İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y453b–Y454a
(---) 26 varakda, eyâlet-i Mısır'da cümle yetmiş altı kazâyı bildirir. Ve şehr-i Mısır'da cemî‘i tilâvet olunan ulûmların esmâlarını bildirir. Ve Kethudâ İbrâhîm Paşa Mısır'ı tahrîr etdiği üzre cemî‘i ümerâ ve keşşâf ve ümenâ ve küttâb ve mültezimîn esmâların ve tenbîhnâme-i hümâyûnu ve cemî‘i aklâmlardan cüz’î ve küllî hâsıl olanları ve cümle mukâta‘âtdan ve yedi aded benderlerden hâsıl olan mâl-ı pâdişâhînin îrâd [u] masrafın ve ilm-i erkâm ile İbrâhîm Y 454a Paşa tahrîri üzre Mısır'ın gökde uçan ve yerde gezen ve deryâda yüzen tahsîl olan mâlın îrâd ve masârıfın bildirir.
EÇS X Y454a
(---) Yine 26 varakda, ıstılâhât u ibârât-ı lisân-ı ahâlî-i Mısır ve evsâf-ı ulemâ-yı sâdât-ı kirâm ve nakîbü'l-eşrâf ve Mısır kal‘asının ibtidâ bânîsin beyân eder.
EÇS X Y454a
(---) 27 kâğızda, sene 21 târîhinde diyâr-ı Mısır'a Kıbtî elinden Yûnâniyân-ı Rûm ve Freng-i bed-reng mâlik oldukları ve hikâye-i münâsib-i latîfe ve intihâ‘-ı hadd-i Mısır'ı bildirir. Ve Mısır cibâllerinin esmâları ve mukaffâ evsâf-ı şehr-i Mısır. Ve hakîr yukaru kal‘ada defîne bulanlara râst gelüp hakîrin firâr etdiği ve ba‘de-hicreti'n-nebevî sene 572 onuncu kerrede yukaru kal‘ayı binâ eden ve evsâf-ı iç kal‘a ve ibtidâ âl-i Osmân'da Mısır'a hâkim olan Hayre Mehemmed Paşa'yı bildirir.
EÇS X Y454a
(---) 28 varakda, nârin kal‘anın on üç kat bölme hisârın ve yeniçeri odaların ve Kara Meydân kal‘ası bâğçesi ve kasrın ve Kara Meydân'ın tûlü ve arzın ve iç kal‘a cirmin ve âsâr-ı binâları ve cümle ic kal‘a tılısmâtların ve sarây-ı azîm-i şâhân mülûk-i selefi beyân eder.
EÇS X Y454a
(---) 29 varakda, Paşa sarâyı cirmin ve yüz altmış aded hâne ve kasr u kâ‘aların musanna‘ târîhlerin ve sarây meydânın ve Kayıtbay dîvânhânesinin ve Gavrî dîvânhânesinin tûlü ve arzın ve cümle musanna‘ târîhleri ve ibret-nümâ hatları ve âsâr-ı acîbe vü garîbelerin cümle beyân eder.
EÇS X Y454a
(---) 30 sahîfede, aşağı kal‘anın dâ’iren-mâdâr cirmin ve iç kal‘ada ibret-nümâ Yûsuf kuyusun [ve] aşağı şehirde gayrı kuyuları ve aşağıda su kemerleri adedi ve binâsı ve bânîsin ve paşa sarâyı kal‘asının cümle kuyuların ve aşağı şehir kuyuların ayân u beyân eder.
EÇS X Y454a
(---) 31 kâğızda, Mısır'da ne kadar mahallâtlar ve ne kadar sarây-ı azîmler ve aşağı kal‘a cirmi kaç bin adımdır ve ne kadar mahalle kapuları vardır ve ne kadar müstecâbü'd-da‘ve câmi‘-i selâtînler vardır. Cümleden büyük câmi‘-i Amr ibnü'l-Âs'dır. Ve andan aşağı yüz elli iki selâtîn-i selef câmi‘lerinden mâ‘adâ cümle vüzerâ ve vükelâ ve a‘yân-ı kibâr câmi‘leri var kim herbiri tarz tarh tavriyle binâ olunduğu tûlü ve arziyle ve kapularında musanna‘ târîhleriyle (---) altı aded kâğızda cümle mufassal câmi‘ evsâfları tahrîr olunmuşdur, nazar oluna.
EÇS X Y454a
(---) 32 varakda, cümle meşhûr ve musanna‘-binâ mesâcidleri ve cümle dârü'l-ulûm medreseleri ve cümle dâru't-tedrîs dârü'l-hadîsleri ve cümle dârü'l-Kur‘ân dârü'l-kurrâları bildirir.
EÇS X Y454a–Y454b
(---) 33 varakda, cümle mekteb-i sıbyân-ı ebcedhânı ve cümle tekye-i dervîşân-ı zîşânı ve cümle tarîk-ı cemî‘i turuk-ı meşâyihlerinin tarîkleri esmâların bildirir kim (---) üç aded varakda cümle mufassal tekyeler tahrîr olunmuşdur. Y 454b
EÇS X Y454b
(---) 34 varakda, imârât-ı dârü'z-ziyâfeleri ve cümle ibret-nümâ pâk hammâmları beyân eder.
