İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y221a
Ve üç imâreti var. Âyende vü revendeye ni‘metleri mebzûldür. İmâret-i Hâsekiyye kavî evkâfdır.
EÇS IX Y221a
Ve cümle on sekiz çeşmedir, cümlesi Süleymân Hân'ındır ve cümle uyûnları üzre târîhleri "Sene seb‘ ve erba‘în ve tis‘i mie" [947] resîd olunmuşdur.
EÇS IX Y221a
Ve bu uyûnlardan mâ‘adâ şehir içre yetmiş yerde havz u fıskıyye ve şâzrevânlarda revân olan mâ-i cârî Süleymân Hân Halîlü'r-rahmân tarafında dörd sâ‘atlik sengistân u çengelistân yerlerdir, bir Mısır hazînesi mâl harc edüp Kudüs-i şerîfi seylâb etdi. Aceb hayrât-ı azîme idi. Mâ-tekaddem şehr-i Kudüs'de cümle sarnıclar imiş. Hattâ Bâb-ı Meryem ile Bâb-ı Hıtta mâbeyninde Benî İsrâ’îl Bürkesi derler elli zirâ‘ umku ve yüz adım tûlu ve seksen adım arzı bir azîm sarnıcdır. Hâlâ içinde suyu yokdur. Ve ba‘zı sarnıclar dahi Bâb-ı Amûd'dan taşra handak içindedir. Ve Bâb-ı Meryem'den taşra yine handak içre mu‘attal birkeler vardır. Ve Mescid-i Aksâ hareminde ve Sahra hareminde sarnıçlar var imiş. Bu şehir anlara muhtâc imiş. Süleymân Hân bu halkı bu ihtiyâcdan berî edüp bir nehr-i azîm cârî edüp her def‘-i atşân eden rûh-ı pür-fütûhlarına Fâtiha tilâvet ederler. Rahmetullâhi aleyh.
EÇS IX Y221a–Y221b
Ve bu şehrin cümle sûk-ı sultânîsi muhtesib ağa defteriyle iki bin kırk beş dükkândır. Lâkin râhları dardır. Ekseriyyâ çârsûsu Haleb binâsı mîsal kârgîr kemer binâlardır. Hân-ı Sûk'un cânib-i erba‘ası sipâh bâzârıdır. Cümle zî-kıymet eşyâ anda mevcûddur. Ve Sûk-ı tavîl ve zergerler ve hallâclar ve gazzâzlar çârsûsı cümle kâ[r]gîr kemer toloz binâlardır. Aslâ çamur olmaz. Ve Sahra Y 221b kurbunda Bâb-ı (---) dâhilinde kavvâflar çârsûsu cümle kâ[r]gîr binâdır.
EÇS IX Y221b
Ve bu şehrin cemî‘i sokakları sâfî beyâz seng-i mücellâ ile kaldırımdır. Ve galle bâzârından tâ Kumâme dîvârına muttasıl Hazret-i Ömer mescidi bâbına varınca kilim cirminde seng-i kebîreler ile mefrûş bir şâhrâhdır. Hazret-i Süleymân dîvleri binâ etdi, derler.
EÇS IX Y221b
Ve kırk yerde sebîlhâneler vardır. Ammâ bu şehirde demir kapulu başka bezzâzistânı yokdur. Lâkin rub‘-ı meskûndan gelen zî-kıymet kâlâ-yı vâlây bu şehirde mevcûddur, zîrâ bir bender şehr-i ma‘mûre ve âdem deryâsıdır.
