrîr olunmuşdur.