EÇS X Y454b
(---) 35 ve sahîfede, cümle binâ-yı kadîm vekâleleri ya‘nî hân-ı azîmleri ve rabları ve mûristânları ya‘nî timarhâneleri ve amel-i tiryâk-ı fârûk-ı a‘zamı bildirir.
EÇS X Y454b
(---) 36 ve kâğızda, ibret-nümâ-yı kassâbân ve sayyâdân-ı fârûk yılanı ve ibret-nümâ-yı diğeri beyân eder kim âdem vâlih ü hayrân olur.
EÇS X Y454b
(---) 37 varakda, fârûk yılanı çorbası nef‘in bildirir. Ve dahi hakîr [ü] fakîr-i pür-taksîr Evliyâ'nın sergüzeştin bildirir. Ve netîce-i kurs-ı tiryâk-ı fârûk-ı a‘zam ve latîfe-i mergûb berâ-yı cemmâ‘ ve havâss-ı hayye-i safî ve havâss-ı hayye-i acîbe ve latîfe-i ibret-nümâ-yı garîbe ve hikâye-i ağrebü'l-garâyibi'l-acîbeyi bildirir.
EÇS X Y454b
(---) 38 ve hartada, tiryâk-ı fârûkun envâ‘ın ve gûnâ-gûn edviyeleri ve havâsların ve ahâlî-i Mısır'a hayât veren sebîlleri târîhleriyle ve âb-ı hayât çeşmeleri ve cümle kuyuları ve sâkıye ve havzları ve cümle acı çeşmeleri ve sekiz bin tokuz yüz aded tarîk-ı âmları ve şehir içinden cereyân eden halîclerin bânîleriyle ayân u beyân eder.
EÇS X Y454b
(---) 39 varakda, Mısır içre cereyân eden halîcler üzre cümle cisrleri ve şehr içre cümle buhayre-misâl bürke-i mu‘azzamları ve bânîlerin ve menâfi‘ [ü] havâsların beyân eder.
EÇS X Y454b
(---) 40 varakda, şehr-i bender-i Bulak'ı ve câmi‘lerin ve sâyir mahâzin imâretlerin bildirir.
EÇS X Y454b
(---) 41 varakda, Bulak tershânesin ve Kayıtbay yaylası şehrin ve menâkıb-ı resm-i pây-ı Kademü'n-nebî ve vâkı‘a-i Sultân Ahmed Hân-ı ibret-nümâ berâ-yı Kademü'n-nebî'yi bildirir.
EÇS X Y454b
(---) 42 varakda, Kayıtbay'da Kademü'n-Nebî'nin gümüş sandûkası târîhiyle merhûm pederimizin kâriyle olduğu ve Kayıtbay şehri câmi‘leri ve şehr-i Fustât ya‘nî Eski Mısır evsâfı ve ibtidâ bânîleri ve hâkimleri ve kimler mutasarrıf olduğu merkûmdur. Ve sebeb-i tesmiyesin dahi bildirir.
EÇS X Y454b
(---) 43 varakda, tetimme-i Eski Mısır etrâflarında binâ olunan şehrin esmâların ve bânîlerin ve Eski Mısır cevâmi‘lerin ve Hazret-i Yûsuf anbârların ve Eski Mısır'da Sultân Gavrî sâkıyelerin bildirir.
EÇS X Y454b
(---) 44 varakda, Eski Mısır'da Nîl kesimin ve Nîl-i mübâreke nokta düşdüğün ya‘nî Q 158b artdığın ve menâkıb-ı eş-şeyh Sâdât-ı Rufâ’î ve Ümmü'l-kıyâs şeyhlerinin paşalara her gün gelen sarı kâğızlı hüccetlerin ve Nîl-i mübârek içün Hazret-i Ömer hikâyetin bildirir.
EÇS X Y454b–Y455a
(---) 45 varakda, Nîl'e ilkâ etdikleri Hazret-i Ömer kelâmı hattı ve nokta düşen Ümmü'l-kıyâs havzu ve cezîre-i Ravza evsâfı ve sergüzeşti Selîm Hân ve paşanın Nîl kesimine geldiği alay-ı azîmi dahi Y 455a beyân eder.
EÇS X Y455a
(---) 46 varakda, Paşa alayı önünce musâhib-i şehriyârî kara ağalar alayın [ve] paşanın Bulak'daki akabesin ve paşa huzûrunda Nîl kesiminde kıyâmet temâşâ olunduğun bildirir.
EÇS X Y455a
(---) 47 varakda, Nîl kesimi gecelerinde fişengciyân-ı âteşbâzân vâcibü's-seyrdir. Ve her gün paşaya ikişer kerre ziyâfetler ve şâdumânlar ve her gün alay-ı azîmler.
