İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y59b
Evvelâ [[(---) (---) (---)]] taraf-ı pâdişâhîden iki tuğ ile ihsân olunup dîvân-ı Mısır'dan senevî altı kîse alır. Ve altı kîse dahi Dimyât'dan (---) (---) (---)di (---) (---) (---)di vardır. Ve altı kîse dahi şehirden bâd-ı hevâsı vardır. Bu cümle on sekiz kîse mahsûlâtı mukâbelesinde iki pâre [[(---) (---) (---)]] kadırga ile kapudan paşa ile altı ay deryâda sefer edüp mâh-ı kâsımda kadırgaların Dimyât'da limana bağlayup mansûr u muzaffer safâda olurlar olup.
EÇS X Y59b–Y60a
Andan Reşîd dahi Y 60a sancakdır. Cemî‘i sâlyânesi Dimyât beği gibidir. Budahi iki pâre kadırga ile Akdeniz'de sefer P 179b eşer (---) (---) (---) edüp
EÇS X Y60a
Ve biri dahi İskenderiyye sancağı dahi Dimyât Reşîd gibi Mısır dîvânından sâlyâne alup iki pâre kadırga ile kapudan paşa ile sefer eşer (---) (---) (---) sefer edüp. İskenderiyye sancağı âlîdir. Ve Reşîd ve Dimyât sancaklarına İskenderiyye beği serdâr olup altı pâre kadırga ile donanma-yı hümâyûn ile tüccâr sefînelerin (---) (---) (---) sefere götürüp getirmeğe me’mûrladır.
EÇS X Y60a
Eyâlet-i Mısır'da dördüncü sancak Şarkıyye'dir.
EÇS X Y60a
Beşinci sancak Garbiyye'dir.
EÇS X Y60a
Altıncı sancak Menûfiyye'dir.
EÇS X Y60a
Ve yedinci sancak Buhayre'dir. {Selîm Hân Gâzî fethinden berü Mağrib-zemîn'de altun tibiri çıkarup Evcile nâm bir ma‘den-i be-nâm azîm kâşiflik idi. Sene (---) târîhinde İbrâhîm Q 181b Hân asrında Mısır vezîri Maksûd Paşa eyyâmında Tarabuluslu mezkûr Evcile kâşifliğin tegallüben alup ilâ hâze'l-ân mutasarrıflardır. Ammâ kîmyâ-yı zeheb hâsıl olur kâşiflik idi.}
EÇS X Y60a
Sekizinci sancak Mansûre'dir.
EÇS X Y60a
Ve tokuzuncu sancak Kulûbiyye'dir.
EÇS X Y60a
Ve onuncu sancak Cîze-i Yûsuf'dur.
EÇS X Y60a
Ve on birinci sancak Benî Süveyf'dir.
EÇS X Y60a
Ve on ikinci sancak Feyyûm-ı Yûsuf'dur.
EÇS X Y60a
Ve on üçüncü sancak Minye'dir.
EÇS X Y60a
Ve on dördüncü sancak Menfalût'dur.
EÇS X Y60a
Ve on beşinci sancak-ı kebîr eyâlet-i azîm Circe'dir.
EÇS X Y60a
Ve on altıncı sancak Elvâhât-ı azîmdir.
EÇS X Y60a
Ve on yedinci sancak İbrîm'dir.
EÇS X Y60a
Ve bu sancaklara cümle Mısır beğleri biner âdem ile ve yedi bölükden ocak askeriyle Tût'dan Tût'a ya‘nî Kıbtî hisâbınca yıldan yıla zabt [u] rabt edüp zimmetinde olan mâl-ı pâdişâhî defterdâra varup kula mevâcib ve pâdişâha hazîne bağlanır.
EÇS X Y60a
Ve bu her sancakda üçer dörder yüz ma‘mûr [u] âbâdân kurâ ve kasabâtlar var.
