İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y117b
Ve Emîr Hüseyin kantarası hammâmı.
EÇS X Y117b
Ve Özbekiyye'de Şeyh Bekrî hammâmı.
EÇS X Y117b
Ve Kapudan hammâmı, çiftedir, ammâ gâyet latîf hammâmdır ve gâyet musanna‘ ve rûşen câmları vardır.
EÇS X Y117b
Ve Taht-ı Rab hammâmı, yalnızdır.
EÇS X Y117b
Ve Âbidîn Bey mahallesinde Âbidîn hammâmı, çiftedir.
EÇS X Y117b
Ve Kantara-i Sunkur hammâmı, yalnızdır.
EÇS X Y117b
Ve Habbâniyye hammâmı.
EÇS X Y117b
Ve Derb-i Cemâmîz hammâmı, yalnızdır.
EÇS X Y117b
Ve Mustafâ Beğ hammâmı.
EÇS X Y117b
Ve Sûku'd-dellâl hammâmı.
EÇS X Y117b–Y118a
Ve Yenikapu'nun iç yüzünde Y 118a Merzûk hammâmı, yalnızdır.
EÇS X Y118a
Ve Hazretü'l-Hindî kurbunda Avretler hammâmı.
EÇS X Y118a
Ve Sûk el-hazrâ kurbunda Küçük Hammâm.
EÇS X Y118a
Andan Taylûn hammâmı. Birbirine karîb üç müferrih hammâmlardır. Cümle Mağâribe bunlara girirler.
EÇS X Y118a
Ve Salîbe hammâmı, çifte hammâm-ı kadîmdir ve havâsı aslâ başa urmaz.
EÇS X Y118a
Ve Dûd hammâmı.
EÇS X Y118a
Ve Kaysûniyye hammâmı, çiftedir, Hakîm Kaysûn'un hikmet ile binâ etdüği âb [u] hevâsı latîf hammâm-ı rûşendir.
EÇS X Y118a
Bâbü'l-Vezîr hammâmı, yalnızdır.
EÇS X Y118a
Ve İmâm Hüseyn kurbunda Sâlihiyye mahkemesi hammâmı, kadîm hammâmdır.
EÇS X Y118a
Kantaratü'l-Leymûn hammâmı, yalnızdır.
EÇS X Y118a
Bu tahrîr olunan kırk bir hammâma kerrâtile girmek vâki‘ olmuşdur, ammâ girmediğimiz on dörd hammâm dahi vardır. Bu hisâb üzre nefs-i Mısır'da elli beş hammâm-ı hâs [u] âm vardır.
EÇS X Y118a
Bunlardan mâ‘adâ selef selâtînlerin sarâylarında ve mîrimîrânlar ve sâdâtlar ve meşâyih ve ulemâ ve kara ağalar ve ankâ bâzergânların sarâylarında birer hammâm-ı hâs mukarrerdir. Ve ba‘zısında ikişer hammâm vardır, ammâ Emîr-i hac Rıdvân Beğ'in ve Kaytâs Beğ'in ve Circeli Alî Beğ'in ve Zülfikâr Beğ'in ve Ebû Şevârib Beğ'in ve niçe musâhib ağaların sarâylarında dörder beşer hammâmlı sarây çokdur. Bu hisâb üzre şehr-i Mısır içre tahrîr olunan sarây hammâmları tokuz bin altmış hammâmdır. Q 202b Sultân Murâd'a böyle arz olunmuşdur.
EÇS X Y118a
Ammâ hikmet-i Hudâ cümlenin suları şorcadır. Meğer Nîl tuğyân etdikde şehir içinde halîclerden cereyân ederken halîce karîb olan hammâmların suları lezîz ola, meselâ Kaysûn hammâmı gibi lezîzdir. Ammâ bi-kavli hukemâ acı su germâ ola, gâyet nâfi‘ olup âdemi ten-dürüst eder.
EÇS X Y118a
Ve her hammâmda fıskıyye ve selsebîl ve havuz elbetde mukarrerdir. Zîrâ Mısır halkı cümle Ervâmdan gayrı Şâfi‘iyyü'l-mezheblerdir. Şâfi‘î havuza girmese pâk olmazlar. Ve Mısır'ın âb [u] hevâsına Şâfi‘î kulleteyni nâfi‘dir.
EÇS X Y118a
Ve Mısır'ın cümle hammâmlarının altında cehennemliği P 200b yokdur. Ve cânib-i erba‘asındaki dîvârlarının ardı dahi boş değildir, hemân kuru dîvârdır. Hammâmlarının ısıcaklığı hemân suyunun gâyet ısıcak olduğundan ısınır. Ve cümle şâzrevânları dahi ısıcak sudur. Köşe köşe kulleteynler mâ-i germâ ile leb-ber-leb ve havuzlar dahi leb-ber-leb. Ve cereyân eden çirkâbın yolu yokdur, hemân hammâmın ruhâmları üzre çağlayup gider, anların şiddet-i hârında hammâm eyle şiddet-i hâr üzre olur kim âdem yere basamaz. Ve aslâ bir hammâm başa urmaz, zîrâ altı ecvef değildir.
