İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y183a
Sahrâ-yı Cinîn içre Türkmân obaları içinde yiye içe ve kona göçe zevk [u] safâ ederek 12 sâ‘atde,
EÇS IX Y183a
Evsâf-ı kal‘a-i mahbûb-ı Hüsnâbâd
EÇS IX Y183a
Zamân-ı kadîmde Şeddâd binâsıdır. Ba‘dehu Hazret-i Îsâ asrında İşpanya destine girmişdir. Ba‘dehu sene 54 târîhinde Emeviyyûn'dan Mu‘âviye feth edüp yine Freng-i bedreng istîlâ edüp kabza-i tasarruflarında niçe sene âsûde kalup ba‘dehu sene (---) târîhinde Melikü't-Tâhir yedi ayda var kuvvet[i] bâzûya getirüp feth etmişdir.
EÇS IX Y183a
Ba‘dehu sene 921 târîhinde Selîm Şâh, Şâm-ı cennet-meşâmı feth edince Şâm hâkimi Melik Senyal'in karındaşı Temres Beğ bu kal‘anın miftâhların pâdişâha teslîm edüp Şâm-ı Tarabulus'a eyâlet kayd olunup hâlâ paşa hâssı olup voyvadalıkdır. Ve yüz elli akçe şerîf kazâdır. Ve yedi nâhiyedir. Kadıya senevî üç bin guruş hâsıl olur. Cümle yetmiş Arab karyeleridir.
EÇS IX Y183a–Y183b
Yeniçeri serdârı ve kethudâyeri yokdur, ammâ dizdârı ve merdümân-ı hisârı Y 183b yetmiş nefer vardır. Ve on bir topu ve kifâyet mikdarı cebehânesi vardır. Ammâ sene (---) târîhinde Ma‘ânoğlu âsî iken yedi bin yeniçeriyân ve on bin gayri eyâlet askeri muhâfazacıyân asker ta‘yîn olunmuşdu. Eğer Ma‘ânoğlu destine girse inkırâzü'd-devrân Dürûzî elinden alınmak mümkin değil idi.
EÇS IX Y183b
Kal‘ası bir hâmûnun şarkında evc-i âsumâna ser çekmiş bir topraklı ve yalçın kayalı bir kûh-ı bâlâ üzre üç kat sedd-i Ye’cûc dîvârlı bir kal‘a-i âlîdir. Ve her kat dîvârı kırkar arşın bâlâdır. Ve on iki arşın enli şeddâdî kalın ve rıhtım dîvârlardır. Hakîkatü'l-hâl bu kal‘anın her taşının büyüklüğü birer hammâm kubbesi kadar vardır. Hakkâ ki şeddâdî binâdır, zîrâ bu yakın a‘sârların halkının kârları değildir.
EÇS IX Y183b
Ve bu kal‘a dâ’iren-mâdâr handak kenârınca taşradan kâmil üç bin adımdır. Ve şarka şekl-i tûlânî vâki‘ olmuşdur. Cümle üç kat kal‘asında yüz beş kulledir. Ve her kat kal‘a dîvârında birer demir kapu muhakkakdır. Ammâ taşra kapusu Tartûs cânibine mekşûfdur. Ve bu kapunun handakı önünde aşağı varoşa ve sahrâya nâzır bir lonca köşkü var, cihân-nümâdır. Cümle âyende vü revende ve kal‘a neferâtları anda dünyâyı temâşâ ederler bir mesîregâhdır.
EÇS IX Y183b
Ve bu kapudan içre girüp yokuş yukaru üç yüz adım bir muzlim kemerler altıdır. Üstü kat-ender-kat kullelerdir. Bu karanlık mahalli ubûr edüp bir kat demir kapu dahi vardır. Andan içeri bir kat demir kapu dahi var. Anı ubûr edüp kal‘a içre ol mahalde bir câmi‘ var. Andan içeri iç kal‘ada Selîm Hân câmi‘i var. Ve taşra kat kal‘ada dahi bir câmi‘ var. Minâreleri tarz-ı kadîmdir.
