İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y100b
Kapusu yanlarında âye[t]:
EÇS X Y100b
âyetinden sonra,
EÇS X Y100b
Sene isneyn ve semânemi’e [802]
EÇS X Y100b
tahrîr olunmuşdur. Ve tarafeynden beşer kademe nerdübân ile çıkılır câmi‘dir. Fevkânîdir, lâkin küçük câmi‘-i rûşendir. Ve sûk-ı Salîbe kurbunda,
EÇS X Y100b
Evsâf-ı câmi‘-i Emîr Elmâs Hâcib-i Sultânî
EÇS X Y100b
Bir küçük câmi‘-i tahtânîdir, ammâ gâyet pâkdir ve ruhâniyyet vardır. Ve dâ’imâ cemâ‘ati eksik değildir. Zekâtı verilmiş mâli ile binâ olunmuşdur. Anıniçün içinde hâl sahibi kimesneler sâkindir. Ve bir âdem müte’ellim olsa anda bir vakit ibâdet etse tâze cân bulup dilşâd olur.
EÇS X Y100b
Ve yigirmi sekiz amûd-ı mücellâ üzre müzehheb halkârî tavandır.
EÇS X Y100b
Ve hareminde bir nâbıka dırahtı vardır, ceviz kadar meyve hâsıl olur.
EÇS X Y100b
Ve çâr nahîf mermer sütûncuklar üzre kireç sıvalı bir küçük kubbeciği altında Hanefî muslukları vardır.
EÇS X Y100b
Ve mihrâbı tarz-ı kadîmdir ve minberi beyâz mermerdendir. Kapusu üzre târîh:
EÇS X Y100b
Emera bi-inşâi hâze'l-mekâni'l-mübârek el-fakîr Emîr Elmâs Hâcib fî şuhûr sene seb‘ ve ışrîn ve seb‘imi’e [727] ve kemâluhu sene selâsîn min hicreti'n-nebeviyyeti'l-Muhammediyye.
EÇS X Y100b
tahrîr olunmuşdur.
EÇS X Y100b
Bir minâreli câmi‘dir ve minâresi bâbâyâne bir musanna‘ makâm-ı bângdir. Andan Salîbe çârşûsunda karşu karşuya,
EÇS X Y100b
Evsâf-ı câmi‘-i Şeyhûniyye
EÇS X Y100b–Y101a
Ve Sultân Hasan vezîri Ekrâdü'l-asl olduğundan gâyet şecî‘ olup Ömer-sîret idi ve ism-i Y 101a şerîfi dahi Ömer idi.
EÇS X Y101a
Ve âsâr-ı binâları birbirine müşâbih iki imâretdir, ammâ tarîk-ı âmmın sol cânibindeki bir âlî câmi‘-i rûşendir. İkisi de yedişer ayak fevkânîdir. Tûlen ve arzan yüz altmışar ayakdır.
EÇS X Y101a
Ve cümle kırk beş beyâz mermer sütûnlar üzre münakkaş tavandır. Ve bir kapusu var. Ve haremi serâpâ ruhâm döşelidir. Ve evkâfı kavî olmağile bu câmi‘in huddâmları çokdur ve gâyet pâk dutarlar, gûyâ dürr-i beyzdir.
EÇS X Y101a
Bir musanna‘ ağaç minberi vardır. Ve mihrâbı elvân hurde taşlar ile müzeyyen bir mihrâbdır.
EÇS X Y101a
Ve mihrâbın sol tarafında dîvârda bir levha-i azîm üzre bir üstâd-ı kâmil kemâlin göstermeğiyçün bir Ka‘be-i şerîf resm etmişdir kim gûyâ tâbaka'n-na‘lu bi'n-na‘l Mekke-i mükerremedir.
EÇS X Y101a
Ve karşusundaki imâret Tekye-i Şeyhûniyye hemân bunun tıbkıdır, ammâ tekye-i Kâdirî'dir, tekyeler evsâfında tahrîr olunur.