EÇS IX Y221b
Ve bu şehir içre yedi kenîse vardır. İkisi Yahûdîlerin ikisi Ermenilerin üçü Urumların. Ammâ cümleden Urumların deyr-i Kumâmeleri Yanko ibn Madyan İskender-i Yûnâniyân'dan (---) binâ etmişdir. Lisân-ı Yûnâniyân ile kapu üzre târîh-i binâsı tahrîr olunmuşdur. Bilâ-teşbih Hazret-i Îsâ asrında millet-i mesîhiyyenin ka‘beleri idi. Hâlâ her sene keferenin Beyza-i Ahmer günleri ya‘nî Kızıl Yumurta bednâmlarında beş on bin küffâr-ı feccâr-ı dûzah-karâr cem‘ olup ekâlîm-i seb‘adan Urum ve Ermeni ve on sekiz krallıkdan Freng-i bedreng dahi cem‘ olduğu günler paşa ve mollâ ve şeyhülislâm dahi ve a‘yân-ı vilâyet ve cümle asker-i sultânî pür-silâh bu Kumâme mahallinde hâzır olurlar kim "Beş on bin küffâr ziyâret tarîkiyle cem‘ olup istîlâ etmeyeler" deyü Kumâme önünde âmâde durup Kumâme mütevellîsi pâdişâh-ı dîn-i İslâma hayır du‘â ve küffâra beddu‘a edüp Kumâme bâbının paşa ve monlâ mührün bozup Kumâme kapusun açarlar, zîrâ bir seneden bir seneye memhûrlu durur. Ammâ içinde Freng ve Rûm ve Ermeni ve Kıbtî ve gayri millet-i mesîhîden iki üç yüz mikdârı kıssîs ve bıtrîk ve çelipa ve ruhbân ve papas ve râhib ve keşîş ve kisdofa vardır. Mahpûs gibi anda sâkin olurlar.
EÇS IX Y221b
Ve me’kûlât [u] meşrûbâtları taşra deyrlerinde imâretleri vardır. Andan mûğpîçeler getirüp mezkûr kapunun deliğinden ta‘âm verirler. Dâ’imâ böyle kapanup perhîz ile birer sene mu‘tekif-i deyr olup ulûm-ı rıyâzıyyeye meşgûl olurlar.
EÇS IX Y221b
Ol günki paşa ve monlâ huzurunda kapusu açılup içeri giren girir, taşra çıkan çıkar. Bu mahalde içeri ziyârete giren küffârdan onar altun alup kapudan içeri korlar. Ve bu altunları paşa ve mollâ hissemend olurlar.
EÇS IX Y221b
Ol gün azîm velvele-i kefere-i bed-âyîn olup tâ ahşama dek cem‘iyyet olup ba‘de'l-mağrib paşa kapuyu sed edüp giderler. Ammâ asker tâ’ifesinden pür-silâh mustahfızân korlar ve şehri ve kal‘ayı dahi hıfz [u] hirâset ederler, zîrâ ba‘zı zamân yigirmi bin küffâr-ı feccâr cem‘ olur.
EÇS IX Y221b–Y222a
Üç gün bu hâl üzre üç kerre kapuyu açarlar. Ba‘dehu sedd edüp cem‘ olan hazîneden ulemâ ve sulehâ-yı meşâyihâna dahi hisse verirler. Zîrâ bu ahâlî-i Kudüs'ün bu Kumâme deyri mahsûlü gûyâ ze‘âmet mahsûlüdür. Ve bed-âyîn günleri tamâm olup Y 222a dellâllar nidâ edüp cemî‘i kefereler târumâr olup sâ’ir ziyâretlerine giderler.
EÇS IX Y222a
Netîce-i kelâm bu vech-i arzda böyle bir vâcibü's-seyr ibret-nümâ bir deyr-i kübrâ yokdur. Meğer Alman diyârında Beç şehri içinde İstifan manastırı ola. Ammâ bu andan musanna‘ ve müzeyyen deyr-i münakkaşdır. Cemî‘i der [ü] dîvârı eyle nakş-ı ibret-nümûndur kim hâlâ zamânımızda cümle sanâyi‘in kemâlin işler üstâd-ı kâmiller vardır. Ammâ bu deyrin kapusu revzenleri tâklarında olan san‘at-ı mermer-bür bir binâda yokdur. Gûyâ hıtâyî kâğıdı mıkrâs-ı lâ ile Fahrî oyması gibi mermer-i beyâz oymuşlar. Âdemin aklı perîşân olur.
