İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y172b
Esnâf-ı iplikciyân: Dükkân elli, nefer yüz elli.
EÇS X Y172b
Esnâf-ı gazzâz: Pîrleri Abdullâh bin Ca‘fer-i Tayyâr'dır. Dükkân üç yüz, neferât bin altı yüz. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı düğmeciyân: Dükkân kırk, nefer yüz elli. Ekseriyyâ Yahûdîlerdir. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı ipekciyân: Gavrî çârsûsunda, dükkân yüz, neferât yüz elli. Ve,
EÇS X Y172b
Bu on dörd esnâfın cümlesi 6046 aded pür-silâh ve müzeyyen dilberânları ile arz-ı cemâl ederek paşanın terzibaşısı ve şehir terzibaşısı atlar ile başabaş beş kat mehterhânelerin çalarak güzer ederler. Andan,
EÇS X Y172b
On yedinci fasıl
EÇS X Y172b
Evsâf-ı esnâf-ı çadırcıyân: Pîrleri Nâsır bin Abdullâh el-Mekkî el-Hayyâm'dır, Selmân belin bağladı, kabri Bağdâd'da İmâm Hüseyin yanındadır. Dükkân yüz, nefer altı yüz. Gâyet üstâd-ı kâmillerdir. Gerçi Haleb ve İslâmbol hayyâmları kadar değillerdir, ammâ hûb u mergûb kıt‘a otağ ve çerge ve çadır yaparlar. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı kolancıyân: Dükkân elli ve neferât yüz elli.
EÇS X Y172b
Esnâf-ı tınâbcıyân: Dükkân değildir, hâlî yerlerde işlerler. Nefer üç yüz âdemdir. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı habbâl ya‘nî ipciler ve firengî sicimciler: Bunlar dahi mu‘attal yerde işlerler. Nefer bin beş yüz fukarâlardır. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı zincef ütücüsü: Dükkân üç, nefer altı. Bunlar çadırcıların kârların dahi ütülerler.
EÇS X Y172b
Esnâf-ı mutâfân: Kolancılar gibi mutâflar bir ma‘rifetde olmağile çadırcılara mutâf şilte ve şilye matbah olmağile mutâflar çadırcılara yamakdır. Dükkân iki yüz, nefer altı yüz.
EÇS X Y172b
Esnâf-ı câmeşûyân: Dükkân seksen, nefer iki yüz. Çamaşırlar ve bez çırpıcılar çadır bezlerin gasil etdikleriyçün çadırcılar ile alayda bile olurlar.
EÇS X Y172b
Bu altı esnâf cümle müzeyyen ve pür-silâh kâmil ü mükemmel 3256 aded pâk asker olup gûnâ-gûn şakalar ederek çadırcıbaşı mehterhânesiyle ubûr eder.
EÇS X Y172b
On sekizinci fasıl
EÇS X Y172b
Evsâf-ı esnâf-ı okcubaşı ve yaycıbaşı: Bunların pîri Ebû Muhammed bin İmrânü'l-Kavvâs'dır. Hazret'in okun ve yayın taşıduğıyçün kavvâs derler, ok yay yapardı. Ammâ Sa‘d ibn Ebî Vakkâs atardı, kemânkeşlerin pîri oldur. Sonra yaycılara Hazret-i Ebûbekir oğlu Muhammed-i Ekber pîr oldu, Mısır'da Zeynelâbidîn kurbunda bir kömistân içinde medfûndur. Yaycılar ve okcular elbette bir dükkânda olurlar. Cümle dükkân kırk sekiz ve neferât yüz altmış. Ve,
EÇS X Y172b
Esnâf-ı kemândârân: Dükkânları olmaz, ancak pehlivânlardır. Âletleri sünnet-i Resûlullâh'dır kim hakkında âyet-i şerîf:
EÇS X Y172b
nâzil olmuşdur.
EÇS X Y172b–Y173a
Bu pehlivânlar cümle sekiz yüzdür. Kimi piyâde kemânların çekerek kimi esb-süvâr kepâzelerin Y 173a keşân-ber-keşân ederek ubûr ederler.
EÇS X Y173a
Esnâf-ı sayyâd-ı tuyûr: Bunlar okculara yamakdır. Cümle neferât altı yüz. Cümle murgânı sayd edüp okculara cenâh u perlerin getürürler. Ve'l-hâsıl Mısır'da hemân gücügen kuşundan çok yokdur.
