İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IX Y287b
"Oğlumun oğlu sa‘âdet-i dâreyn sâhibi Muhammed'im" deyü bağrına basup bir ân ansız olmazmış. Hamza ve Abbâs ve Tâlib ve Hâşim'den ziyâde severmiş. Bu dörd evlâdına,
EÇS IX Y287b
"Siz dahi Muhammed'i sevin" deyü birbirlerine öpüşdürüp kucuşdurup Muhammed'e,
EÇS IX Y287b
"İ‘ânet edün. İhânet etmen" buyururlar imiş. Tâ ki Hazret-i Risâlet kırka bâlig olup nübüvvet geldüğü mahalde Abdülmuttalib intikâl edüp Mekke münkiri fürce bulup Resûl-i Kibriyâ ile mu‘ârazaya başladılar.
EÇS IX Y287b
Ve hazretin vâlidesi Vehb kızı Emîne Hâtûn'dur. Dâyesi Benî Sa‘d kabîlesinden Halîme Hâtûn'dur. Ve kendiler vücûde geldikde Bağdâd halîfesi Enûşirvân âteş-perest idi, ammâ adâleti cihân-ârâ idi.
EÇS IX Y287b
Hil‘at-i nübüvvet ile on üç sene Mekke kavmin dîne da‘vet edüp mi‘râcı Mekke'de vâki‘ oldukda elli bir yaşında ve tokuz aylık idi. Andan Mekke münkirleri ile geçinmek mümkin olmayup emr-i Rabbü'l-âlemîn ile Mekke'den Medîneye yetmiş bin Sahâbe-i kirâm ile hicret edüp on yıl mutavattın oldukda ikinci senede sıyâm farz olup Kudüs'den Mekke'ye âye[t]: Arapça âyeti ile kıble Mekke'ye tahvîl olundu.
EÇS IX Y287b
Ve Hâtem-i nübüvvete mâlik oldu. Cenâb-ı izzet zahrına mühr-i nübüvvet dest-i kudret ile yazmışdır kim gazâ-yı fî-sebîlullâh ile me’mûr olup enbiyâ askerinin mansûr u muzaffer şâhı ve risâlet memleket-i ma‘mûrunun pâdişâhı efdal-i enbiyâ ve ekmel-i asfiyâdır. Gerçi cümle enbiyâdan âhirde geldi, ammâ min-indillâh cümleden evvel geldi. Hadîs Arapça buyururlar.
EÇS IX Y287b–Y288a
Bin bin dürûd-ı bî-tü‘ad salavât u selâm anın âl ve evlâdı ve ezvâcı Y 288a ve ashâbı üzerine olsun rıdvânullâhi ta‘âlâ aleyhim P 120b ecma‘în ki anın zât-ı şerîfi edîm-i arza rahmet gelüp dîn-i Muhammedî âşikâre olup şarkan ve garb ümmeti cihângîr oldu. İnkırâzü'd-devrân mü’ebbed ola.
EÇS IX Y288a
Ve zamân-ı sa‘âdetlerinde dörd erkek evlâdları oldu, Kâsım ve İbrâhîm ve Tayyib ve Tâhir'dir. Ve dörd kızı oldu, Fâtımatü'z-Zehrâ ve Ümmü Külsûm ve Rukıyye ve Zeyneb.
EÇS IX Y288a
Ve sülâle-i pâk-zülâllerin cümlesi hazretden evvel vefât etdiler, illâ Hazret-i Fâtıma Hazret-i Alî'nin taht-ı nikâhında kaldı kim menba‘-ı Âl-i Muhammedî'dir kim inkırâzü'd-devrân Âl-i Hâşimiyân münkariz olmaya kim ecdâd-ı izâmları şefî‘ü'l-müznibîn ve Resûl-i Rabbü'l-âlemîn Muhammed Arabî'dir ve Dürr-i Yetîmi'dir ve Emîn-i Ümmî'dir. Lâkin cümle ilimde mükemmeldir.
EÇS IX Y288a
Evsâf-ı şerîfleri böyledir kim Hâşimiyyen, Kureyşiyyen, Ebtahıyyen, Kerrûbiyyen, Rûhiyyen, Rûhâniyyen, Takıyyen, Nakıyyen, Nebiyyen, Kevkeben dürriyyen, şemsen mudî’en, Kameriyyen nûriyyen nûrâniyyen, Beşîren, Nezîren, Sirâcen kameren bedren, Nezîren müzîren, Münziren evsâfları ol hâtemü'n-nebiyyîn hakkındadır.
EÇS IX Y288a
Ve dahi Cenâb-ı Bârî hakkında âyet[t]:
EÇS IX Y288a
deyü âyet[-i şerîf] nâzil olmuşdur. Herkes ile hüsn-i ülfet ederlerdi.
