İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y2b
Tevârîh-i Sâbiyye. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Fütûhât-ı Mısır li-İbn Abdülhalîm. Ve,
EÇS X Y2b
Fazâyil-i Mısır li-İbn Abdülkindî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı İbn Zûlâk. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Hıtatü'l-Kazâ‘. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı İkâzü'l-mütefazzıl. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı li-İbn Yesîr. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı İkâzu'l-megâfil be-Tâceddîn Muhammed bin Abdullâh. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâbü'l-Mesâlik li-İbn Fazlullâh. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Muhtasar li-şeyh Nasreddîn-i Kirmânî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Menâhicü'l-fikr. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Menâhicü'l-iber. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Avân Unvâni's-Siyer Muhammed bin Abdülmelik el-Hemedânî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Târîhu's-Sahâbe. Ve,
EÇS X Y2b
Târîhü't-Tecrid-i Sahâbe li-Zehebî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâbü'l-Ahbâbe fi Ma‘rifeti's-sahâbe. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâbü'l-Aşere li-Hüseynî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Tabakâtu'l-huffâz li-Zehebî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Tabakâtü'ş-şâfi‘îyye li-İbni's-Sübkî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Tabakâtu'l-Mâlikî li-İbn Ferhûn. Ve, P 159b
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Tabakâtu'l-Hanefiyye li-İbn Dokmak. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Mir’âtü'z-zem’ân-ı İbnü'l-Cevzî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Bidâye ve'n-Nihâye li-İbn Kesîr. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı İbnü'l-Ömer bi-İsnâdi'l-ömr li-İbn Hâcer. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı et-Tâli‘u's-sa‘îd fi târîh es-Sa‘îd li-Kemâl el-İdfevî. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı es-Sükkerdân li-İbn Hacele. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Sec‘ü'n-nehr-i Nîl fî evsâf-ı nehri'n-Nîl. Ve,
EÇS X Y2b
Kitâb-ı Simârü'l-evrâk li-İbn Hacce.
EÇS X Y2b–Y3a
Târîh-i Y 3a şehâbî Çelebi, şeyh Süyûtî hazretlerinin Hüsnü'l-İmtihân Hüsnü'l-muhasâra Hüsnü (---) kitâbın terceme etmişdir. Ammâ latîf olmuşdur.
EÇS X Y3a
Ve bu tahrîr olunan kitâb-ı mu‘teberelerden mâ‘adâ niçe (---) mecmû‘alar nevâdirât ve dîvânları şehr-i Mısır'da tetebbu‘ ederek elzem-i levâzımımızdan olan delîl-i kat‘îleri vardır (---) (---) (---) ve râvîleri ile hadîs-i şerîfleri kilk-i evsâfımız ile Seyâhatnâme'miz müsevveddâtına terkîm edüp hübût-ı (---) (---) (---) Âdem'den ilâ yevminâ Mısır'ın evsâfın (---) kısım üzre münkasem edüp tahrîre cür’et etdik. Ve bihi nesta‘în ve billâhi't-tevfîk.
EÇS X Y3a
el-Faslu'l-evvelFî-evsâf-ı Fustât-ı Mısrıyye kurb-i Cebelü'l-Mukattarât Mukattam
EÇS X Y3a
İptidâ evvelâ hübût-ı Âdem'den sonra ibtidâ Mısır'a Q 160b kadem basup vatan edinen ibtidâ Hazret-i ebü'l-beşer Âdem Safiyyullâh'dır.
EÇS X Y3a
Ve oğlu Hazret-i şîs'dir.
EÇS X Y3a
Ve anın oğlu Enuş.
EÇS X Y3a
Ve oğlu Kînân'dır.
EÇS X Y3a
Ve anın oğlu Mehlâ’îl'dir.
EÇS X Y3a
Oğlu Hazret-i Hûd Nebî'dir.
EÇS X Y3a
Oğlu Uhnûh ki Hürmüs'dür, lisân-ı İbrî'de Uhnûh'dur. Ehl-i cennet lisân[ı] üzre melâ’ikeler Uhnûh Hürmüs'e İdrîs dediler. Benî âdeme ve melâ’ikelere ders dediğiyçün İdrîs Nebî dediler. Ammâ bu Mehlâ’îl ilm-i nücûmda kehene-i asır idi. İbtidâ ilm-i nücûm bundan münteşirdir. Ammâ Hazret-i şîs zamânında mağârâlarda sâkinler idi. Bu hakîr diyâr-ı Mısır'da bu gârları niçe bin gâr-ı yetîmânlar gördüm ki içine âl-i Osmân askeri sığar. Ammâ Hazret-i şîs asrında arz-ı Mısır'a Îlûn derlerdi. Andan Hazret-i Uhnûh andan Hazret-i İdrîs Mısır'da doğmuşdur. Seyyâh-ı âlem olup ilm-i nücûmu Mehlâ’îl'den görüp Hazret-i Cibrîl ta‘lîmiyle ilm-i kitâbetde ve derzilik ilminde kâmil ü mükemmel oldukda kırk yaşında kendüye İsvân şehrinde nübüvvet gelüp Sâbiyye kavmine peygamber olup sâhil-i Nîl'de yüz kırk pâre şehir inşâ edüp ilm-i hendesede ve fenn-i nücûmda mâhir olup cemî‘i ulûm-ı garîbe vü acîbe andan şâyi‘ oldu. Ve hâlâ İdrîs Nebî'nin Nîl kenârında binâ etdüği şehirlerden âbâdân beldeler vardır. Hattâ Mısır-ı Fustat'ın mukâbelesinde Cîze hâkinde Heremeyn dağları Hazret-i İdrîs'in ta‘lîmiyle Sûrîd Hâkim binâ etdirdi kim ilim ile Tûfân-ı Nûh olacağın bilüp cemî‘i kitâbların ve cemî‘i künûzların bu Heremeyn dağlarında hıfz etdi.
EÇS X Y3a
Ve Hazret-i Âdem ve İdrîs Nebî intikâlinden sonra bu Ehrâm dağları Sâbiyye kavmine Ka‘be idi. Her sene gelüp ziyâret ederlerdi. şimâl tarafındaki cebel-i Ehrâm'ı er kişiler ziyâret ederlerdi. Cenûb tarafındaki Ehrâm'ı avretler tavâf ederlerdi. Ammâ Hazret-i Âdem hayâtda iken her sene Mısır'dan cemî‘i evlâd [u] ensâbıyla Ka‘be-i şerîf yerinde olan Beyt-i Ma‘mûr'a varup tavâf-ı hacc edüp kâh Mısır'da ve kâh şâm-ı şerîfe karîb Havrân'a gelüp sâkin olurdu.
EÇS X Y3a–Y3b
Ammâ bi-kavli Tevârîh-i Sâbiyye Hazret-i İdrîs ilm-i kitâbetde yed-i tûlâ sâhibi olmağile Y 3b dünyâ-yı mâfîhânın cemî‘i ahvâlâtına vâkıf olup rûz-merre cemî‘i vakâyi‘âtı tahrîr edüp bu Ehrâm dağlarında hıfz ederdi.