İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y113a
"Ber-cemâl-i kemâl-i Muhammed Mustafâ'râ salavât" deyince şu‘arâlar dahi, "Ey dost",
EÇS X Y113a
Ber dil-i âlem-i fânî çü ne-dâred bünyâd,
EÇS X Y113a
Ber-i geysû-yı ferah-bahş-ı Muhammed salavât
EÇS X Y113a–Y113b
diyüp müfredât Y 113b ve dübeyt ve müselles ve murabba‘ ve muhammes ve müseddes ve müsebba‘ ve müsemmen ve mu‘aşşer ve kasâyid ve terci‘-i bend ve mersiye ve çâr-ender-çâr ve müstezât reddü'l-acz ale's-sadr gazeller ve bahr-i tavîller ve nice müşkilât şey’leri birbirlerine hasmâne eyle okurlar kim gûyâ her biri Hassân ve İmri'l-kays'dırlar.
EÇS X Y113b
Andan dervîşânların ablak ve sublak ve ak topalak köçeklerinden Cân gülü köçek, Ten balı köçek ve Şîr Alî ve Cân Velî ve Şahme Memi nâm köçekler âfitâbelerin kec kılup pâ-bürehne ve ser-bürehne telâtîn tennûrelerin geyüp ve nefîrlerin ve teberlerin ve zerdestelerin ellerine alup anlar dahi birbirlerine hasmâne olup Mısır gülü gibi serâmed beyâz gerdânların arz edüp kâfûrî şem‘-i asel-misâl bâzûların sığayup meydân-ı mahabbetde ma‘rekegîrlik edüp letâyife müte‘allık Kaygısız Abdâl ve Murâd Abdâl güftelerinden ekl [ü] şürbe müte‘allık latîfe-âmîz tekerlemeler okuyup gûnâ-gûn şakalar edüp herbiri bir gûne arz-ı ma‘rifet edüp müsâfirîne tâzeler tâze cân verirler.
EÇS X Y113b
Ve bengîlerin esrârına müte‘allık ol kadar letâyifâtları vardır, âdem hande etmeden bengî gibi mebhût olur. Beyt-i bengî:
EÇS X Y113b
Merîn bengî-i hûrmâ-hor ki der helvâst cây-ı û
EÇS X Y113b
Hemîşe der amân bâdâ zi ta‘n-ı sûfî-i sâyim
EÇS X Y113b
Çü dîdem fevt-i û şîrîn-revân ez cân [u] dil hakkâ
EÇS X Y113b
Bi-güftem bahr-i û târîh bâdâ ni‘meteş dâyim.
EÇS X Y113b
Bu gûne niçe ebyâtlar terennüm ederler. Ve her gelen erbâb-ı ma‘ârif bu dergâha bir âsâr edüp tahrîr ederler.
EÇS X Y113b
Hattâ bin seksen birinci târîhinde vâlî-i Mısır olan İbrâhîm Paşa bu Kasr-ı Ayn'ın bir köşesinde Cirid meydânına nâzır olan bir kasr-ı âlî inşâ etdükde hakîr-i pür-taksîr küstâhâne bu ebyâtları tahrîr etdik. Cümle lûce ve lâcüverd ile hatt-ı ta‘lîk kırk aded kitâbe-i münakkaşdır.
EÇS X Y113b
Târîh-i Kasr-ı Ayn
EÇS X Y113b
Ta‘âlallâh zehî zâtü'l-burûc-i kasr-ı nev bâlâ
EÇS X Y113b
Bu Nîl'in cilvegâhında yapıldı kürsî-i vâlâ
EÇS X Y113b
Tarîk-ı Hacı Bektaş-ı Velî'nin âsitânında
EÇS X Y113b
Aceb menzilgeh etdin oldu gûyâ Cennetü'l-me’vâ
EÇS X Y113b
Yedi iklîmi geşt etdim nazîrin görmedim hergiz
EÇS X Y113b
Meğer tarhında üstâd-ı Ezel mislin ede peydâ
EÇS X Y113b
İrem kasrıyla kasr-ı Yûsuf'un ancak adı kaldı
EÇS X Y113b
Yapaldan bu Havernak kasrı Gâzî İbrâhîm Paşa
EÇS X Y113b
Menem seyyâh-ı âlem kim cihânı serteser gezdim
EÇS X Y113b
Zemînde P 199a misli yok varise bu kasr-ı sa‘âdet-câ
EÇS X Y113b
O denlü ni‘metin mebzûl olupdur Ümmü Dünyâ'da
EÇS X Y113b
Ne Cem gördü bu dârâtı ne hod İskender-i Dârâ
EÇS X Y113b
İlâhî bu makâm-ı Q 201a gülşen-âbâdın mebânîsin
EÇS X Y113b
Emîn eyle kederlerden ki oldur menba‘-ı i‘tâ
EÇS X Y113b
Du‘â hengâmını hatm et cihân durdukça sağ olsun
EÇS X Y113b–Y114a
Sözün dinler me’âl anlar Y 114a eder bir himmet-i a‘lâ
EÇS X Y114a
Du‘â edüp dedim ey Evliyâ bu kasra târîhin
EÇS X Y114a
Zemîn durdukça dursun bu mekân-ı âsumân-âsâ
EÇS X Y114a
Sene 1082
EÇS X Y114a
Bu kasır dahi bir şâhâne kasır olup kasr-ı Ayn'a hüsn verdi. Andan bir tekye-i Bektaşiyân dahi Azebler odalarının tâ ortasında,
EÇS X Y114a
Tekye-i Bektaşiyân-ı Hasan Baba
EÇS X Y114a
Alemdâr-ı Resûlullâh'dır, ammâ bir küçük kubbe binâ edüp tekye-i Bektaşiyân olmuş. Yigirmi mikdârı erbâb-ı ma‘rifetden hâl sâhibi fukarâlar var. Ni‘metleri Azebler âsitânesi matbahından ta‘[y]îndir. Andan,
EÇS X Y114a
Tekye-i Bektaşiyân-ı Kaygısız Baba
EÇS X Y114a
Kadıasker kapusu kurbunda Beyne'l-Kasreyn'e karîb bir atfe içinde bir karanlık derbde bir küşâde dergâhdır, ammâ ol kadar vâsi‘ değildir. Evkâfı yokdur, parsa ile geçinir yigirmi mikdârı ihtiyâr ehl-i ırz dervîşleri vardır. Bir küçük meydânı ve bir türbe-i pür-envârı var. Her cum‘a edâ-yı salâtdan sonra Hak yetişdirüp âyende vü revendeye elbette bir koyunu ve yoğurdlu pilavları mukarrerdir, anınla şöhret bulmuşlardır. Cenâb-ı Bârî hazâ’in-i gaybdan verir. Ve yukaru iç kal‘ada Mukâbeleci konağı içinde,
EÇS X Y114a
Tekye-i Abdullâh Ensârî
EÇS X Y114a
Sahâbe-i kirâmdandır, ammâ Bektaşiyândan birkaç fukarâlar mutasarrıflardır. Bir hayli evkâfları vardır. Ve Kethudâ sarâyı kurbunda Melik Tâhir zâviyesi dibinde,
EÇS X Y114a
Tekye-i Hazret-i Abdülkâdir-i Cîlânî