İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y171b
Esnâf-ı âhenfürûht: Mahzen on beş, nefer yigirmi. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı hurdaciyân: şeyhûniyye dibinde ve Rûmeli meydânında ve gayrıda, dükkân altmış ve neferât seksen. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı na‘lbend-i hussân, ya‘nî at na‘lbandı: Dükkân seksen, neferât iki yüzdür kâmil. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı na‘lbend-i hımâr: Dükkân iki yüz, neferât üç yüz. Mısır'ın hımârı çok olmağla eşek na‘lbandı çokdur.
EÇS X Y171b
Bu on beş esnâf cümle 2003 pür-silâh asker olup herkes bisâtlariyle kâlây-ı metâ‘ın arz edüp şâdumânîler ile çerâğân ederek demircibaşı ve na‘lbandbaşı rikâb rikâba olup cümle dilberânları pür-silâh ve müzeyyen mehterhâneleriyle ubûr ederler. Andan,
EÇS X Y171b
On dördüncü fasıl
EÇS X Y171b
Esnâf-ı kazancıbaşı: Pîrleri Ebû Habîb Muhyiddîn-i Buhârî'dir. Dükkân cümle altmış beş, neferât altı yüzdür kâmil. Ammâ Rûm üstâdları gibi üstâd-ı kâmil değillerdir.
EÇS X Y171b
Esnâf-ı sızırıcıyân: Kârhâne üç, nefer kırk. Bunlar eski bakır sızırırlar.
EÇS X Y171b
Esnâf-ı tâcirân: Hân-ı Halîl'de ve Sâlihiyye ve Kalavân kurbunda cümle yüz on beş dükkândır. Nefer iki yüz on beşdir. Ankâ bâzergânlardır, herbirinin dükkânında ve mahâzinlerinde beşer onar bin guruşluk bakır âvânî eşyaları vardır. İmâret kazanları ve kâşif tancereleri bunlarda bulunur. Mısır'da yapamazlar, cümle Rûm'dan gemilerle gelür. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı kalaycıyân: Dükkân yüz elli, nefer üç yüz. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı dökmeciyân: Hakkâ ki bunlar acâyib-i rûzgâr ve pîşekâr üstâd-ı kâmillerdir. Cümle câmi‘ ve imâretlerin kafes pençerelerin ve gûnâ-gûn musanna‘ sebîl pençere ve kapuların bunlar eder. Ammâ hakkâ ki bir diyâra mahsûs değildir. Dükkân yetmiş, neferât beş yüz.
EÇS X Y171b
Bu beş esnâf cümle 1065 nefer olup pür-silâh olup herbirinin ellerinde şem‘-i kâfûrî ve meş‘aller ile çerâğân ederek kazancıbaşı ve dökmecibaşı yanyana olup mehterhâneleri ile ubûr ederler. Andan,
EÇS X Y171b
On beşinci fasıl
EÇS X Y171b
Esnâf-ı zergerân ya‘nî kuyumcuyân: Pîrleri Nasr bin Abdullâh-ı Zergerî'dir, Selmân-ı Pâk belin bağladı. Dükkân beş yüz, neferât iki bin. Ekseri Kıbtî tâ’ifesidir, acâyib üstâdları vardır. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı cevher-fürûş: Dükkân on, nefer yigirmi. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı sâ‘atcıyân: Pîrleri Hazret-i Yûsuf'dur. Dükkân beş, nefer on iki. Ve,
EÇS X Y171b
Esnâf-ı sikkezânbaşı: Darbhânede olur, bir âdeme mahsûsdur, gayrı olmak ihtimâli yokdur ve kimse ile ihtilât etmez ve yanına âdem dahi komazlar. Ve,
EÇS X Y171b–Y172a
Tamgacı Y 172a başı: Bu dahi bir âdeme munhasırdır.