EÇS IX Y222a
Ve kapusunun iki cânibinde üçer ince mermer-i hâm rakîk sütûnlar var. Ve bu kapunun solunda on yedi kademe taş nerdübân ile çıkılır Kostantîn'in bir musanna‘ kubbe-i bâlâlı köşkü var. Bu dahi ibret-nümâ kâhdır kim misli meğer kasr-ı Kisrâ ola. Ve kapusu önünde haremi beyâz mermer döşelidir. P 95a
EÇS IX Y222a
Hakîr bu Kudüs-i şerîfi niçe kerre ziyâret eyledim ammâ sene 1058 târîhinde cülûs-ı Mehemmed Hânî'de Zileli Çavuşzâde Mehemmed Paşa Kudüs-i şerîf eyâletine mutasarrıf iken bu
EÇS IX Y222a
Kumâme temâşâsı içün ricâ edüp mührün bozup temâşâ etdiğimiz beyân eder
EÇS IX Y222a
Der vasf-ı deyr-i ibret-nümûn Kumâme-i bûkalemûn: ibtidâ kapusu kıble-i Muhammedî'ye mekşûfdur. Andan içeri e‘ûzü billâh ile duhûl edüp sağîr ü kebîr yedi kubbe nümâyândır. Ortası harpüşte kubbe tavandır. Ammâ kubbe-i kebîri çâr amelî pâyeler üzre mebnî bir kubbe-i sernigûndur. İçi zer-ender-zer altunlu sırça mînâ ile mertebe-i sihr-i nakş-ı Rûm'dur.
EÇS IX Y222a
Ve bir kubbe-i mevzûn dahi dörd sommâkî sütûn-ı ahmer üzre binâ olunmuşdur kim her amûd birer harâc-ı Rûm değer. Bu sütûnlar eyle mücellâdır kim âdemin reng-i rûyları nümâyândır. Bilâ-teşbîh kıblesi şark cânibine vâki‘ olmuş bir nîm kubbe-i zer-ender-zerdir.
EÇS IX Y222a
Ve bu ortada kubbenin garb tarafına muttasıl bir kubbe-i âlî dahi vardır, gûyâ şehr-i Selânik'deki Ayasofya kubbesidir. Ammâ bunun ortası Q 95a açıkdır. Hazret-i Risâlet-penâh be-kavl-i Tevârîh-i ibn Abbâs, İskender-i Kübrâ'nın vefâtı târîhinden vilâdet-i Habîb-i Hudâ'ya gelince 882 senedir. Ve Yûnâniyân tevârîhi üzre Hazret-i Îsâ zamânından Hâtemü'l-enbiyâ'ya gelince 600 sene, re’s-i mâ’ide mâh-ı Rebî‘ülevvel'in on ikinci gece isneyn gecesi sa‘âdetle rahm-i mâderden müştakk olup Tâk-ı Kisrâ ve Kasr-ı Havarnak ve kubbe-i Ayasofya ve bu mezkûr Kumâme kubbesi ol gece münhedim olup niçe kerre kralların imdâdıyla ta‘mîr ü termîm edüp aslâ esâs dutmayup örtüsü hâlâ küşâde olup telden şebeke edüp hûş [u] tuyûrdan emîn olmuşlar.
EÇS IX Y222a–Y222b
Ba‘dehu bir kralın mâlı ile bu küşâde kubbenin altına bir küçük kubbe dahi inşâ etmişler. Bu dahi ibret-nümâ âsâr-ı hoş temâşâdır. Bu kubbenin kıble tarafında nasârâ-yı Rûm sâkinlerdir. Büyük kapudan tarafa Frengler sâkindir. şimâlden tarafa Ermeniler olurlar. Künc-be-künc elsine-i muhtelife mileli ile mâl-â-mâldir. Ammâ hüküm Rûmlarındır, Y 222b zîrâ Hazret-i Ömer radıyallâhu anh feth etdükde Rûm kayser elinden feth edüp ruhbânlarının ellerinde olan Hazret-i Risâlet-penâh'ın ahidnâ-meleri üzre Hazret-i Ömer dahi tecdîd-i ahidnâme ile bu Kumâme’yi Rûm eline verip cemî‘i ruhbânların harâcdan mu‘âf [u] müsellem edüp ellerine afvnâmeler verdi.
EÇS IX Y222b
Ba‘dehu Selîm Hân-ı Evvel fethinde cemî‘i râhibler Hazret-i Risâlet'in ve Hazret-i Ömer'in ve sâ’ir mülûk-i Mısır'ın afvnâmelerin ibrâz edüp Selîm Hân dahi mücedded ahidnâmeler verüp hâlâ her cülûs-ı Âl-i Osmânîde tecdîd-i berât ederler. Ol ecilden hüküm Rûm elindedir.