EÇS X Y173a
Esnâf-ı mervahacıyân ya‘nî yelpâzeciler: Dükkân on iki, nefer yigirmi altı.
EÇS X Y173a
Esnâf-ı kuşbâz: Dükkân altı, neferât on iki. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı tavukcıyân: Dükkân yigirmi, neferât otuz.
EÇS X Y173a
Esnâf-ı zihgîrci Hüseyin Ağa: Bir kimesnedir, gayrı yokdur.
EÇS X Y173a
Bu yedi esnâf cümle 1629 aded âdem olup pür-silâh çerâğânlar ile yüz gürzbâz ve yüz matrakbâz kârsâzlık ederek okcubaşı ve yaycıbaşı atbaşı berâber mehterhânelerin döğerek ubûr ederler.
EÇS X Y173a
On dokuzuncu fasıl
EÇS X Y173a
Evsâf-ı esnâf-ı kürkciyân: Bunlar paşanın kürkcübaşısı kuvveti ile ve ankâ oldukları ecilden var kuvveti bâzûya getirüp kimesneye tâbi‘ olmayup alay etdiler. Pîrleri Hûşeng şâh'dır, ibtidâ kürkü ters geymek andan kaldı. Ba‘dehu halk zarîf olup tüğün içeri geymeğe başladılar. Ammâ hâlâ Dağıstân ve Balu Hân ve Kazan ve Tataristân'da cümle tüğün taşra geyerler. Dükkân-ı kürkciyân-ı Mısır iki yüz, nefer sekiz yüz. Zîrâ kuzu kürkü fellâhîn çok geyerler. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı kalpakcıyân: Dükkân altı, nefer on altı. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı avcıyân: Cümle altı yüz âdemdir.
EÇS X Y173a
Bu cümle üç esnâf (---) bin müsellah neferâtlar olup arslan ve kaplan ve bebir ve kurd ve vaşak derilerine âdemler girüp ikişer üçer zencîrler ile çekerek giderken seyrâncıların üstlerine pertâb edüp halkı perîşân ederler. Paşanın ve şehrin kürkcübaşısı başka mehterhânesin çalarak ubûr ederler.
EÇS X Y173a
Yigirminci fasıl
EÇS X Y173a
Esnâf-ı kisvebâfân: Ya‘nî Ka‘be-i şerîfin siyâh örtüsün dokuyanlardır. Bunlar Yûsuf köşkünde işlerler. Neferât üç yüz kimesnedir. Gerçi gözleri cimrozdur, ammâ kârları kâr-ı insân değildir, sihr-i i‘câzdır kim makdûr-ı beşer değildir. Ve bunların harîrlerin boyayan,
EÇS X Y173a
Ehl-i hıref-i boyacıyân: Cümle on yedi kârhâneleri mîrîdir, neferât üç yüz âdemdir.
EÇS X Y173a
Esnâf-ı çit basmacıyân: Dükkân otuz, nefer elli beş. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı tokmak-dûk, ya‘nî boyalı bez döğücü: dükkân kırk, neferât yüz seksen. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı bezzâz: Dükkân iki yüz, neferât üç yüz yigirmi. Gömlekciler bâlâda tahrîr olundu. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı cüllâh: Pîrleri Hazret-i şîs'dir. Dükkânları bin sekiz yüzdür kâmil, neferâtları üç bin âdemdir. Bu ehl-i sanâyi‘in kesreti Mısır'a mahsûsdur. Hânelerdekilerin hisâbın Hudâ bilür. Ve,
EÇS X Y173a
Esnâf-ı kerekeciyân: Alaca Arab kerekesi dokurlar. Dükkân iki yüz, neferât bin sekiz yüz. Ve,
EÇS X Y173a–Y173b
Esnâf-ı halıcıyân: Kârhâne yigirmi, neferât üç yüz. Bu dahi Mısır'dan Y 173b gayrı bir diyâra mahsûs değildir. Meğer Isfahân u nısf-ı cihânda ola. İki bin, üç bin guruşa ibrîşim hâlîçeler dokurlar kim çeşm-i insân hîrelenir.
EÇS X Y173b
Esnâf-ı dârây-bâf: Kârhâne yigirmi, mu‘allimân iki yüz, Ve,