EÇS IX Y183b
Ve cümle üç yüz ma‘mûr u mükellef toprak ve kireç örtülü hânelerdir. Ve hammâm ve hân ve dükkân ve bezzâzistân ve medrese ve imâret bu kal‘a içre yokdur. Ve bu kal‘a-i dâ’iren-mâdâr handak ihâta etmişdir. Ba‘zı yerinde âb-ı rahmet ile memlûdur. Ba‘zı yerleri yâbisdir ve amîk olan yerlerinde gûnâ-gûn mâhîler şinâverlik ederler. Ve ahâlî-i kal‘a bu âb-ı rahmetden def‘-i atşân ederler. Ve bundan gayri kal‘a içre azîm sahrîcler vardır. Bârân-ı rahmet ile leb-ber-lebdir. Sayf u şitâda suları eksik değildir.
EÇS IX Y183b
El-hâsıl Şâm-ı Tarabulus eyâletinde değil, belki kal‘a-i Van ve kal‘a-i Mardin ve kal‘a-i Şebin Karahisâr ve Acem'de Kahkahâ ve Kırım'da kal‘a-i Menkûb böyle sa‘b değildir. Gerçi anlar da Yed-i Kudret kal‘asıdır, ammâ herbirinin birer kubhu vardır. Bunun misli meğer kal‘a-i Moton ve kal‘a-i Koron ve kal‘a-i Yanık ve kal‘a-i Beç ve kal‘a-i Kandiye'dir. Yine anların herbirine Âl-i Osmân zafer bulup feth etmişdir. Ammâ bu Hüsnâbâd kal‘ası yâ muhâsara ile yâhûd hîle ve emân ile feth olmuşdur. Zîrâ kendüye havâle ebr-i kebûd ve şems ü kamerden gayri havâlesi yokdur. Meğer ilm-i kâfe mâlik bir pâdişâh feth ede, deyü yazmışlar.
EÇS IX Y183b–Y184a
Ve bu kal‘adan şark tarafına aşağı bin adımda enilüp varoşu vardır Kal‘ası yalın katdır, ammâ bu dahi gâyet metîndir. Cümle yüz Y 184a hâne-i neferâtdır. Bir câmi‘i ve bir mescidi ve bir mekteb-i sıbyân ve bir hammâm ve iki vekâle ve kırk elli mikdârı dekâkînler var.
EÇS IX Y184a
Ve iki çeşme-i hayât-efzâsı var, biri Tarabulus râhı üzre ve biri şehirden ba‘îd hammâm yolu üzredir. Ve yine şehrin garbında bir birke‘-i azîmi var, bârân-ı rahmetden cem‘ olur âb-ı nâbdır. Cümle kal‘a ahâlîsi andan hımârlar ile su taşırlar.
EÇS IX Y184a
Âb [u] hevâsı latîfdir. Ammâ bâğ [u] bâğçesi azdır. Ekseriyyâ mahsûlü harîr olduğundan dud ağacı bâğçeleri ve zeytûn dırahtları çokdur. Hurmâ ve limon ve turunç yokdur, zîrâ yaylak yerdir.
EÇS IX Y184a
Ve mahbûb u mahbûbesine nihâyet yokdur. Hulvu'l-kelâmları lisân-ı Arabî tekellüm ederler. Ve bey‘ [ü] şirâları Freng gemileri ve Dürûzî iledir. Ve bu kal‘a deryâdan iki sâ‘at ba‘îd olmak ile cemî‘i metâ‘ların at ve katırlar ile iskeleye götürüp bey‘ [ü] şirâ ederler. Gâyet mün‘im bâzergân âdemleri vardır.
