İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y175b
Ve sanâyi‘âtından elvân katîfe ve atlası ve kutnîsi ve harîr-i mukaddemi ve kuyumcusu ve üzengisi şöhre-i dünyâdır. Ve cemî‘i mevcûdât Haleb'de mevcûddur. Böyle bir nazargâh-ı peygamberândır. Ammerekallâh.
EÇS IX Y175b
Ve bu şehre niçe kerre gelüp evsâfın bir hoş tahrîr etmedim idi. Ammâ şimdi evvelkiden ma‘mûr görüp ve birkaç gün safâ-yı hâtır ile meks edüp böyle tavsîf olundu.
EÇS IX Y175b
Anda olan a‘yân-ı kibârdan Cânpûlâdzâde Alî Paşayla ve Şeyhülislâm Kevâkibîzâde ile ve Şeyh Bekrîyle ve Şeyh Haydar Efendi'yle ve dizdâr ve serdâr ve niçe eşrâf-ı kibâr ile vedâlaşup Haleb'den kıble tarafına ma‘mûr [u] âbâdân kurâlar ubûr edüp beşinci sâ‘atde,
EÇS IX Y175b
Evsâf-ı kal‘a-i Hân-ı Yetîmân
EÇS IX Y175b
Hantıman galat-ı meşhûrdur. Kadîm-i eyyâmda bilâ-vâris fevt olan kimesnenin anın lerin mâllarıyla bu mahalde bir şehir binâ olunup cemî‘i cüzâm ve miskîni bunda nefy edüp Hân-ı yetîmân demişler. Bir rivâyetde Âl-i Abbasiyân'dan [[(---) (---) (---)]] nefy etmiş. Anıniçün Hân-ı yetîmân derler. El-hâsıl memerr-i nâs olup ârâmgâh olmağiçün sene [[(---) (---) (---)]] dibinde şekl-i murabba‘ şeddâdî taş binâ bir küçük kal‘adır. Ve cirmi beş yüz adımdır. Ve sekiz kulle [[(---) (---) (---)]] vardır.
EÇS IX Y175b
Ve Haleb paşasının hâssıdır. Ve hâkimi subaşıdır. Ve nâhiyesi nâ’ibi vardır. Ve bu kal‘a [[(---) (---) (---)]]. Ve bu kal‘ada müte’ehhil kimesne yokdur. Ancak kırk elli oda ve bir câmi‘ vardır. Ve on bir ayak nerdübân ile çıkılır. [[(---) (---) (---)]] târîhi budur:
EÇS IX Y175b
"Bi-inşâi hâzihi's-sâkıyeti'l-mübâreketi fî eyyâmi Sultân İbrâhîm halledallâhu mülkehü Q 78a P 79a sene isnâ ve hamsîn" tahrîr olunmuşdur.
EÇS IX Y175b
Ve bu kal‘anın şark tarafında kırk elli müselmân evleri vardır. Kal‘a neferâtları anda sâkin olup âyende vü revendeye mu‘âvenet edüp her şeb kal‘ayı muhâfaza ederler. Altı pâre hurde topları vardır.
EÇS IX Y175b
Hâssa-i bi’r-i aceb: Bu Hân-ı yetîmân'ın nevâhîlerinde Bi’r-i Sıyfe nâm bir kuyu vardır. Kudurmuş kelb-i sarîh bir âdemi ısırsa kırk gün mürûr etmeden ol âdem ol sudan nûş etse halâs olur. Ammâ kırk gün mürûr etmiş olsa nef‘i yokdur. Bu kal‘adan yine kıbleye ma‘mûr kurâlar güzer edüp sahrâlar içre 6 sâ‘at gidüp,
EÇS IX Y175b
Menzil-i karye-i Serâkıb: Haleb hâkinde Selmin nâhiyesidir. Ve bir bayır üzre kırk elli evli Arab karyesidir. Ve kal‘a-misâl bir kâr-ı kadîm hânı vardır. Andan şimale bir sâ‘at,
EÇS IX Y175b
Evsâf-ı kasaba-i Selmin
EÇS IX Y175b–Y176a
Haleb hâkinde Paşa hâssıdır. Hâkimi voyvadadır. Ve yüz elli akçe şerîf kazâdır. Ve nâhiyesi (---) kurâdır. Ve şehri bir düz yerde ma‘mûr ve şîrîn kasabadır. Zeytûnu ve karpuzu Arab ve Acem'de meşhûrdur. Ve suyu yokdur. Cümle halkı sarnıclara muhtâclardır. Ve altı mahalledir. Ve bin toprak örtülü evlerdir. Ve sekiz mihrâbdır. Biri cum‘adır, mâ‘adâ mesâcidlerdir. Ve cümle yetmiş dükkândır. Ve iki hân ve iki hammâmdır. Ve halkı cümle Fellâhîn'dir Y 176a ve gâyet rencber kavimdir. Ve incü dânesi-misâl buğdayı olur. Ve beyâz etmeği meşhûrdur. Ve,
EÇS IX Y176a
Ziyâret-i Şeyh Nu‘mân: Anda bir kubbe-i âlîde medfûndur. Andan kıbleye bir sâ‘at,
EÇS IX Y176a
Evsâf-ı kasaba-i rîh-i râhat Rîha
EÇS IX Y176a
Bu dahi Haleb hâkinde paşa hâssıdır. Hâkimi voyvadadır. Ve yüz elli akçe ile sadâka olunur şîrîn kazâdır. Ve nâhiyesi (---) kurâdır. Bunun dahi kethudâyeri ve serdârı yokdur.