EÇS IX Y222b
Ve bu deyrin altı serâpâ zîr-i zemînlerdir. Yedi iklîm krallarından ve cemî‘i millet-i nasârâdan gelen nezerâtlar bu deyr-i mu‘azzama içre ol kadar memlûdur kim bu kadar bin yıldan berü hisâbın Cenâb-ı Bârî bilür.
EÇS IX Y222b
Ve bunda olan musanna‘ ve murassa‘ zî-kıymet âvîzeler ve mücevher gûnâ-gûn kanâdîller bir deyrde yokdur. Ve ol kadar putlar ve sanem ve timsâller var kim her biri Vüdd ü Suvâ‘ ve Yeğûs ve Ye‘ûk gibi putlardır kim ta‘bîr olunmaz.
EÇS IX Y222b
Ve bu deyre hayrât u hasenât edüp nezerât gönderen kralların sûretleri var kim gûyâ amel-i Âzer'dir, gören vâlih olur. Ve mihrâbları tarafında bir mahfil üzre bilâ-teşbîh Hazret-i Îsâ timsâli var. Gûyâ münâcât eder gibi iki ellerin kaldırup du‘â eder. Su’âl etdim, Rûhullâh'dır, deyü cevâb etdiler. Ammâ gûyâ zî-rûhdur. Her ne cânibe nazar etsen ol dahi ol cânibe nazar eder, yemîn ü şimâline varsan sana muntazırdır. Ve hande etsen ol dahi tebessüm eder. Bükâ etsen ol dahi girye-künân olur. Hudâ hakkı kalemin çekmede Mânî ve Bihzâd Erjenk Velîcân âcizlerdir. Beyt:
EÇS IX Y222b
Güzel tasvîr edersin hâl [u] hatt-ı dilberi ammâ
EÇS IX Y222b
Füsûn-ı işveye geldikde ey Bihzâd neylersin
EÇS IX Y222b
mazmûnunca bu deyr-i atîkde mertebe-i sihr-i‘câz tasvîrâtlar çokdur.
EÇS IX Y222b
Ve bu timsal-i Îsâ'nın önünde bir büyük kandîl-i billûr büyük kubbenin vasatında maslûbdur.
EÇS IX Y222b
Der vasf-ı kandîl-i nûr: Zu‘m-ı bâtıllarınca "Kudretden yanar" derler, ammâ hakîr im‘ân-ı nazar ile takayyüd eyleyüp vâkıf-ı esrârı oldum. Bu kandîl bir mücevher ve musanna‘ zî-kıymet bir necef yâhûd moran veyâhûd billûr bir kandîldir. Mezkûr kubbenin vasatından bir ağreb ü garâ’ibden zencîr-i mücevher ile maslûbdur. Kızıl Yumurta bednâmlarında yanmasının sebebi oldur ki bu kubbenin tâ zirve-i a‘lâsında kurşum içre pinhân bir tûtyâ kumkuma vardır. Ol kumkuma içre dühn-i zeyt ve cüz’î dühn-i neft ile mahlût olmuş yağ ile memlû bir kumkumadır.
EÇS IX Y222b
Ol bednâm günlerde şiddet-i hârdan kumkumadaki yağ kandîlin ol musanna‘ zencîri içinden çekîde çekîde akup bir kefere haberdâr olmadan kandîl leb-ber-leb olmada.
EÇS IX Y222b–Y223a
Ba‘dehu üstâd mühendis-i kâmil ârif-i kâbil cânib-i şarkda kıbleleri olan mihrâbı üstünde Y 223a billûr ve necef ve moran câm-ı ibret-nümâlar ile zeyn olmuş bir dîvârdır. Kızıl Yumurta günleri ise şems-i âteş-tâbın şiddet-i hârı mahallidir.
