İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y24a
Bir diyârdan bir diyâra tüccâr gelse cümle mâlın Çîn pâdişâhına ol bâzergân hedâyâ çeküp Hind ü Acem pâdişâhı kulun selâm eyledi, deyü ol bâzergân Çîn pâdişâhı huzûruna bu takrîb ile varup sohbetiyle müşerref olup ol tüccâr avdet mahallinde metâ‘ının yigirmi kat fâ‘idesi mertebesinde metâ‘lar ihsân olunup ol tüccârlar vatanlarına azîmet ederlermiş. Hâlâ devletleri mü’ebbeddir.
EÇS X Y24a
Devlet-i ahvâl-i pâdişâh-ı Fağfûr
EÇS X Y24a
Memleketinin haddi Karanlık Dünyâ'ya müntehîdir. Her kankı pâdişâh olursa "Fağfûr" derler. Bin otuz senesinde bu memlekete Kalmuk istîlâ edüp niçe kerre yüz bin kavm-i Fağfûr'ı kırup yediler. Hattâ Fağfûr Hacnân şâh'ı bile pişirüp yediler, zîrâ Kalmah merdüm-hordur. Ol asırdan beri Fağfûr inkırâz bulup hâlâ Kalmah vilâyetlerine mutasarrıflardır.
EÇS X Y24a
Zikr-i ahvâl-i devlet-i pâdişâh-ı Deylemiyân
EÇS X Y24a
Bunlara elkâb-ı selâtînde "Kâşâniyân" derler. On yedi nefer Sünnîlerdir. Müddet-i saltanatları iki yüz yıldır. Memâlikleri Deylem ve Kirmân [ve] Kâşân'dır.
EÇS X Y24a
Zikr-i ahvâl-i pâdişâh-ı Belh
EÇS X Y24a
Sünnî pâdişâhlardır. Elkâb-ı selâtînde bunlara "Dârâ" derler. Yûnâniyân bu Dârâ şâh'ı Musul kurbunda Karadere'de münhezim edüp Rûm kavmi Îrân-zemîn'e müstevlî olup Acem kavmi Yûnâniyâna harâc-güzâr oldular. Hâlâ devletleri mü’ebbeddir, Sünnî pâdişâhlardır. Andan,
EÇS X Y24a
Devlet-i âl-i İnculiyân Anculiyân Anculiyân
EÇS X Y24a
Kavm-i Moğol'a pâdişâh idi. Moğol kavmi lisânı üzre pâdişâhlarına "İncur Ancur Ancur" derler. Memâlik-i Îrân-zemîn'de idi. Üç neferdirler. Bu İncur'u sene 700 târîhinde kavm-i Moğol-ı gûl, gulû-yı âm edüp İncur'u katl etdiler. Bunlara Haydar İncur, Esed İncur derler. Andan,
EÇS X Y24a
Devlet-i âl-i Muzafferân
EÇS X Y24a–Y24b
dır. Fârs [ve] Irâk [ve] Kirmân. Sekiz neferdir Nefer sekiz Nefer sekize baliğ. Bunlara Ca‘fer Muzaffer, Alî Muzaffer derler. Hükûmetleri yüz beş sene oldu. Bunlar dahi Y 24b tavâ’if-i mülûkdandır. Andan,
EÇS X Y24b
Devlet-i âl-i Çobaniyân
EÇS X Y24b
dır. Memâlik-i Îrân [u] Âzerbaycân. Nefer on iki. Bunlara "Emîr" derler. Müddetleri (---) sene. Andan,
EÇS X Y24b
Devlet-i âl-i İlkâniyân
EÇS X Y24b
dır. Vilâyet-i Âzerbaycân. Altı neferdir. Bunlara "Kamı" derler. Tavâ’if-i mülûkdandırlar, ammâ gâyet âdiller idiler. Müddet-i hilâfetleri (---) sene. Andan,
EÇS X Y24b
Devlet-i âl-i Kertbay
EÇS X Y24b
dır. Memâlik-i Horâsân ve Gûristân. Hutbelerinde Melik Kertbay deyü tilâvet olunurdu. Sünnî pâdişâhlar idi. Sekiz neferdir. Ve müddetleri seksen sekiz âmdır. Andan,
EÇS X Y24b
Devlet-i âl-i Ser(â)bedârân
EÇS X Y24b
dır. Vilâyet-i Sebzevân ve Horâsân. Elkâblarında "Serbedârân" derler idi. Yedi neferdir, ammâ hasîb ü nesîb değillerdir. Tegallüben Serbedârân olurlardı. Bunlar dahi tavâ’if-i mülûkdandır.
EÇS X Y24b
Zikr-i evsâf-ı devlet-i âl-i Abbâsiyân
EÇS X Y24b
dır. Memâlik-i Bağdâd-ı behişt-âbâd ve Basra ve Lahsa ve Yemen ve Mekke ve Medîne ve ilâ bilâd-ı Ümmü Dünyâ Mısır-ı nâdire-i asıra ve şâm ve Haleb'e ve Mar‘âş ve Diyârbekir ve Erzurûm ve Gürcistân'a varınca âl-i Abbâsiyân hükm ederdi. Ammâ zamân-ı kadîmde eski Bağdâd'a mutasarrıf olanlara "Kisrâ" derlerdi, cem‘ olunsa "Ekâsire" derlerdi,. Ammâ Hazret-i Risâlet'den sonra Bağdâd (---) devlet-i Abbâsiyân'a müyesser oldu. Cümle otuz neferdir.