EÇS IX Y176a
Ve şehri bir dâmen-i kûhda niçe yüz âb-ı hayât cereyân eder bâğ u bâğçeli ve gül [ü] gülistânlı ve âb [u] hevâsı latîf rîh-ı râhat şehr-i ferah-fezâdır. Hudâ hakkı andelîb murgânın hezâr ve hezârânın feryâdından âdem hayât-ı cân bulur.
EÇS IX Y176a
Cümle altı mahalle ve altı yüz türâb örtülü ma‘mûr [u] müzeyyen hânelerdir. Ve tokuz mihrâbdır ve iki câmi‘dir ve bir hammâmdır. Ve iki hândır. Ve yetmiş dükkândır. Ve üç bin bâğdır.
EÇS IX Y176a
Ve cümle halkı Tat ve fellâhândır. Ve mahbûb u mahbûbesi meşhûr-ı cihândır. Ve me’kûlât [u] meşrûbâtının memdûhâtından âb-ı revânları hayât-ı cândır. Ve üzümü ve fısdığı firâvândır. Ve,
EÇS IX Y176a
Ziyâretgâh-ı Rîha: Evvelâ şehir kurbunda Şeyh Ahmed-i Şeybânî ve şehrin garb tarafında Şeyh Yûsuf ve şehrin şimâlinde Şeyh Kasîf ve ana karîb Kırklar makâmı ve şehrin kıble tarafında bir bayır dibinde vâki‘ olmuşdur. Ve şehir içinde Şeyh Mehemmed Gâzî kuddise sırruh himmetleri hâzır ola.
EÇS IX Y176a
Andan garba 2 sâ‘at zeytûn bâğları içre gidüp,
EÇS IX Y176a
Evsâf-ı kasaba-i Yekfelûn
EÇS IX Y176a
Haleb hâkinde Selmin nevâhîsidir. Ve şehri bir bayır dibinde sâfî zeytûnluk içinde iki yüz elli hâneli fellâhân kasabasıdır. Ammâ kadîm-i eyyâmda gâyet ma‘mûr şehir imiş. Hâlâ bir câmi‘i ve üç mesâcidi ve bir hammâmı var, çârsû-yı bâzârı yokdur.
EÇS IX Y176a
Andan garb cânibine zeytûn bâğları, tağları ve taşları zeynetmiş ma‘mûr kurâlar ubûr ederek 5 sâ‘atde,
EÇS IX Y176a
Evsâf-ı kasaba-i İdlib
EÇS IX Y176a
Haleb sancağında maktû‘-ı kalem ve mefrûzu'l-kadem Köpürlü Mehemmed Paşa'nın evkâfıdır. Ve yüz elli akçe şerîf kazâdır. Ve nâhiyesi (---) kurâdır.
EÇS IX Y176a
Ve şehri bir vâsi‘ sahrâda on dörd mahalle ve bin üç yüz kırk beş toprak örtülü ma‘mûr u müzeyyen hânelerdir. Ve on dörd mihrâbdır. Ve üçü hutbedir ve çârsû içinde cemâ‘at-i kesîreye malîk (---) câmi‘i tarz-ı kadîm toprak örtülüdür.
EÇS IX Y176a
Ve iki hammâmı ve üç hânı ve bir medrese ve altı mekteb-i sıbyân ve üç yüz dükkân var, lâkin bezzâzistânı yokdur.
EÇS IX Y176a
Ve on dörd sâbûn kârhânesi var. Rûm [u] Arab ve Aceme sâbûn bundan niçe bin deve yükü sâbûn gidüp bu şehirde hazîne hâsıl olur. İdlib sâbûnu meşhûr-ı âfâkdır.