EÇS IX Y184a
Ve kal‘a dizdârı Rıdvân Ağa ve Ahmed Ağa ve Kör Mehemmed Ağa ile vedâlaşup kal‘a neferâtlarından on âdem refîkler alup Cinîn sahrâsı içre garb cânibine sayd [u] şikâr ederek 9 sâ‘atde,
EÇS IX Y184a
Evsâf-ı kal‘a-i Kalî‘ât
EÇS IX Y184a
Müfîd [ü] muhtasar bir küçük kal‘adır. Cinîn sahrâsı içre şekl-i murabba‘ şeddâdî binâdır. Neferâtı ve top u tüfengi yokdur. Tarabulus paşasının cümle at ve deve ve katârı bu sahrâ çerâgâhında gezer. Ve cümle harbende ve şütürbân ve sarrâcîn bu kal‘ada sâkinlerdir. Ve bir kaç mu‘âf [u] müsellem Urbânlar hâneleri var. Anda bir şeb mihmân olup ale's-sabâh yine Cinîn sahrâsı içre bir sâ‘at, andan leb-i deryâ ile bir sâ‘at kıble cânibinde Tarabulus bâğ u bâğçeleri içre bir sâ‘at gidüp,
EÇS IX Y184a
Evsâf-ı kal‘a-i Hâm, ya‘nî Tarabulus-ı Şâm
EÇS IX Y184a
Tûfân'dan sonra Nûh aleyhisselâm oğlu Hâm vatan edinmişdir. Ba‘dehu İşpanya binâ etmişdir. Ba‘dehu Emeviyyûn'dan Abdülmelik feth etmişdir. Yine küffâr istîlâ edüp sene 921 târîhinde Mısır meliklerinden Sultân Kalâvûnu's-Sâlihî dest-i Efrenc-i pür-rencden niçe bin renc [ü] anâ çekerek feth etmişdir. Ve on kerre dahi küffâr istîlâ etmişdir. Ammâ sene (---) târîhinde Selîm Şâh-ı Evvel Sultân Gavrî'yi münhedim edüp bu kal‘a hâkimi Çerkes Kertbay debdebe-i Âl-i Osmân'dan havf edüp kal‘anın miftâhların Hayre Bay vâsıtasiyle cümle hazâyinin pâdişâha teslîm etdi. Selîm Şâh dahi vezâretin (---) Paşaya ihsân edüp eyâlet tahrîr olunmuşdur. Ammâ sâ’ir eyâletler [[(---) (---) paşasına (---)]] kîse iltizâm ile ihsân olunur.
EÇS IX Y184a
Hâs ve tîmâr ve ze‘âmet ve evkâf yokdur. Cümle maktû‘-ı kalem ve mefrûzu'l-kadem [[(---) (---) (---)]] sancağ-ı Lâtikıyye ve sancağ-ı Cübeyle ve sancağ-ı Gülbin ve sancağ-ı Hüsnâbâd ve sancağ-ı Ma‘ân ve sancağ-ı Kademus [[(---) (---) (---)]] taht-ı Tarabulus, Paşa bunda sâkindir. Hîn-i fetihde bu on sancak eyâlet olunmuşdur. Ammâ ba‘zı [[(---) (---) (---)]] sefer eşerler. Zîrâ bu iki sancakda tîmâr ve ze‘âmet vardır.
EÇS IX Y184a–Y184b
Ve Ma‘ân dağları gibi sâb yerde değillerdir. İç el [[(---) (---) (---)]] sekiz sancağı ne‘ûzübillâh sengistân ve dağıstân Y 184b ve çengelistân içinde bir alay bî-mezheb yağı ve [[(---) (---) (---)]] Mîrî mâlları şeyhleri tahsîl eder. Şeyhlerine Kavvâs derler. Muhteşem mel‘ûnlardır.
EÇS IX Y184b
Ve cümle eyâleti [[(---) (---) (---)]] kal‘a-i metînlerdir. Aslâ tahrîr kabûl etmez kavimdir. Ve bu diyârda aslâ harâc yokdur, zîrâ kavmi bir gûne Q 81a P 81a mezhebde değillerdir. Kâfir desen âdemi katl ederler.
EÇS IX Y184b
Ammâ Yahûdî'den eşeddirler. Bir kaç kerre küffâr-ı hâksâr bin pâre gemilerle gelüp Akke Sayda ve Beyrût ve bu Şâm-ı Tarabulus'u kabza-i teshîre alup bu Dürûzî kavmi küffâra imdâd edüp kırk elli bin müsellah ve mükemmel küheylân atlı asker verüp Kudüs-i şerîfi alup yetmiş sene mutasarrıf oldular.