EÇS X Y172a
Esnâf-ı rumatcılar: On dükkân ve yigirmi âdemdir. Kuyumcular ve sarrâflar ve gayrı yerlerde süpüründülerden gümüş hurdaları çıkarırlar. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı darbhâneciyân: Cümle üç yüz neferdir. Emîn ağa birdir, nâzır ağa birdir, sâhib-i ayâr ağa birdir, veznedâr ağa birdir, sarrâfbaşı birdir. Ammâ,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı sarrâfân-ı esvâk: Dükkân iki yüz, nefer üç yüz elli. Bunların nısfı dîvân-ı Mısır'a me’mûrdur, her dîvânda mültezimînden gelen mâlları sayarlar. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı kalcıyân: Dükkân üç, nefer yigirmi. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı kalemkârân: Dükkân yigirmi, nefer otuz. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı hakkâk: Dükkân kırk, nefer altmış. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı mühürken: Dükkân üç, nefer üç. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı sırmakeşân: Dükkân altı, nefer on iki. Bunlar dâ’imâ kisve-i şerîfe sırma işlerler. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı pirinç devâtcı: Dükkân ve nefer bir, Emîr Çelebi'ye mahsûsdur, misli yokdur, gâyet üstâd-ı kâmildir. Ka‘be-i şerîfden birkaç çift koyun getirüp bi-emrillâh ikişer ikişer kuzulayup hâlâ Mısır'da Mekke koyunu andan münteşir oldu. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı tenekeciler: Dükkân sekiz, nefer on sekiz. Cümle Yahûdîlerdir. Kârûn içün ve ba‘zı eşyâlar içün kalaylı P 219a tenekeden kutular yaparlar.
EÇS X Y172a
Bu bâlâda tahrîr olunan on tokuz kuyumcu esnâfları Q 222a cümle 2.931 nefer olup herbiri ma‘rifetin izhâr edüp pür-silâh şakalar ederek paşanın kuyumcubaşısı ve darbhâne emîni ve nâzırı ve tamgacıbaşı, bunlar cümle cevâhire gark olup atbaşı berâber mehterhâneleri ile ubûr ederler. Andan,
EÇS X Y172a
On altıncı fasıl
EÇS X Y172a
Esnâf-ı hayyâtân ya‘nî terziyân: Pîrleri Hazret-i İdrîs'dir, ammâ Resûl-i Ekrem asrında pîrleri Dâvûd-ı Tâhirî olup Selmân belin bağlayup pîr [ü] perver oldu. Dükkânları yedi yüzdür, neferâtları üç bindir. Ekseriyyâ Rûm [u] Kıbtîdir, müslimleri azdır. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı sipâh bâzârı: Sultân Hasan dibinde kırk dükkândır, ammâ bir vâsi‘ tarîk-ı âm olmağile beş bin âdem cem‘ olup bâzârertesi ve pençşenbe gün Hân-ı Halîl'e gider. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı hallâcân: Pîrleri Mansûr Zâhidü'l-Kattâ[n]'dır, Selmân belin bağladı, Rey diyârında yatır, Bağdâd'daki Mansûr Hallâc değildir, belî şeyh Mansûr'dur kim berdâr olup berhordâr olmuşdur. Andan dükkân-ı hallâcân yüz elli, neferât iki yüz.
EÇS X Y172a
Esnâf-ı kellepûşciyân: Dükkân kırk, nefer altmış. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı takyeciyân-ı nisvân: Dükkân altmış, neferât yüz. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı kavukcıyân: Dükkân yüz, nefer üç yüz. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı yorgancıyân: Dükkân elli, nefer yüz altmış. Ve,
EÇS X Y172a
Esnâf-ı gömlekciyân: [Dükkân] yüz elli, nefer iki yüz altmış. Ve,
EÇS X Y172a–Y172b
Esnâf-ı örüciyân: Zî-kıymet eşyâları güve yese, Y 172b ya bir hatâ ile hark olsa, bu örücüler eyle örerler kim ke'l-evveldir. Dükkân on iki, nefer otuz. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı pîne-dûz: Pîrleri Ammâr bin Yâris'dir, Selmân belin bağladı. Dükkân kırk, nefer üç yüz. Ve,