İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y104a
Benâhu alâ'smi Dâvûde SıddîkinVe fî sebîlillâhi kad cedde seyrenHamdü senâhu fe-verrahnâ binâhuHavâ(?) hamden cezallâhu hayren.Sene 954.
EÇS X Y104a
Ve Bâb-ı Fütûh'dan taşra,
EÇS X Y104a
Evsâf-ı câmi‘-i Mutahhar
EÇS X Y104a
Cemâ‘at-i kesîreye mâlik bir kâr-ı kadîm ve binâ-yı azîm bir minâreli câmi‘dir, ammâ dâhil olmak müyesser olmadı. Fevkânî bir câmi‘dir. Andan,
EÇS X Y104a
Evsâf-ı câmi‘-i Bundukanî
EÇS X Y104a
Bir zîbâ fevkânî câmi‘dir. İçeri girmek müyesser olmadı, ammâ bir musanna‘ kapusu ve bir münakkaş üç tabaka minâresi var. Ve ana karîb yine Bundukanî râhı içre,
EÇS X Y104a
Evsâf-ı câmi‘-i Habeşli Mehemmed Kethudâ
EÇS X Y104a
Beş kademe nerdübân ile urûc olunur bir câmi‘-i cedîddir. İçinde 4 kırk 4 amûd üzre münakkaş tavandır. Kıbleye nâzır bir kapusu ve bir Rûm tarzı minâresi var. Andan,
EÇS X Y104a
{Ve Dâvûdiyye-i kebîr kurbunda Yeniçeri efendisi merhûm Mustafâ Efendi hânesi önünde,
EÇS X Y104a
Câmi‘-i eş-Şeyh Kerîmeddîn ed-Debbûşerî ve, Câmi‘ü'l-Hindî
EÇS X Y104a
Bâbü'l-Hark yolu üzre halîc kenârında sehel fevkânî küçük câmi‘dir. Tarîk-ı âm üzre kapusuna sekiz kademe nerdübân ile çıkılır fevkânî câmi‘-i sagîrdir. Altında üç aded dükkânı ve bir minâre-i musanna‘ı var. Pençereleri birke üzre nâzır münakkaş tavanlı çârşû içre cemâ‘at-ı kesîreli ma‘bedgâhdır.}
EÇS X Y104a
Evsâf-ı câmi‘-i Hakîm Kaysûnî
EÇS X Y104a–Y104b
Fîl Bürkesi'ne karîb tahtânî bir câmi‘-i azîmdir. Haremiyle câmi‘ içi tûlen ve arzan yüz altmış adımdır. Y 104b Ve enderûn [u] bîrûnunda ve mahfil altında on aded beyâz mermer sütûnlar ile cümle yüz aded amûd-ı müntehâlar üzre cümle münakkaş tavandır.
EÇS X Y104b
Mihrâbı hurde taş ile ruhâmdır. Ve minberi gerçi haşebdir, ammâ gâyet musanna‘dır.
EÇS X Y104b
Ve üç kapusu vardır. Atebe-i süflîlerinde seng-i zenbûrî taşlarda gûnâ-gûn tasvîrler vardır.
EÇS X Y104b
Ve bu câmi‘in sahrâ-misâl hareminin ortasında çâr-gûşe alçak dîvâr içre bir bâğçesi var kim şükûfe râyihasından âdemin demâğı mu‘attar olur. Ve azîm nahl-i hûrmâları var.
EÇS X Y104b
Ve kıble kapusu cenbinde bir zümürrüd-vâr yeşil kâşî ile mebnî üç tabaka minâresi var, gâyet âlîdir.
EÇS X Y104b
Ve kıble kapusunun sağ tarafında:
EÇS X Y104b
âyeti ve sol tarafında,
EÇS X Y104b
Emera bi-inşâi hâze'l-çâmi‘i'l-mübâreketi el-abdü'l-fakîr ilâllâhi ta‘âlâ Kavsûn al-bâkî Abdü'l-bâkî fehve'l-bâkî.
EÇS X Y104b
tahrîr olunmuşdur.
EÇS X Y104b
Ve bu câmi‘in cânib-i erba‘asında cemâ‘ati cümle a‘yân [u] eşrâf-ı Rûm olmağile câmi‘i huddâmları P 195b gâyet tâhir dutarlar. Q 197b
EÇS X Y104b
Ve bir mahdûm-ı mükerrem hatîbi var kim Kur’ân-ı azîmi ve Furkân-ı mecîdi tilâvet etdikde istimâ‘ eden tâze cân bulur. Sulehâ-yı ümmetden çelebi âdemdir. Üstâdımız Şeyh Alî Sümürlisî hazretlerinin telâmîzlerinden olmağile bu hakîrin şerîkidir. Mısır hâkinde böyle halîm selîm ve sûzinâk muhrik savt-ı hazînli sebükrûh çelebi yokdur. Yevm-i cum‘ada hutbesin istimâ‘ etmeğe ol kadar cemâ‘at-i kesîre gelür kim câmi‘de bir sâ‘at mukaddem bir yer bulunmak ihtimâli yokdur.