EÇS X Y60a
Ve bu sancak beğlerinin cümlesinden eşbehi Circe hâkimidir ki Fûncistân'a ve Berber-zemîn'e ve Sûdân'a ve Evcile ve Mağrib'e dek hükm eder. Beş bin askere mâlikdir. Ba‘zı beğlere iki tuğla ihsân olunur azîm eyâletdir. Ve Mısır'ın âb-ı rûyıdır. Senevî iki kerre yüz bin erdeb gılâl Eski Mısır'da anın tahsîlinden gelüp cümle Mısır kuluna bundan alîk ve cirâye verilir. Ve iki yüz kîse dahi mâl-ı pâdişâhî verir. Ve seksen kîse paşaya kalemiyye verir. Ve yüz kîse Circe'ye yazılan kula ulûfe verüp muhâsebesine mahsûb olur.
EÇS X Y60a
Ve kendüsi Sa‘îd vilâyetin dörd kerre yüz bin erdeb gılâle yürüdür. Senevî kendüye iki yüz Mısrî kîse kalır. Ba‘de'l-masârıf Sa‘îd-i âlî derler bir Sa‘îd'dir kim Mısır Sa‘îd'den ibâretdir. Cenâb-ı Bârî böyle ganîmet verdiği Sa‘îd-i sa‘îddir. İnşâallâh mahallinde tahrîr olunur.
EÇS X Y60a–Y60b
Ve bu Circe paşasının dîvânı Mısır vezîrinin dîvânı nice ise aynı eyledir. Cümle erbâb-ı dîvân hâzır olup bir alma ve verme ve bir asmak basmak atmak ve tutmak Y 60b bir akd [ü] hal bâzârı bir dîvândır kim ta‘bîr olunmaz.
EÇS X Y60b
Ve Circe hâkiminin taht-ı hükûmetinde cümle 24 kâşiflik yerdir. Cümlesine Circe hâkimi hil‘at geydirüp Mısır vezîri müdâhale etmez.
EÇS X Y60b
Ol kâşiflikler bunlardır kim zikr [ü] beyân olunur.
EÇS X Y60b
Evvelâ kânûndan bozma Menfalût kâşifi ve Minye kâşifi ve Şark Atfîh ve Şark Ahmîm kâşifleri ve Ebûtîc ve Tahta kâşifleri ve Elvâhât kâşifi.
EÇS X Y60b
Ve dahi Menebşiye kâşifi ve Palapiş ve Füvve-i âlî kâşifleri ve Kınâ kâşifi ve Kûs kâşifi.
EÇS X Y60b
Ve Aksureyn kâşifi Nîl'in garbındadır.
EÇS X Y60b
Ve Useyrât kâşifi Circe kurbundadır.
EÇS X Y60b
Ve Time kâşifi garbdadır.
EÇS X Y60b
Ve Süyût kâşifi garbda.
EÇS X Y60b
Ve Âyıdoğlu Reyyân Kâşif şeyhü'l-Arab'dır.
EÇS X Y60b
Ve Şark Selîm kâşifi şarkdadır.
EÇS X Y60b
Ve Şark el-Merec kâşifi.
EÇS X Y60b
Ve Behcûr kâşifi ve Farşût kâşifi ve Kasâs kâşifi ve İsne kâşifi garbdadır.
EÇS X Y60b
Ve Senhût Nîl'in garbındadır.
EÇS X Y60b
Ve Kusayr Behânis kâşifi garbdadır.
EÇS X Y60b
Ve Berdîş kâşifi Circe'den yukaru muttasıldır.
EÇS X Y60b
Ve Şark Temâm kâşifi ve Elvâniyye kâyimmakâmlarındır kim Nîl'in garbındadır.
EÇS X Y60b
Ve Cezîre kâşifi garbdadır.
EÇS X Y60b
Ve İbrîm vilâyeti kâşifi kânûn üzre yigirmi dörd kös sâhibi kâşifler idi.