EÇS IX Y184b
Ve bu Dürûzî kavmi küffârdan kız alup verdiler. Anıniçün bu Şâm-ı Tarabulus dağlarındaki ecnâs-ı mahlûkât bî-mezhebdirler. Cemî‘i zî-rûh kısmın tenâvül edüp duhter-i bed-ahterlerin ibtidâ kendüleri vatıy edüp ba‘dehu yine oğluna yâhûd akrabâlarından birine verir.
EÇS IX Y184b
Bu sengistân içre cümle (---) fırka-i dâldir. Ammâ cümleden hâkimleri kavm-i Dürûzî'dir ve Teymânî Yezîdî ve Mervânî ve Hûbârî ve Ma‘rûfî Aklı ve Kızıllı ve Şehâbî ve Şehbâzî ve Zeydânî ve Zübdânî ve Tâtekî ve Musallânî ve Kınâğî ve Nusayrî ve bunun emsâli niçe kavm-i dalâlet-âyîn melâ‘în kâfirlerdir. Ammâ bu kavim gâyet mâldâr ve mün‘im kavimdirler.
EÇS IX Y184b
Bu âsîlerden şeyhleri (---) (---) kîse tahsîl edüp mâl-ı pâdişâhîyi paşaya teslîm edüp hil‘atler geyerler, ya‘nî bunlar ile müdârâ edüp geçinmeğe muhtâçlardır, zîrâ isyân etseler yüz bin tüfeng-endâz haşerât cem‘ olup Ma‘ânoğlu gibi âsî olurlar. Ammâ müdârâ ile cân verirler.
EÇS IX Y184b
Ve bu kavmin lisânları birbirlerine muhâlifdir. Ammâ Nusayrî mezhebinde olan kavmin lehçe-i mahsûsalarından bu ebyâtları tahrîr olunmuşdur:
EÇS IX Y184b
Lisân-ı Nusayrî: Şi‘r-i girye:
EÇS IX Y184b
Dur veleddup buduhiDur velemen tus sutuhiAbid kaba kuşluklukAli'lkalender debuhi
EÇS IX Y184b
Gerçi Arabî elfâza müşâbihdir, ammâ ma‘nâsında murâdları gayridir. Ve hulkûmdan unfile kelimât eder lecûc kavimdir, ammâ Arabî dahi tekellüm ederler.
EÇS IX Y184b
Hulâsa-i kelâm şerî‘at ve tarîkat ve haşre neşre münkirîn kavimdirler. Ammâ libâsları alaca abâ ve kemer kuşak ve serlerinde Kızıllı kavminin kırmızı mukaddem ve Aklı kavminin beyâz destâr ve beyâz serbend sararlar. Dağda ve bâğda bellerinde kılıcı, ketiflerinde kalkanı ve ellerinde tüfengi elbette mukarrerdir. Zîrâ Hâbil ve Kâbil zamânından berü mâbeynlerinde ihtilâl olmağile bir kurâdan bir belîdeye silâhsız gidemeyüp şeb [u] rûz birbirleri ile ceng [ü] cidâl ve harb [u] kıtâlden hâlî değillerdir, zîrâ bir alay dağî ve bâğî melâ‘înlerdir.
EÇS IX Y184b–Y185a
Eğer bu kavim mutî‘ olsalar on Mısır hazînesi mâl hâsıl olur, zîrâ vilâyetleri gâyet mahsûldârdır. Evvelâ cümle mahsûl-i hâsları niçe kerre yüz bin kantâr harîr hâsıl olur. Ve niçe kerre yüz bin Mağrib cerresi zeyt yağı ve zeytûn hâsıl olur. Ve kılye ta‘bîr ederler bir türâb vardır, niçe Y 185a bin deve yükü iskeleye getirüp Freng gemilerine bey‘ ederler. (---) yük akçe iltizâm gümrükdür. Beher sene ekâlîm-i seb‘adan bin pâre gemi gelir. Husûsân İngilis ve Felemenk ve Fransa'dan gemiler gelir kim herbiri altışar ayda leb-ber-leb olup giderler. Hâsıl mahsûlünü paşa kal‘a neferâtlarına ve Bağdâd kuluna ve mâl-ı pâdişâhîye verir.
EÇS IX Y185a
Ve bu eyâleti paşa iki bin âdem ile zabt eder. Ve paşanın taraf-ı pâdişâhîden hâss-ı hümâyûnu (---) yük akçedir. Ba‘de'l-azil hîn-i seferde iki bin askeri ile sefer eşer.