EÇS X Y101a
Ve bu Şeyhûniyye'den yukaru Rûmeli meydânına giderken sağ tarafda,
EÇS X Y101a
Evsâf-ı câmi‘-i Muhammedî
EÇS X Y101a
Bir fevkânî küçük câmi‘dir. Ve bir müntehâ kad serâmed minâresi vardır. Ammâ içine girüp ibâdet etmedim. Andan,
EÇS X Y101a
Evsâf-ı câmi‘-i Altıparmak Efendi
EÇS X Y101a
Altı kademe taş nerdübân ile urûc olunur bir câmi‘-i zîbâdır. Vâ‘ızı ve nâsıhı ve cümle cemâ‘ati Ervâm kavmidir. Bir kapusu var. Amûdlar üzre sâde münakkaş tavandır. Ammâ haremi yokdur, fevkânî olmağile altı altı aded dükkânlardır. Ve bir alçak minâresi vardır. Siğer-i Nebî sâhibi Altıparmak Efendi mihrâbının önünde medfûndur. Ve bu câmi‘in mukâbelesinde sehel aşağı,
EÇS X Y101a
Evsâf-ı câmi‘-i Merzübâniyye
EÇS X Y101a
Beş kademe nerdübân ile urûc olunur bir dilküşâ câmi‘-i şîrîndir. Cümle yigirmi amûd-ı ra‘nâ üzre halkârî tavandır. Mihrâbı ve minberi gâyet musanna‘dır. Ve hareminde bir azîm nahl-i hûrmâsı vardır.
EÇS X Y101a
Evsâf-ı câmi‘-i Dâvûdiyye
EÇS X Y101a
Süleymân Hân vüzerâlarındandır. Tavâşî Süleymân Paşa'dan sonra vâlî-i Mısır olup bu câmi‘i binâ etdi. Ammâ hakkâ ki şân-ı vüzerâyı icrâ edüp bir câmi‘ inşâ etmiş kim vüzerâ câmi‘lerinde nazîri yokdur. Üç taraf kapusundan yigirmişer kademe taş nerdübân ile urûc olunur bir câmi‘-i âlîdir.
EÇS X Y101a
Cümle altmış amûd-ı musanna‘ üzre inşâ olmuşdur. Mihrâb tarafı ve hareminin etrâfı cümle altmış aded kârgîr müdevver kubbelerdir. Ve cümle beyâz kireç ile mestûrdur. Her kubbe üzre mermerden hurde alemleri vardır. Ve haremi bir vâsi‘ mermer-i hâm döşeli haremdir.
EÇS X Y101a–Y101b
Ve mihrâbı ve minberi ve bir tabaka minâresi cümle Rûm tarzıdır. Ve fevkânî hareminden gayrı tahtânî bir vâsi‘ haremi vardır. Câmi‘ bu haremin tâ vasatına vâki‘ olmuş beden beden bir küçük kal‘a-misâl bir câmi‘-i pür-me’âldir. Bir yere ittisâli yokdur. Y 101b Ve cemâ‘ati gâyet çokdur. Andan,
EÇS X Y101b
Evsâf-ı câmi‘-i İskender Paşa
EÇS X Y101b
Dukagin Mehemmed Paşa'dan sonra vâlî-i Mısır olmuşdur. Bu dahi Süleymân Hân vüzerâsındandır. Ammâ hakkâ ki yerinde bî-bedel bir rûşenâ güzel rûşen câmi‘dir kim İslâmbol'da gûyâ Rüstem Paşa gibi cemâ‘ati leylen ve nehâren dâ’imdir.
EÇS X Y101b
Ve fevkânî bir câmi‘dir. Bir kapusundan sekiz kademe bir kapusundan on beş kademe nerdübân ile çıkılır, câmi‘-i münevverdir. İçinde sekiz aded sütûnu var. Revzenleri şâhrâha nâzırdır. Mihrâb u minberi sâde güzelidir. Ammâ haremi yokdur, teng mahalle vâki‘ olmuşdur. Gerü tarafından halîc-i Mısır cereyân eder.
EÇS X Y101b
Ve minâresi Rûm minâresi gibi bir tabaka şeşhâne minâre-i zîbâdır.
EÇS X Y101b
Evsâf-ı câmi‘-i Mencik el-Yûsufî
EÇS X Y101b
Sultân Hasan vüzerâlarındandır kim Şâm-ı şerîfde Gök Meydân'daki Mencik köşkü bunundur. Bu câmi‘ Nizâmiyye câmi‘inin altında bir alçak kaya üzre bir minâreli câmi‘-i atîkdir.
EÇS X Y101b
Evsâf-ı câmi‘-i Şeyh Nizâmî-i Isfahânî
EÇS X Y101b
Bâbü'l-vezîr hâricinde başka bir püşte üzre cihân-nümâ bir câmi‘-i rûşen-binâdır. Cümle şehr-i Mısır pâymâl nümâyân pür-kemâldir. İçinde sütûnları yok bir latîf münakkaş tavanlı ve üç tabaka bir mevzûn minâre-i âlîsi var.
EÇS X Y101b
{Ve bu câmi‘i Şeyh Nizâmî-i Isfahânî hazretleri Sultân Mehemmed ibn Sultân Kalâvan es-Sâlihî hilâfetinde helâl mâlile binâ etdi, sene selâse ve selâsîn ve seb‘imi’e [733] târîhinde itmâm buldu.