İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y9a–Y9b
Bu dahi mürd olup yerine Fir‘avn ibn Cerîm ibn Kenûreb ibn Zeyd Mûsâ geldi. Hazret-i Mûsâ'dan yigirmi sene mukaddem milk-i Menûf'u taht etdi. Ve dörd yüz yıl mu‘ammer olup ekser Y 9b evkâtı Hazret-i Mûsâ ile cengde mürûr etdi. Âhir Hazret-i Mûsâ ile ceng ederken Bahr-i Kulzüm'de Kolondur boğazı nâm mahalde cümle askeriyle gark olduğu delîl-i kat‘îler ile cemî‘i tefâsîrlerde mastûrdur.
EÇS X Y9b
Andan yerine Delûke binti Zîbâke nâm avret melike olup şehr-i Menûf'u ol kadar ma‘mûr etdi kim cümle imâretlerin hadîd ile inşâ edüp cümle binâları rusâs ile pûşîde edüp cümle sutûhların dahi nühâs ile mestûr etdi.
EÇS X Y9b
Ve cümle ebvâbların sarı pirinc ile tezyîn edüp yedi yüz hammâm inşâ edüp şehr-i Menûf gibi arâzî-i Mısır'da böyle şehir yok idi.
EÇS X Y9b
Lisân-ı Kıbtî'de Menûf bir arûsun ismidir. Ya‘nî arûs-ı dünyâ gibi müzeyyen bir şehir idi.
EÇS X Y9b
Ba‘dehu sene (---) târîhinde Delûke nâm melike sihrile cihân-ârâ oldu, ammâ selâtîne-i asl idi. Yigirmi sene hâkime olup yüz altmış yaşında mürd oldu.
EÇS X Y9b
Andan Dergûn melik oldu.
EÇS X Y9b
Bu dahi mürd olup oğlu Tûdes melik oldu.
EÇS X Y9b
Andan Likâs melik oldu.
EÇS X Y9b
Andan Merînâ melik oldu.
EÇS X Y9b
Andan oğlu Esmâris melik olup katl etdiler. İbtidâ katl olunan melik budur, zîrâ zâlim ve cebbâr [u] gaddâr hâkim idi.
EÇS X Y9b
Andan Batûlis bin Menâkil melik olup kırk sene hâkim oldu.
EÇS X Y9b
Andan oğlu Bâlûs melik oldu.
EÇS X Y9b
Andan Miyâkil melik oldu kim Bâlûs'un karındaşıdır. Yüz yigirmi sene tahakküm edüp Arz-ı Mukaddes'i ve Beyt-i Mukaddes'i bu harâb etdi. Âhir kendüyi bindüği atı depüp helâk eyledi.
EÇS X Y9b
Andan oğlu Mertenûs melik oldu.
EÇS X Y9b
Andan Mermûra melik olup gâyet âdil ve re‘âyâ-perver olup Mısır'ı ve arz-ı Kudüs'ü ma‘mûr edüp altmış sene mu‘ammer oldu ve öldü.
EÇS X Y9b
Andan Likâs melik olup cengde helâk oldu.
EÇS X Y9b
Andan Kûbiş melik olup berre ve bahre seferler edüp eli vilâyet gâret edüp ve anın zamânında Kürdistân'dan Buhtunnasr hûn-ı Yahyâ Nebî talebi içün hurûc edüp Haleb ve şâm'ı ve Bilbeys ve Taberistân'ı P 161b ve Nâbulus ve Kudüs ve Akka ve Remle ve Sıfet ve Gazze ve Mısırı ve İskenderiyye ve'l-hâsıl bin yedi yüz pâre İsrâ‘îlî şehri harâb [u] yebâb ve halkın esîr [ü] kebâb edüp hûn-ı Yahyâ'yı da‘vâ edüp niçe bin (---) (---) Yahûd kavmi katl eyleyüp Mısır kâmil kırk sene harâb kaldı.
EÇS X Y9b
Ermiyâ ve İlyâ ve Dânyâl Peygamberleri dahi Sıfet şehrinde bulup esîr edüp şehir [[(---) (---) (---) (---)]] hapisde iken vahy geldiğin Buhtunnasr müşâhede edüp hapisden ıtlâk edüp ol üç aded peygamberin ricâsıyla [[(---) (---) (---) (---)]] edüp ahâlî-i Mısır'ı, Mısır'a sürüp Kudüs-i şerîfi ta‘mîr ü termîm etmeğe izin verdi.
EÇS X Y9b
Bu asırda Rûm kavmi Buhtunnasr Q 163a kuvveti ile İsrâ‘îlî üzre gâlib olup millet-i Mesîhiyye cemî‘i mülûke tasallut eyleyüp hattâ Îrân-zemîn'de dahi nâkûs erganûn âyînleri etdiler.
EÇS X Y9b–Y10a
Risâlet-penâh asrında Y 10a âye[t]:
EÇS X Y10a
âyeti Rûm hakkında nâzil olmuşdur. Bu mahalde dahi âl-i Amâlîka ve âl-i Reyyâniyân tamâm olup,
EÇS X Y10a
Fasl-ı SâdisMısır'a dâhil olan enbiyâ-i izâmı beyân eder
EÇS X Y10a
Evvelâ Hazret-i Âdem anınla Hazret-i şîs.
EÇS X Y10a
Andan Hazret-i şîs oğlu Hazret-i Kînân, suhuf nâzil olmuşdur.
EÇS X Y10a
Ve Hazret-i Mehlâ’il ilm-i nücûmda mu‘cizesi var idi.
EÇS X Y10a
Ve Hazret-i Uhnûh suhuf nâzil olmuşdur.