EÇS X Y24b
Müddet-i saltanatları beş yüz yigirmi üç sene ve on bir ay ve bir gün oldu. Abbâs hazretleri Hazret-i Risâlet-penâh'ın ammîsidir kim İbn Abdülmuttalib'dir. Lâkin hazretden iki sene büyük idi. Müddet-i ömürleri 85 sene. Hicret-i Nübüvvet'den otuz iki sene sonra fevt olup kabri Medîne-i münevverede Bakî‘'de medfûndur.
EÇS X Y24b
Yerine oğlu Seffâh halîfe oldu. Müddet-i hilâfeti tokuz sene sekiz ay oldu. Elli sene mu‘ammer olup kabri Kûfe'dedir. Andan oğlu Ebû Ca‘fer, andan oğlu Ebû Abdullâh Muhammed el-Mehdî, anın oğlu Ebû Muhammed el-Hâdî, andan Ebû Ca‘fer bin Abdullâh ve bir oğlu dahi Ebû Mansûr Hârûnü'r-Reşîd.
EÇS X Y24b
Bu Hârûnü'r-Reşîd'in dörd oğlu halîfe oldu. Biri Ebû Abdullâh, biri Ebülabbâs Abdullâh, biri Ebû İshâk Muhammed el-Musta‘sımî Billâh, biri Me’mûn Halîfe.
EÇS X Y24b
Bu Me’mûn, bizzât Mısır'a gelüp seyr [ü] seyrân, geşt-i cihân-ı devrân edüp (Ehrâm dağlarından kenz-i azîmler çıkar) Yûnâniyân elinden Adana'yı ve Sis [ü] Misis ve Kara Görgüz'ü ve Tarsûs'u feth edüp kal‘a içinde Câmi‘u'n-Nûr'un sol cânibinde bir muzlim küncde medfûndur.
EÇS X Y24b
Me’mûn Halîfe'nin i‘tikâdında halel olmağile mezmûm olup ziyâret olunmaz. Ve âl-i Abbâsiyân'ın zamânlarında hutbeyi otururken tilâvet ederlerdi, ammâ Ebu'l-Abbâs Abdullâh es-Seffâh ibn Muhammed bin Alî bin Abdullâh Abbâs ayağ üzre tilâvet etdirdi. Hâlâ ol âyîn anlardan kaldı.
EÇS X Y24b–Y25a
Bunları lisân-ı Arab'da halîfe ve emîrü'l-mü’minîn ve emîr ve sultân ve selâtîn ve el-melik hâkân ve mü’eyyed Y 25a min-indillâh deyü medh ederler.
EÇS X Y25a
Ve'l-hâsıl Abbâsiyân'dan otuz halîfe Bağdâd'dan Mısır'a kâ’immakâm gönderüp Mısır'a hükm ederler. Tâ Hulâgû Hân-ı la‘în asrında el-Musta‘sım Billâh'da inkırâz bulup evlâdları Mısır'a firâr etdiler.
EÇS X Y25a
Ve Mansûr Devânikî sene 309 Malatıyye'yi binâ etdi. Ve Mekke'ye gelüp Harem-i şerîfi tevsî‘ edüp bir minâre ihdâs eyleyüp sene 851[?] altmış üç yaşında Mekke'de merhûm olup Mu‘allâ'da medfûndur. Rahmetullâhi aleyh.
EÇS X Y25a
Bu âl-i Abbâsiyân'ın zamân-ı hilâfetlerinde sâ’ir bilâdlarda on iki tabaka pâdişâhlar var idi. Cümlesi İslâm selâtînlerinden sikke ve hutbe sâhibleri idi. Evvelâ,
EÇS X Y25a
Devlet-i âl-i Sâsâniyân
EÇS X Y25a
Tokuz neferdir. Müddetleri 91 sene. Andan,
EÇS X Y25a
Devlet-i Diyâle
EÇS X Y25a
On beş neferdir. Müddetleri 200 sene. Andan,
EÇS X Y25a
Devlet-i âl-i Sülferiyân
EÇS X Y25a
On beş neferdir. Müddet-i hilâfetleri 103 sene. Andan, devlet-i âl-i Abbâs'ın bir sınıfı Kürdistân'a düşüp anlar dahi on iki tabaka oldular.
EÇS X Y25a
Divel-i âl-i Abbâsiyân-ı Ekrâd
EÇS X Y25a
Tabaka-i evvel: Musul'a karîb Cezîretü'l-Ömer'de Hâkim-i Cizre. Yigirmi bin tüfeng-endâz askere mâlikdir.
EÇS X Y25a
Tabaka-i sânî: Seyyid Hân. Kırk bin askere mâlikdir.
EÇS X Y25a
Tabaka-i sâlis: Hâkim-i Sûrân. Yigirmi bin âdeme mâlikdir.