EÇS X Y118a–Y118b
Ve suları aslâ sovumak bilmez, şeb [ü] rûz germâb durur. Zîrâ her hammâmın biri biri üzre dörder beşer kat kurşum kazanları Y 118b vardır, birbirinden taşup hammâm içine cereyân eder. Anıniçün dâ’imâ ıssıdır. Ammâ Rûm'da ısıcak su hazînesi ve sovuk su hazînesi başkadır ve anların kazanı bakırdır. Ammâ Mısır'ın beşer altışar kazanı cümle kurşumdur. Aceb temâşâdır, bir diyâra mahsûs değildir, vâcibü's-seyr akla muhâlif bir san‘atdır.
EÇS X Y118b
Ve cümle hammâmlarda aslâ odun yakmazlar, cille ta‘bîr etdükleri nebâtât [u] giyâhâtdan hâsıl olan sığır tezeği dedikleri şey’i yakarlar. Ve hammâmcının ücret ile tutulmuş dörd beş dâne zebbâlleri ya‘nî süpüründücüleri vardır, cümle şâhrâhları gezüp eyle pâk süpürürler kim bir zerre hâr [u] hâşâk komazlar, cümle külhana getirüp dağlar gibi yığarlar ve anı yakarlar. Hammâmcıların re’s-i mâlleri zibildir, şeb [ü] rûz zebbâller zenbîl zenbîl zibili taşıyup yakarlar.
EÇS X Y118b
Ve Mısır'ın cümle hammâmlarının zâbitleri Mısır vâlîsinin çadır mehterbaşısının taht-ı hükûmetlerindedir. Hammâmcılar ve dellâk sıbyânları ve sâhib-isyânları birbirlerine incinüp gavgâ etdüklerinde mâbeynlerin mehterbaşı ıslâh eder. Ve bu hammâmlardan hâsıl olan mâl-i hazâyini cümle vakfullâhlara masrûf ederler, ve's-selâm.
EÇS X Y118b
el-Faslu'r-râbi‘ ve selâsînSelef pâdişâhlarının ve vüzerâ ve vükelânın vekâlelerin ya‘nî hânların beyân eder
EÇS X Y118b
Evvelâ şehr-i Mısır içre cümle (---) hândır. Cümleden ma‘mûr ü metîn ve kavî kal‘a-misâl hân-ı Halîl: Tûlen ve arzan yüz adım bir hân-ı azîmdir. Cânib-i erba‘ası iki yüz kârgîr binâ dükkânlardır.
EÇS X Y118b
Ve fevkânîleri dörder kat odalardır, herkes haremiyle sâkin olurlar.
EÇS X Y118b
Ve ortasında bir âbdest havuzu üzre fevkânî bir câmi‘i var. Altı cümle dükkânlardır.
EÇS X Y118b
Câmi‘i cümle ahşâbâtdandır, kârgîr değildir. Ve cümle cemâ‘ati Rûm bâzergânlarıdır.
EÇS X Y118b
Ve bunda niçe bin kîseye mâlik ankâ bâzergânlar vardır, misilleri meğer Bulak'da ola. Cümle Mısır'ın mâl-ı Kârûn'u bu hân-ı Halîl'dedir. Ve kal‘a kapusu-misâl iki kat demir kapuları vardır.
EÇS X Y118b
Ve bu hânın taşrasında cânib-i erba‘ası kârgîr dükkânlardır. Mısır'ın bezzâzistânı olmamak ile bu hân-ı Halîl'de cümle ekâlîm-i seb‘anın zî-kıymet eşyâları bî-kıymet firâvândır. Andan ana muttasıl,
EÇS X Y118b
Kınâ hânı: Rûm ve Arab [u] Acem'e hınnâ bu hândan gider. Havlısında niçe yüz çuval hınnâ dağlar gibi yığılmışdır. Bu dahi vâsi‘ hândır, kat-ender-kat üç yüz hücredir. Ve cümle esîr bunda bey‘ olunur. Ve buna karîb,
EÇS X Y118b
Büyük Dîvdâr hânı, hakkâ ki büyük hândır.
EÇS X Y118b
Küçük Dîvdâr hânı, ma‘mûr hândır.
EÇS X Y118b
Ve Hâfız çârşûsunda (---) hânı iki azîm hânlardır. Andan Kâsım Kethudâ hânı. Ve Cevâlî hânı, azîm hândır.
EÇS X Y118b–Y119a
Ve Bundukanî hânı ve Kıbrıslı Ahmed Ağa hânı ve Akkaş hânı ve Murtazâ Ağa hânı {ve Ebûtakiyye hânı} ve Mehemmed Y 119a Ağa hânı ve Ca‘fer Ağa hânı ve Esîr hânı ve Cellâbe hânı ve Hüseyin Ağa hânı ve Receb Ağa hânı.