EÇS X Y455a
(---) 48 varakda, Nîl-i mübârekin ibtidâ menba‘ın bildirir. Ve hakkında âyet-i şerîfleri ve hadîs-i sahîhleri ve Nîl'in cemî‘i uğraduğı şehr-i azîmleri ve ahvâl-i hüsniyyât-ı Mısır ve yedi bin halîci ve on bir bin aded tur‘aları ve kubhiyyât-ı Mısır'ı bildirir.
EÇS X Y455a
(---) varakda 49 ve sahîfede, kavm-i cebbârîn-i Mısır ve kelâm-ı ekâbiri bildirir. Ve Kıbtî lisânı üzre on iki ayın isimlerin ve ibtidâ Nîl taşdığı mahalde mazarratın ve Nîl'de hâsıl olan hayvânâtları ve hâssıyetlerin ve timsâhın adû-yı cânların ve cemî‘i Nîl acâyibâtların beyân eder.
EÇS X Y455a
(---) varakda 50 ve kâğızda, tılısmât-ı Ümmü'l-kıyâs ve hikâye-i garâyib-i timsâh ve sakankûr ve te’sîr-i helâk ve Nîl atı ve Nîl'de ri‘âde balığı ve hâssa ve mazarratları ve timsâh hâssaları ve mudhike-i acîbe-i Nîl kelbi ve Kalyûb'da Bi’r-i Hâmân Vezîr ve alay-ı azîm-i muhtesib gecesi kalemler ile tahrîr olunmaz bir temâşâdır, anı bildirir.
EÇS X Y455a
(---) 51 varakda, Mısır'ın cemî‘i ehl-i hıref[i] adedin ve cümle dükkânların ve rü’yâ gecesi cümle alayların (---) beş varakda beyân eder.
EÇS X Y455a
(---) 52 varakda, Mısır'da olmayan ehl-i hırefi ve alay-ı ıydeyni bildirir kim gâyet mükemmel ü muhteşem alaydır.
EÇS X Y455a
(---) varakda 53 ve kâğızda, paşanın Âdiliyye'ye geldiği üç günden Mısır'a girdiği alayları ve Âdiliyye dîvânı ve ziyâfet-i azîmleri ve üç gece kanâdîl ve fişeng şâdumânların ve alay-ı umûmu bildirir.
EÇS X Y455a
(---) 54 varakda, ihtirâznâme Mısır'a vüzerâlar gâyet nazar edeler, elzem-i levâzımındandır. Ve netîce-i kelâm nasîhatlerine dahi nazar oluna. Ve a‘yân-ı Mısır paşadan râzîler ise Mısır'dan mu‘azzez alay ile ma‘zûlen çıkarırlar. Ve illâ rûgerdânlar ise Kasr-ı Yûsuf'da veyâ Taşyatır sarâyında yatırup haps edüp bir hasır üzre korlar.
EÇS X Y455a
(---) 55 varakda, cümle 81 hazîne hâsıldır ve hakîrin vasıyyetnâmesine nazar oluna. Ve Mısır'ın cümle kurâları ve hazîne kîsesi adedin ve dirhemi ve dânıkı ve vukiyyesi ve arpa ve buğdayı ağırlığı ve miskâlin ve kantârın ve cümle masrûfların bildirir. Ve bu hazînelerin cümlesine otuz beş alay olur. Ve paşa mukarreri alayı ve pâdişâha giden hazîne alayı.
EÇS X Y455a–Y455b
(---) 56 varakda, mahmil-i şerîf alayının sebebi [ve] cemî‘i meşâyih tarîklerinin esmâların bildirir. Y 455b
EÇS X Y455b
(---) 57 varakda, mahmil-i şerîfi bildirir ve dörd aded hazîne alayların bildirir.
EÇS X Y455b
(---) 58 varakda, teşrîfât üzre paşaların avâyidlerin ve cümle seksen bir hazîne olduğun ve otuz beş alay tamâm olduğun ve niçe hazînelerin bildirir.
EÇS X Y455b
(---) (---) varakda, cümle meşâyihlerin Mevlûdü'n-nebî izni alayların bildirir.
EÇS X Y455b
(---) 59 varakda, keşf [ü] kerâmet-i eş-şeyh Muhammed-i Lebbânî ve menâkıb-ı acîb ü garîb-i pîr-i fânî.
EÇS X Y455b
(---) 60 varakda, Mısır'ın hâs [u] âmı içün mesîrelerin ve menâkıb-ı sâdât Ebü't-tahsîs.
EÇS X Y455b
(---) 61 varakda, Mısır'ın ibret-nümâ tılısmâtların ve garâyibât [u] acâyibâtların ve ehl-i Mısır'ın kâr [u] kisblerin.
EÇS X Y455b
(---) 62 varakda, Mısır'da hâsıl olup Rûm'da olmayan meyveleri ve Mısır'da hâsıl olan nebâtâtları bildirir.
EÇS X Y455b
(---) varakda 63 ve kâğızda, Mısır'da olmayan sınâ‘atdan ve olmayan me’kûlâtları ve Mısır'da hâsıl olan ve olmayan ma‘âdinleri ve hâsıl olan şükûfeleri bildirir.