İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y115b
Evsâf-ı tekye-i Kademü'n-Nebî aleyhisselâm
EÇS X Y115b–Y116a
Sene 1074 târîhinde Defterdâr İbrâhîm Paşa hazretleri min-mahabbeti Resûl-i Hudâ Muhammed Mustafâ içün kendü mâlından elli Mısrî kîse ifrâz edüp Hazret-i Resûl-i mübînin kadem-i şerîfine eflâke ser çekmiş bir kubbe-i âlî ve ana muttasıl bir câmi‘-i kebîr inşâ etmişdir kim vasfında lisân kâsırdır. Ve leb-i Nîl'de fevkânî tahtânî ehl-i teferrüc içün kâ‘a ve maksûreler ve müte‘addid nîm soffalı dîvânhâneler ve Cirid meydânına nâzır bir kasr-ı âlî inşâ edüp Y 116a tahtânîsin cümle ehl-i teferrüce soffalar ile ârâste olunmuş bir âsitâne-i kübrâdır.
EÇS X Y116a
Ve câmi‘-i zîbâsı altı beyâz sütûn-ı mermer üzre şekl-i murabba‘ münakkaş tavanlı ibâdetgâhdır. Ve mihrâbı sâde güzeldir. Ve minberi münakkaş haşeb-i hamrâdır. Ve câmi‘ içi zî-kıymet ibrîşim hâlîçeler ile mefrûşdur ve gûnâ-gûn âvîzeler ile câmi‘ içi müzeyyendir. Ve mihrâb önü bir şükûfezâr bâğçedir. Tûlen ve arzan yüz ayak câmi‘dir. Kıble kapusu üzre altun levha ve lacüverd ile münakkaş ta‘lîk hat ile tahrîr olunan târîhdir:
EÇS X Y116a
Câmi‘-i cennet-misâle düşdü târîhi tamâm
EÇS X Y116a
Oldu İbrâhîm Paşa câmi‘i dâr-ı selâm
EÇS X Y116a
Sene 1077
EÇS X Y116a
Ve bu câmi‘in içinde sağ tarafında kapu içre kubbe-i Kademü'n-Nebî'dir. Bir gümüş kapaklı dollâb içre Hazret-i Resûl'ün mübârek kadem-i şerîfleridir. İçi gülâb ile leb-ber-lebdir. Cümle züvvârı pây-ı şerîfin hacere te‘sîr etdüği yere yüzlerin sürerler. Beyt:
EÇS X Y116a
Gül [ü] gülzâr-ı nübüvvet o kadem sâhibidir
EÇS X Y116a
Ahmedâ durma yüzün sür kademine o gülün
EÇS X Y116a
Ve bu kubbe içre serâpâ kâşî-i Çîn'dir. Ve gûnâ-gûn hüsn-i hat ketebe sâhibi kimesnelerin âsârları vardır, hakîrin dahi vardır. Ve İbrâhîm Paşa bir levha-i müzehheb üzre bir tuğra-yı garrâ çekmişdir kim sihr-i mübîndir. Ve dollâblarda girân-bahâ zî-kıymet eşyâlar vardır.
EÇS X Y116a
Ve bu kubbe kapusu üzre terkîm olunan târîh budur:
EÇS X Y116a
Bu makâm-ı dil-küşâda resm-i pây-i Mustafâ
EÇS X Y116a
Kâ’inâtın çeşmine oldu gubârı tûtiyâ
EÇS X Y116a
Bu kadem resmine ihlâs ile her kim yüz süre
EÇS X Y116a
Bâtını olur münevver zâhiri hem rûşenâ
EÇS X Y116a
Hatîf-i gaybî pesend edüp dedi târîhini
EÇS X Y116a
Oldu hakkâ kim müferrih resm-i pây-ı Mustafâ
EÇS X Y116a
Sene 1077
EÇS X Y116a
Mihrâbın sol tarafındaki levha üzre nesih târîhdir:
EÇS X Y116a
Bâb-ı resm-i kadem-i pâk-i Nebî'ye târîh
EÇS X Y116a
Etdi İbrâhîm Paşa-yı cihân-dâd âbâd
EÇS X Y116a
Sene 1074
EÇS X Y116a
Bu târîh kubbe kapusu üzre ta‘lîk hat ile merkûmdur. Diğer târîh:
EÇS X Y116a
Çün tamâma ericek hâtif dedi târîhini
EÇS X Y116a
Böyle i‘mâle muvaffak oldu Firdevs ü İrem
EÇS X Y116a
Sene 1074
EÇS X Y116a
Ve dahi ta taşra kıble kapusu üzre yine ta‘lîk hat ile lûce ve lâcüverd ile târîh yazılmışdır:
EÇS X Y116a
Cenâb-ı Hazret-i Sultân Mehemmed-i Gâzî
EÇS X Y116a
Vücûd-ı pâkini hayrâta mazhar etdi Hudâ
EÇS X Y116a
Du‘â edüp dedi itmâmına Zekî târîh
EÇS X Y116a
Yerinde câmi‘-i âlî esâs-ı bî-hemtâ
EÇS X Y116a
Sene 1074
EÇS X Y116a
Ve dollâblar üzre tahrîr olunan târîhdir:
EÇS X Y116a
Bu binâyı eyledi resm-i kadem üzre cedîd
EÇS X Y116a
Kılsun İbrâhîm Paşa'nın Hudâ ömrün mezîd
EÇS X Y116a
Ve leb-i Nîl'de olan kasr-ı âlînin kitâbeleri içre ta‘lîk hat ile tahrîr olunan târîhdir:
EÇS X Y116a
Dedi Nakşî bu binâ târîhini
EÇS X Y116a
Kasr-ı eyvân üzre oldu (---)
EÇS X Y116a
Sene 1077
EÇS X Y116a–Y116b
Ve bu câmi‘in Rûm tarzı bir tabaka bir minâre-i Y 116b mevzûnu var kim gûyâ bir servdir. Ve bu tekyenin bir matbah-ı Keykâvus'u var, çâr-gûşe bir dîvâr içre yüz hâne fukarâları var. Ve Şeyh Mehemmed Çelebi tarîk-ı Halvetî'de sâlih kimesnedir.