EÇS IX Y223a
Vakt-i zuhurda elbette güneşin te’sîri ol necef ve billûr câmlara te’sîr edüp câmlar dahi âteşpâre oldukda câmların şiddet-i harâreti kandîl-i kebîre te’sîr edüp ol ân şu‘le-fürûgân olur. Eğer bu Kızıl Yumurta bednâmları gününde hevâda kesâfet olup şemsde te’sîr yoğise ruhbânın bir ârifi pes perdeden kubbe üzre çıkup mezkûr zencîrin ucuna âteş gösterdiği gibi neft ile mülemmâ‘ olmuş yağ zencîrden aşağı âteş alâ-mele’i'n-nâs ener.
EÇS IX Y223a
Cümle küffâr gökden nûr eniyor mülâhazasıyla başların açup "Kiryeleys, Kiryeleys" diyerek du‘â ederler.
EÇS IX Y223a
Bu üslûb üzre kandîle âteş nüzûl edüp alev-ber-alev âteş-i Nemrûd manastırın için çerâğân edince ruhbânlar ol kandîlden niçe bin küffârın destinde olan ve şem‘-i asel kâfûrların bu kandîlden yakup iklîm iklîm kâfirler kâfûrî şem‘aları götürüp millet-i Mesîhiyye'ye tevzî‘ ederler.
EÇS IX Y223a
Ve bundan dahi firâvân hazîne hâsıl olur. Ammâ hakkâ ki acâ’ib musanna‘ kandîl san‘atıdır. Ve bu esrâra ol deyr içre ifnâ-yı vücûd etmiş ruhbânlar dahi vâkıf olmamışdır. Ancak bu kandîle hidmet eden bilür. Tâ ol mürd olmayınca biri dahi hidmet edemez. Mâbeynlerinde bir sırdır.
EÇS IX Y223a
Ve bu kubbenin ortasında bir sâyebân vardır. Cânib-i erba‘asındaki amûdlara tınâblar ile makyûd bir münakkaş ve zî-kıymet zer-ender-zer bir cibinlikdir.
EÇS IX Y223a
Ve bu deyr hâlîçeler ile mefrûş değildir. Zemîni kuş gözü Hind püsûs-kârîsi gibi hurde zî-kıymet taşlı döşemedir.
EÇS IX Y223a
Ve bu deyrin cânib-i erba‘ası niçe yüz zî-kıymet sandalîlerdir kim herbiri birer kralın ve birer kefere-i kibârın yâdigârıdır. Ve şark cânibinde bir tâk altında Meryem Ana timsâli var, gûyâ Hazret-i Îsâ'yı âlem-i sabâvetinde dirâgûş eylemiş. Bu dahi gûyâ zî-rûh olup ümm-i rûhullâhdır. Ve gerdeninde olan incü-yi dürr-i yetîm ve la‘l yâkût ve elmâs beş Mısır hazînesi mâl var. Ve gûnâ-gûn heyâkiller var kim her biri birer kâfirelerin teberrüküdür.
EÇS IX Y223a
Ve bu deyr içre Hazret-i Îsâ'nın na‘leyni ve siyâh hırkası ve hurmâ lîfi kuşağı ve siyâh imâmesi ve bir İncîl-i sahîhi bir mücevher sandûkadadır. Ve bir mücevher sandûka içre dahi Hazret-i Resûl'ün "Lâ ilâhe illallâh" mührüyle memhûrlu ahid-nâmesi ve bu âna dek gelen hulefâların ahid ve şart-nâmeleri cümle bu deyr içre mahfûzdur.
EÇS IX Y223a
Ve bunda sâkin olan ruhbânların perhîzlerine aşk olsun, ammâ biz ana nazar etmeziz. Zîrâ bizim mezhebimizde "Lâ ruhbâniyyete fi'l-islâm" dır. Hikmet bu kim bu kadar zîb ü ziynet ile rûhâniyyet yokdur. Gûyâ bir temâşâgâhdır.
EÇS IX Y223a–Y223b
Hakîr (---) (---) r bunu (---) (---) r temâşâdan sonra bir küncde rek‘ateyn hâcet namâzı kılup ibâdetgâh-ı müslimîn olmasıyçün du‘â edüp taşra çıkdım. Hakîr ile içeri girüp gezdiren ruhbâna taşrada su’âl etdim. Y 223b Keferenin mülhidi şeklinde bir fecere idi.