EÇS X Y10a
Ve Hazret-i İdrîs, lakabı Hürmüs'dür. Lisân-ı İbrî'de şeyh demekdir. Mısır'da tevellüd edüp cezîre-i Mısır'ı serâpâ seyâhat edüp hâlâ cümle karalar diyârında makbûl isim İdrîs ve Hamd ve Hamûd ve Hanûh ve Circîs ve Kefîl'dir. Hazret-i İdrîs cezîre-i Mısır'da Sâbiyye kavmine ba‘s olunmuş idi. Yüz kırk pâre şehir inşâ eyleyüp ulûm-ı hendese ve fenn-i nücûmda mâhir olup mu‘cizeleri var idi. Halka çok ders ta‘lîm etdüğinden İdrîs dediler. Ba‘dehu âsumâna urûc etdiğine,
EÇS X Y10a
nass-ı kâtı‘ı delîl olup, hâlâ Hazret-i İdrîs Cennet-i Me’vâ'da hulle donları biçer, derler. Zîrâ terzîlikde ve ilm-i kitâbetde üstâd-ı kâmil idi. Terzîlerin ve kâtiblerin silsilesi ana müntehîdir.
EÇS X Y10a
Ve Hazret-i İbrâhîm ve Hazret-i İsmâ‘îl Mekke'yi tamâm edüp Melik Tavtîs asrında Mısır'a gelmişlerdir.
EÇS X Y10a
(Ve Hazret-i Yûsuf) ve Hazret-i Ya‘kûb, Yûsuf['u] görmeğe on iki evlâdıyla Mısır'a geldi. Büyük oğlu Hazret-i Yehûdâ idi.
EÇS X Y10a
Ve Hazret-i ibn Yâmen ve Hazret-i Sayyâh ibn Hazret-i Yehûdâ ibn Ya‘kûb ve Hazret-i Meyâ’il ve Hazret-i Rû’il ve Hazret-i şemmûn ve Hazret-i Meshare ve Hazret-i Zâhîl ve Hazret-i Dârem ve Hazret-i Lâvî ve Hazret-i Azeryâ ve Hazret-i Râdim ve Hazret-i Hesyân.
EÇS X Y10a
Bu mezkûrûn cümle Hazret-i Ya‘kûb evlâdlarıdır, Mısır'a gelüp Hazret-i Yûsuf'u kuyuya atup "kurd yedi" deyü iftirâ etdikleriyçün Hazret-i Yûsuf ile helâlleşüp on altı sene Mısır'da sâkin oldular.
EÇS X Y10a
Ba‘dehu pederleri gelüp Hazret-i Ya‘kûb merhûm olıcak cümlesi Sıfet'e gidüp anda Beytü'l-hazen gârında medfûnlardır. Ammâ Hazret-i ibn Yâmen, Hazret-i Yûsuf ile bir anadan olmağla Hazret-i Yûsuf'la Feyyûm'da kaldı.
EÇS X Y10a
Ve Hazret-i Efrâyim ibn Hazret-i Yûsuf Feyyûm'da tevellüd edüp Mısır'da Ömer ibn Fârız kurbunda bu Efrâyim ve İbn Yâmen ikisi bir kubbede medfûnlardır. Hâk-i Mısır'da, peygamberzâdelerde bunlardan gayrı yokdur, derler.
EÇS X Y10a
Ve Mısır'a kadem basan Hazret-i Lût ve Hazret-i Mûsâ ve Hazret-i Hârûn bu iki karındaş Mısır hâkinde İsvân kurbunda şehr-i Ermen'de doğmuşlardır.
EÇS X Y10a–Y10b
Ba‘dehu Hazret-i Mûsâ'yı vâlidesi fir‘avn havfinden bir sandûkaya koyup Nîl'e ilkâ eder. Hikmet-i Hudâ fir‘avnın bir sarâyı dahi Nîl kenârında idi. Ale's-sabâh fir‘avnın hâtûnu Âsiye Ana Hazret-i Mûsâ'nın sandûkasın açup görse kim bir lem‘a-i ilâhî Y 10b bir ma‘sûm. Ta‘aşşuk edüp hıfz edüp perveriş eder.
EÇS X Y10b
Hikmet-i Hudâ Hazret-i Mûsâ'nın pederi (---) fir‘avnın bevvâbı idi. Vâlidesi dahi hemçünân harem-i hâsdan idi. Âhir Âsiye Ana, Mûsâ'yı vâlidesine verüp pes-i perdeden perveriş edüp Mûsâ ile fir‘avn kıssası cemî‘i kütüb-ı kasaslarda merkûmdur.
EÇS X Y10b
Ve Hazret-i Dâvûd ve Hazret-i Süleymân ve Hazret-i Melik Rac‘îm ibn Süleymân ve Hazret-i Hûd ve Hazret-i şu‘ayb ve Hazret-i Semûd şehri Mısır'a karîb olmağile Semûd Nebî her bâr Mısır'a gelüp Eski Mısır'da bir deyr vardır, Kıbtîler, deyr-i Semûd deyü ziyâret ederler.
EÇS X Y10b
Ve Hazret-i Lokmân ve Hazret-i Hızır nübüvvetinde ihtilâf var, ammâ Lokmân Nebî yine Mısır hâkinde Sûdân şehrinde esmerü'l-levn bir üstâd-ı hâzık kimesne idi.
EÇS X Y10b
Ve Hazret-i İskender-i Zülkarneyn, bunun hakkında dahi niçe kîl [ü] kâl vardır. Ba‘zılar hakkında âyet vardır, peygamberdir, demişler. Âye[t] sûre (---):