EÇS IX Y185a
Ve eyâlet-i Tarabulus beş yüz akçe mevleviyyetdir ve (---) nâhiyedir. Ve ber-vech-i adâlet mollâya kırk kîse hâsıl olur. Ammâ paşaya üç yüz kîse olur. Eğer halkla hüsn-i ülfet ederse dahi ziyâde olur. Ve beş yüz akçe mevleviyyet pâyesiyle şeyhülislâmı vardır. Ve nakîbüleşrâfı ve ulemâ-yı a‘yânı çokdur. Ve mezheb-i Hanefî'den gayri mezâhib-i selâsede müftîleri vardır.
EÇS IX Y185a
Ve sipâh kethudâyeri ve dergâh-ı âlîden bir oda yeniçeri vardır. Ağaları Kıbrıs yeniçerilerine dahi hükm eder. Zîrâ Kıbrıs bu Şâm-ı Tarabulusu'nun garbında (---) mîl karîb olmağile cümle Kıbrıs askeri bunda ticâret ederler.
EÇS IX Y185a
Ve Âsitâne'den birer oda topçu ve cebeciler var idi, ref‘ olundu. Ve kal‘a dizdârı ve on iki bölük nefer ağavâtları ve cümle (---) altmış kal‘a neferâtlarıdır. Ammâ leb-i deryâda limana nâzır altı pâre kulle-i metînlerin ağaları ve her birinde yüzer neferâtları vardır. Azîm kullelerdir ki herbiri birer hisâr-ı metîndir, zîrâ Tarabulus limanı vâsi‘ limandır. Bin pâre barça ve karavana alır. Mâ-tekaddem kal‘a-i metîn bu mahalde imiş. Hâlâ âsâr-ı binâları âşikâredir. Ba‘dehu sene (---) târîhinde İşpanya elinden Mısır pâdişâhlarından Sultân Kalâvûn feth edüp kal‘asın yere berâber münhedim edüp leb-i deryâdan şark cânibine kâmil bin adım ba‘îd Cebelü'l-Lübnân dâmeninde bir püşte üzre şekl-i murabba‘ bir metîn ü müstahkem bir kal‘a-i sengîn binâ edüp küffâr elinden halâs olur. Ammâ Âl-i Osmâniyân'dan Selîm Şâh-ı Evvel destinden halâs olmayup hâlâ bir şehr-i mu‘azzamdır. Hafizakallâh.
EÇS IX Y185a
Hâlâ kal‘ası bir alçak kayalı dağcuğaz üzre şekl-i murabba‘dan tûlânî kıbleden şimâle memdûd bir metîn kal‘adır ve kaddi otuz arşın bâlâdır. Ve içinde Sultân Kalâvûn câmi‘i ve dizdâr ve kethudâ ve imâm ve mü’ezzin ve hatîb ve neferât hâneleri vardır.
EÇS IX Y185a
Ve bu kal‘anın cânib-i erba‘ası uçurum yalçın kaya olmak ile handakı yokdur. Ancak garba nâzır bir demir kapusu önünde sehel handakı vardır, asma tahta cisir ile ubûr olunur. Ve garba nâzır kapudan içeri üç kat demir kapular dahi vardır. Herbirinin mâbeyni dîvânhâne-i âlîlerdir. Dâ’imâ kal‘a ağaları ve nigehbânları anda sâkin olup kal‘ayı muhâfaza ederler.
EÇS IX Y185a–Y185b
Ve bu dîvânhâne mahallerinin der [ü] dîvârını cebe ve cevşen ve zırh [u] zereh-külâh ve katlavî ve tuğulka ve serpenâh ve tüfeng ve zemberek ve tîr ve kemân ve salık ve gürz ve nebbût ve zerdeste ve kalkan ve kılıç ve mızrağ Y 185b harbe ve şiş ve meç ve sün[g]ü ile gâyetü'l-gâye tezyîn olunmuş kapu mabeynleridir.
EÇS IX Y185b
Ve ibtidâ taşra handak kenârındaki kapu üzre tahrîr olunan mermer üzre târîhdir: