İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y21a–Y21b
dır. Memâlik-i Haleb Y 21b ve Malatıyye ve Diyârbekir'e hükûmet etdiler yigirmi beş nefer kimesnedir. Devletleri kalın devlet idi. Pâdişâhlar elkâbında bunlara "Merd-i Zebân" derler. Müddet-i hilâfetleri (---) sene. Ve,
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Mervân
EÇS X Y21b
Hâkim-i Diyârbekir ve Musul ve Cezîre idi. Yedi neferdir. Müddet-i devletleri (---) sene. Ve,
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Benî Mirdâs el-Kilâbî
EÇS X Y21b
Hâkim-i Haleb ve Ayntâb ve Mar‘aş idi. Yedi neferdir. Bunlara elkâb-ı selâtînde "Kürdûn" derler. Hâlâ Cum Ekrâdı bunlardandır. Müddet-i devletleri (---) sene. Andan,
EÇS X Y21b
Devlet-i Benî âl-i Esed
EÇS X Y21b
Hukkâm-ı Hille ve Tikrîd ve şehrizûr. Yedi neferdir. Kürdistân'da bunlara âl-i şîrân derler ve elkâb-ı selâtînde isimleri Yezden şîr, Abdâl şîr, Ziyâ’eddîn şîr derler. Müddet-i devletleri (---) sene. Ve,
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Benî Hemedân
EÇS X Y21b
Hükûmetleri Musul [ve] Harîr ve Ardalan ve Rûmiyye ve Dumdumî ve Dumbulî vilâyetlerine mâlik olmuşlardır. Cümle altı neferdir. Saltanatları (---) sene olmuşdur.
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Benî Akîl ibn Ebî Tâlib
EÇS X Y21b
Hazret-i Alî'nin karındaşıdır. Evlâdları Musul'a ve Hille ve Tikrîd'e hâkim oldular. On neferdir. Müddet-i hilâfetleri (---) sene. Andan bunlar Mısır üzre hurûc edüp âl-i Emeviyyûn yol vermeyüp azîm ceng edüp münhezim oldular. Ve,
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Türkmâniyân
EÇS X Y21b
Beş neferdir. Bunlara elkâb-ı selâtînde Emîr derler. İbtidâları Emîr Kirboğa'dır. Antâkıyye'de Freng ile ceng edüp münhezim olup sene 495 başın alup Isfahân'a giderken Hoy'da şehri hâricinde medfûndur. Müddet-i saltanatları (---) senedir. Andan,
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Dânişmendiyye
EÇS X Y21b
Sivas ve Niksâr ve Bafra'ya ve Amasiyye ve Kayseriyye'ye mâlikler idi. Yedi neferdir. Bunlara Melik derler. İbtidâları Niksâr kal‘asında medfûn Melik Gâzî'dir. Âl-i Selçukıyân ile ibtidâ Rûm'a kılıç uran bunlardır. Müddet-i devletleri (---) sene. Ve,
EÇS X Y21b
Devlet-i âl-i Kara Yûsufiyân
EÇS X Y21b
Bunlara Karakoyunlu derler, ulu pâdişâhlar idi. Cümle on neferdir. Memâlik-i Diyârbekir ve Âzerbaycân ve Irâk ve Fârs vilâyetlerine mutasarrıf oldular. Bunlara elkâb-ı selâtînde "Beğ" derler.
EÇS X Y21b
Uzun Hasan bunlardandır. Timur-ı bî-nûra bu Uzun Hasan mutî‘ olup Timur'un rikâbında piyâde yürüdü, ammâ Timur fevt oldukdan sonra Timur'un evlâdların kırup milklerine mâlik olup azîmü'ş-şân pâdişâh oldu.
EÇS X Y21b
Erzurûm'da Hasan kal‘asın bu binâ etdiğiyçün Hasan kal‘ası derler. Ba‘dehu Ebü'l-feth Sultân Mehemmed Hân Gâzî ile Tercân sahrâsında ceng-i azîm edüp Uzun Hasan'ın cümle askeri dendân-ı tîğ-ı Mehemmedîden geçüp Uzun Hasan ipin uzadup firâr etdiğine, târîh:
EÇS X Y21b
Butlân keydü'l-hâinîn
EÇS X Y21b–Y22a
târîh düşmüşdür. Uzun Hasan Tebrîz'e varup kahrından anda merhûm olup câmi‘i sâhasında medfûndur. Müddet-i hilâfetleri (---) sene. Y 22a Andan,
EÇS X Y22a
Devlet-i âl-i Akkoyunlu
EÇS X Y22a
Bunlar dahi Diyârbekir [ve] Âzerbaycân ve Irâk diyârlarına mâlik oldular. Tokuz neferdirler. Bunlara "Bay" derler. Gâyet mün‘im pâdişâhlar olduklarından bay derler. Müddet-i hilâfetleri (---) sene. Gâyet sâlih ü âbid [ü] zâhid pâdişâhlar idi. Âl-i Osmân'ın bir silsilesi bunlara müntehîdir. Mâhân diyârından gelmişlerdir. Edirneli Mehemmed Çelebi tevârîhinde Uzun Hasan bu Akkoyunlu'dandır, demiş. Ba‘zıları Karakoyunlu demiş. Hakîr ikisin de koyun demişiz. Andan,
EÇS X Y22a
Devlet-i âl-i şâh-ı şâhân-ı Îrân [u] Tûrân
EÇS X Y22a
Tulû‘ları Erdebîl'de şeyh Safî hazretleridir. Memâlik-i Acem'e ibtidâ halîfe olup kutbiyyet ile hükûmât etdi.
EÇS X Y22a
Andan oğlu şeyh Cüneyd. Bu dahi kutb-ı âfâk ale'l-ıtlâk kutbiyyete kadem basmışdı.
EÇS X Y22a
Anın oğlu eş-şeyh İbrâhîm Hân ibn eş-şeyh Hâce Alî ibn eş-şeyh Sadreddîn Mûsâ ibn eş-şeyh Safiyyüddîn Ebû İshâk-ı Erdebilî ki cümle şâhların ibtidâsıdır. şâh Abbâs-ı Evvel'e gelince cümle beş nefer şâhdır. Bunlara elkâb-ı selâtînde "şâh" derler.
EÇS X Y22a
İlâ-hâze'l-ân Âzerbaycân ve Îrân [u] Tûrân'a Gence ve şirvân'a mâliklerdir. Zamânımızda şâh (---) (---) gelince (---) şâhdır.
EÇS X Y22a
Bunlara lisân-ı Acem'de hudâvendigâr ve şâh-ı şâhân ve şeh ve şâh ve şâhinşâh ve husrev ve şehriyâr ve server ve tâcdâr ve sâhib-kırân ve şâh-ı Îrân [u] Tûrân derler. Andan,
EÇS X Y22a
Devlet-i âl-i Derbendiyân
EÇS X Y22a
Tokuz neferdir. Bunlara "Mülûk-i mâlik" derler. Gence ve şirvân [ve] şamakı ve Bakü ve Bâbü'l-ebvâb'a varınca hâkimler idi. Gâyet sünnîlerdir. Enûşirvân neslinden idiler. şâhlar tasallut eyleyüp devletleri inkırâz bulup emlâklerine kâh âl-i Osmân kâh şâh-ı cihân hüküm ederler hâlâ. Andan,
EÇS X Y22a
Devlet-i âl-i şamhâliyân
EÇS X Y22a
Bunlar dahi Enûşirvân neslindendir. Gâyet muta‘assıb sünnî kimesnelerdir. Pâdişâhlarına hâlâ "şamhal" derler. Anlar "şamkal" derler bir alay oğuz tâ’ifedir.
EÇS X Y22a
Hâlâ seksen bin askere mâliklerdir. Âl-i Osmân'ı hutbesinde yâd edüp andan kendülerin anarlar.
EÇS X Y22a
Kûh-ı Elburz'un cânib-i şimâlinde sâkinlerdir. Yedi hânlık yere mâliklerdir.
EÇS X Y22a
Karabudak hânlıkdır. şehirleri Tarhu ve Kovin ve Enderey ve Tabeserân'dır. (---) (---)
EÇS X Y22a
şimâl cânibleri bahr-i Harez kenârında Demirkapu'dur. Cânib-i şarkîleri Gence ve şirvân [ve] şamahı'dır. Kıble cânibleri Gürcistân'ın Tomris Hân ülkesidir. Saltanatları hâlâ cârîdir. Ebbedellâhu devletehu. Dâ’imâ Acem ile ceng ederler. Zîrâ vilâyetleri sarp dağıstândır ve kendüler şecî‘ gâziyândır. Andan,
EÇS X Y22a
Devlet-i âl-i Özbekiyân
EÇS X Y22a–Y22b
dır. Memâlik-i Belh [u] Buhârâ ve Horâsân. Bunlara elkâb-ı selâtînde (---) derler. Hazret-i Risâlet-penâh'ın bir nâme-i şerîfiyle İslâmı kabûl eyleyüp cemî‘i kibâr-ı evliyâullâh bu Horâsân'dan zuhûr etmişdir. Hâlâ mü’min ü muvahhid kavimdirler. Ve devletleri hâlâ mü’ebbeddir. Bunlar(dan) Mısır'a mâlik olmamışlardır. Y 22b Zîrâ iklîm-i sâdis ve sâbi‘de vâki‘ olmuşlardır. Cemî‘i eyyâmda ceng [ü] cidâlleri Acem ve Hind iledir. Andan,
EÇS X Y22b
Devlet-i âl-i Cingiziyân