EÇS IX Y288a
Ve Cenâb-ı izzet her Peygambere niçe bin mu‘cize ile kifâf-ı nefsleriyçün birer sanâyi‘ emir eylemişlerdi.
EÇS IX Y288a
Evvelâ Hazret-i Âdem Safî aleyhi's-selâm ekinci idi.
EÇS IX Y288a
Ve Hazret-i İdrîs yazıcı idi.
EÇS IX Y288a
Ve Hazret-i Nûh neccâr idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Hûd tüccâr idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Sâlih dahi tüccâr idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i İbrâhîm dahi ekinci idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i İsmâ‘îl kannâs idi ya‘nî avcı idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i İshâk a‘mâ olmazdan evvel çoban idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Yûsuf mâlik [idi].
EÇS IX Y288a
Hazret-i Eyyûb tüccâr idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i şu‘ayb umyâ âbid idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Mûsâ dahi râ‘î idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Hârûn vezîr idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i İlyâs nessâc ya‘nî cüllâh idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Dâvûd zerrâh ya‘nî ceng âleti içün cebe yapardı.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Süleymân zenbîlbâf idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Zekeriyyâ zâhid idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Yahyâ meşâyih idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Dânyâl remmâl idi.
EÇS IX Y288a
Hazret-i Îsâ seyyâh-ı âlem idi.
EÇS IX Y288a
Hatemü'l-enbiyâ Muhammedü'l-Mustafâ mücâhidü fî-sebîlullâh idi. Âye[t]:
EÇS IX Y288a
Arapça emrine imtisâlen gazâ ederdi. Müddet-i risâletleri 23 sene olmuşdur. Bu müddet içre,
EÇS IX Y288a
Hazretin cemî‘i gazâların beyân edelim: Bizzât kendüleri yigirmi sekiz gazâya gitmişlerdir. Tokuzunda bi-nefsihi kendüler cenge girmişlerdir. Bu tokuz gazâya "Gâzâ" derlerdi. Evvelâ gazâ-yı Bedir gazâ-yı Uhud ve gazâ-yı Handak ve gazâ-yı Benû Kureyz[a] ve gazâ-yı Beniyü'l-Mustalık ve gazâ-yı Hayber ve gazâ-yı Feth-i Mekke ve gazâ-yı Bedr-i Huneyn ve gazâ-yı Tâ’if. Bu zikr olunan tokuz gazâda Mefhar-i Âlem bile idiler. Ammâ Ashâb-ı kübbârdan birini serdâr eyleseler ana sefer-i seriyye derlerdi. Ba‘zılar ceng ü cidâl ve harb [ü] kıtâl olmadan bâ-sulh itâ‘at etdiler.
EÇS IX Y288a–Y288b
Cümle (---) sefer-i seriyyedir. Evvelâ gazâ-yı Veddân ve gazâ-yı (---)(---) (---) ve gazâyu's-Sevîk ve gazâ-yı Y 288b Atfân ve gazâ-yı Bahrân ve gazâ-yı Benî Kaynukâ‘ ve gazâ-yı (---) (---) (---) er-Rukâ‘ ve gazâ-yı Bedrü'l-âhir ve gazâ-yı Cevka'l-hanzal ve gazâ-yı Benî Lihyân. (---) (---) (---) Bu gazâlar seriyye gazâlardır. Ba‘zı siyerde bu gazâlar otuz tokuz kerre vâki‘ olmuşdur. (---) (---) (---) Q 119b
EÇS IX Y288b
Eyyâm-ı nübüvvetlerinde otuz bin mu‘cizât-ı bâhireleri var der. Ve Hazret-i Cibrîl-i Emîn izn-i Hak ile berzemîn otuz bin kerre nâzil olmuşdur. Üç bin kerre sâ’ir enbiyâya nüzûl edüp yigirmi yedi bin kerre Hazret-i Risâlet'e enmişdir. Va'llâhu a‘lem.
EÇS IX Y288b
Be-kavl-i ehl-i siyer müddet-i nübüvetleri 23 sene ve müddet-i ömr-i azîzleri 63 sene olup mâh-ı Rebî‘u'l-evvel'in on ikinci gece isneyn gecesi vâki‘ olup bilâ-vâsıta Cenâb-ı Bârî'ye rûh-ı pürfütûhun teslîm edüp dâr-ı fânîden dâr-ı bâkîye hicret-i sahîh eyleyüp rûh-ı şerîfi firdevs-i illiyyînde huzûr-ı Rabbü'l-âlemînde karâr etdi. Zîrâ bu dünyâ dâr-ı fânîdir, dâr-ı bâkî değildir. Âye[t]:
EÇS IX Y288b
Âye[t]: Arapça