EÇS IX Y176a
Ve halkı fellâhân-ı âkdır. Ve libâsları alaca abâ ve ayaklarına zarbun ya‘nî postal geyerler. Gâyet rencber kavimdir.
EÇS IX Y176a–Y176b
Ve âb [u] hevâsının letâfetinden mahbûb u mahbûbesi bisyârdır. Ve garîb-dostlardır. Y 176b Ve bu şehirin cânib-i erba‘asında olan deşt [ü] sahrâ sâfî zeytûn ormanıdır, Âdem gâyib olur. Âdem vardır kim on bin yigirmi bin zeytûn ağacı vardır. Bunda mütevellî ağada bir gece zevk edüp ale's-sabâh,
EÇS IX Y176b
Ziyâret-i Hazret-i Şeyh Şûmân: Şehir içinde bir kubbe-i âlîde medfûn. Emr-i azîm sultândır. Andan şimâl tarafına zeytûn hıyâbânı içre 4 sâ‘at,
EÇS IX Y176b
Evsâf-ı kasaba-i (---): Haleb hâkinde yüz elli akçe kazâdır ve nâhiyesi (---) kurâdır. Ve hâkimi Paşa hâssı subaşısıdır. Ve (---) mahalle ve (---) mihrâbdır. Ve (---) toprak örtülü hânelerdir.
EÇS IX Y176b
Ve çârsû içinde cemâ‘at-i kesîreye mâlik câmi‘i tarz-ı kadîm toprak örtülüdür. Ve bir hânı ve hammâmı ve yigirmi dükkânları vardır. Ve ol kadar ma‘mûr değildir, zîrâ İdlib'de adl [u] adâlet olup evkâf-ı Köpürlü olmağile bu şehir halkı ekseriyyâ İdlib'e hicret ediyorlar. Ve bâğ u bâğçeleri cümle zeytûnlukdur.
EÇS IX Y176b
Ve şehri bir düz yerde vâki‘ olmuş. Bunun dahi sâbûnu meşhûrdur ve yedi kârhânedir. Ve cümle halkı garîb kalmağile mahzûnlardır. Ne cânibine nazar etsen âşiyân-ı bûm ve masasa olmuşdur. Andan cenûba zeytûnluk içre ma‘mûr [u] âbâdân kurâlar ve,
EÇS IX Y176b
Karye-i Ahmed Beşe: Yüz evli Arab karyesidir. Anı dahi ubûr edüp altıncı sâ‘atde,
EÇS IX Y176b
Evsâf-ı kal‘a-i Şu‘ûr
EÇS IX Y176b
Haleb hâkinde (---) nâhiyesidir. Mâ-tekaddem derbend-i calender-misâl harâmîler kemîngâhı bir küçük hân-ı bî-emân idi. Sene 1069 târîhinde Sultân Mehemmed Hân-ı Râbi‘ fermânıyla Köpürlü Mehemmed Paşa bir kal‘a-i cedîd ve bir hân-ı sedd-i sedîd binâ etdi kim İslâmbol'dan Mısır'a varınca nazîri yokdur.
EÇS IX Y176b
Kal‘ası bir bayır başında şekl-i murabba‘ bir taş binâ kal‘a-i metîndir. Ve burc [u] bârûları vâki‘ olduğu âlî zemîndir. Ve dâ’iren-mâdâr cirmi altı yüz adımdır. Ve kıbleye nâzır bir kapusu var. Dizdârı ve kırk neferâtları vardır. Ve kal‘a içinde yüz mikdârı havlısız hurde hâneler vardır.
EÇS IX Y176b
Ve bu kal‘anın önünde bir kal‘a-i azîm gibi üç kat bir hân-ı kebîri var. Taşra havlısında elli dükkânları ve bir âb [u] hevâsı latîf kubbeleri beyâz kireçli hammâmı ve yüz mikdârı evler ve mütevellî sarâyı ve bir câmi‘-i âlî ve kırk kubbeli imâret ve kilar ve mahzenleri var.
EÇS IX Y176b
Ve müte‘addid hücreli harem odaları ile inşâ olunmuş a‘yân [u] eşrâf müsâfirhâneleri ve köşe köşe at ıstablları var. Bu binâlardan içeri büyük hân başka demir kapulu kal‘a misâldir. Ve cümle yüz yigirmi ocakdır. Ve cânib-i erba‘ası yan soffalı ve gûnâ-gûn tarz-ı âhar harîm odalı mihmânhâneler ve niçe bin at ve katâr [u] mehâr sığâr develiği ve kibâr âhûrları var, içinde âdem gâyib olur.