EÇS X Y104b
Andan yine Fîl Bürkesi kenârında ve Kantaratü's-Sunkur kurbunda halîc kenârında,
EÇS X Y104b
Câmi‘-i Kâtibü's-sır eş-Şeyh İbrâhîm
EÇS X Y104b
Tarîk-ı âm üzre ancak bir kapusunun tarafeyninden altışar kademe nerdübân ile urûc olunup mezkûr kapunun yemîn [ü] yesârında mermer üzre celî hat ile:
EÇS X Y104b
âyeti tahrîr olunmuş, ammâ târîhi yokdur. Ancak üç tabaka minâreli bir şîrîn küçük câmi‘dir. Kıble pençereleri şâhrâha ve şimâl pençereleri halîce nâzır bir tuhfe-binâ câmi‘-i ra‘nâdır.
EÇS X Y104b
Evsâf-ı câmi‘-i Habbâniyye
EÇS X Y104b
Yigirmi sütûn üzre bir câmi‘-i rûşendir. Altı kademe nerdübân ile urûc olunur bir küçük câmi‘dir, ammâ gâyet metîn binâdır. Ve kapusu üzre üç tabaka bir minâresi var. Selîm Çavuş bu câmi‘e nâzır olup dürr-i beyz-âsâ bir câmi‘ etdi. Andan Bâb-ı Şa‘riyye'de,
EÇS X Y104b
Evsâf-ı câmi‘-i Şeyh Şa‘râvî
EÇS X Y104b–Y105a
On bir kademe nerdübân ile urûc olunur fevkânî câmi‘dir, altı cümle dükkânlardır. Ol kadar vâsi‘ câmi‘ değildir ve haremi yokdur, zîrâ bir tarafı şehir içinden cereyân eden halîcdir. On iki amûd üzre tavandır. Ve mihrâbı ve minberi müfîd [ü] muhtasardır. Ve bir musanna‘ üç tabaka minâresi var. Şeyh Şa‘râvî hazretleri bu câmi‘de medfûndur. Y 105a Üç yüz mücelled kitâb te’lîfâtları vardır. Andan halîcin karşu tarafında hemân kenârında,
EÇS X Y105a
Evsâf-ı câmi‘-i Şeyh Halvetî
EÇS X Y105a
Tahtânî bir câmi‘dir. Yigirmi amûd üzre münakkaş tavandır, kâ[r]gîr kubbe değildir. Mihrâb [u] minberi sâdedir. Pençereleri halîce nâzırdır. Hareminde bir küçük bâğçesi içinde bir azîm nâbıka dırahtı vardır, gâyet lezîz nâbıkası olur. Ve şeyhin köşesinde hemân meydânda yekpâre yeşil sommâkîden bir mihrâb var. Mısır içinde misli yokdur, ammâ Kudüs-i şerîfde vardır. Ve üç tabaka bir müntehâ minâre-i mevzûnu var.
EÇS X Y105a
Bu âsitâne-i Halvetî'nin cânib-i erba‘asında yetmiş seksen aded fukarâ hücreleri vardır, mahallinde tahrîr olunur. Andan Derb-i Cemâmîz kurbunda,
EÇS X Y105a
Evsâf-ı câmi‘-i Beşek Beşbek Beştek
EÇS X Y105a
Çerâkizedendir. Sene 813'de Şâm'da Timurleng'e firâr etdi. Tarîk-ı âm üzre tahtânî bir latîf ü şîrîn ü müzeyyen câmi‘-i kadîmdir. Cümle enderûn [u] bîrûnunda on altı sütûn üzre tavandır. Hareminde nahl-i hûrmâları var. Gâyet musanna‘ câmi‘dir. Ve bir minâre-i mevzûnu üç tabakadır. Andan,
EÇS X Y105a
Câmi‘-i Nakîbü'l-ceyş
EÇS X Y105a
Kara Koca câmi‘ine karîbdir, ammâ gâyet musanna‘ câmi‘-i kadîmdir. Andan Kantaratü'l-Cemâmîz'de,
EÇS X Y105a
Evsâf-ı câmi‘-i Kara Koca
EÇS X Y105a
Küçük câmi‘dir, ammâ cemâ‘ati çokdur. Andan yine Derb-i Cemâmîz'de Kantaratü'l-Ömer mukâbelesinde,