İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y173b
Esnâf-ı atlas ve katîfe-bâf: Kârhâne yüz, üstâdân altı yüz.
EÇS X Y173b
Bu on esnâf cümle (---) bin nefer âdem olup arz-ı kâlây Q 222b ederek kisve P 219b nâzırı ile harîr emîni atbaşı berâber enselerinde müzeyyen ü mahbûb köçekleri ile mehterhânelerin çalarak ubûr ederler.
EÇS X Y173b
Yigirmi birinci fasıl
EÇS X Y173b
Esnâf-ı tabbâgân: Âh-ı Evrân ocağıdır. Ammâ pîrleri Zeyd-i Hindî'dir, ve râvî-i hadîsdir, hazret-i Alî huzûrunda Selmân belin bağladı, kabri Mekke'dedir. Dükkân iki yüz ve mu‘allimân iki bin.
EÇS X Y173b
Esnâf-ı tirşeciyân: Dükkân altı, neferât yigirmi. Ve,
EÇS X Y173b
Esnâf-ı keçeciyân: Dükkân elli, nefer yüz elli.
EÇS X Y173b
Esnâf-ı tâcirân ya‘nî sahtiyân ve meşin satıcı: Dükkân altı, nefer tokuz.
EÇS X Y173b
Bu tabbâğân esnâf cümle (---) âdemdir. Meşinden ve sahtiyândan dolama ve külâhlar geyüp ser-çeşme Âhî Baba at üzre muhteşemâne ensesinden köçekleri ile tabl [u] kudümün döğerek ubûr eder.
EÇS X Y173b
Yigirmi ikinci fasıl
EÇS X Y173b
Esnâf-ı dikiciyân: Bunlar pabuc dikerler. Dükkânları azdır, ammâ vekâlelerde bî-hisâbdır. Dükkân iki yüz, cümle neferât beş bin beş yüz.
EÇS X Y173b
Esnâf-ı zarbuncıyân: Beyâz meşinden fellâh zarbunu dikerler. Bunlar gayrı esnâfdır. Dükkân iki yüz, neferât altı yüz.
EÇS X Y173b
Esnâf-ı pabuc-ı Çerkezî dikici: Dükkân yetmiş, nefer iki yüz.
EÇS X Y173b
Esnâf-ı mestciyân: Dükkân yüz, neferât sekiz yüz. Ve,
EÇS X Y173b
Esnâf-ı terlikciyân: Dükkân elli, nefer yüz elli. Ve,
EÇS X Y173b
Esnâf-ı çizmeciyân: Dükkân kırk, nefer yüz elli. Bunlar ancak paşalıya ve müsâfirîne çizme fürûht ederler. Yohsa Mısırlı çizme geymezler, cümle kırmızı Çerkezî fillar geyerler.
EÇS X Y173b
{Esnâf-ı eskiciyân: Hammâm kapularından mâ‘adâ dükkânları altı yüz yetmişdir, neferâtları cümle bin iki yüzdür. Câmi‘lerde ve gayrıda pabuc serîka eden bunlara bey‘-i men-yezîd eder, ol Yezîd.}
EÇS X Y173b
Esnâf-ı kavvâfân: Bunlar Demirkapu kurbunda ve Hân-ı Halîl'de cümle üç yüz dükkân-ı pâkdır. Neferât altı yüz elli.
EÇS X Y173b
Bu pabuc dikenlerin ve tâcirlerinin pîrleri Muhammed-i Ekber-i Yemenî'dir, Selmân-ı Fâris belin bağladı, yüz yigirmi sene mu‘ammer olup kabri Cezâ’ir-i Ummân'dadır ya‘nî Basra diyârındadır.
EÇS X Y173b
Bu yedi esnâfın cümlesi (---) bin müsellah güzîde ehl-i hıref olup dikicibaşı ve kavvâfbaşı ile tabılhânelerin döğüp gûnâ-gûn şaka ve çerâğân ederek ubûr ederler. Ve,
EÇS X Y173b
Yigirmi üçüncü fasıl
EÇS X Y173b
Esnâf-ı sarrâcân: Pîrleri Ebünnasr Hâtem-i Bağdâdî'dir, Selmân belin bağladı. Dükkân altı yüz, neferât bin altmış âdemdir. Ammâ ankâ ve sâlih kimesnelerdir. Andan,
EÇS X Y173b–Y174a
Esnâf-ı kaltakcıyân: Bunlar Y 174a eğerin ağaçların yaparlar. Dükkân yigirmi, nefer elli beş.
EÇS X Y174a
Esnâf-ı tegelticiyân: Dükkân kırk, nefer altmışdır kâmil. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı tulumcıyân ve sakâ meşki yapıcı: Dükkân yüz, neferât altı yüz. Mısır'da elzem-i levâzımından ma‘rifetdir. Cümle huccâc bunlara muhtâcdır, a‘lâ kâr ederler. İçlerinde ehl-i hâl âdemler vardır. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı sepet sandıkcıyân: Dükkân kırk, nefer yüz elli. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı semerciyân: Pîrleri Ebâzer-i Gaffârî'dir. Dükkân seksen beş, nefer üç yüz beş.
EÇS X Y174a
Esnâf. Cümle (---) bin müsellah âdem olup arz-ı kemâl ederek ve dilberânları arz-ı cemâl ederek ellerinde şem‘-i kâfûrî ile rûy-ı münevveri şu‘lesi bir yere gelüp gûyâ şeb-i zulmetde mihr-i âlem-tâb tulû‘ etdi. Dilberân-ı sarrâcân meşhûrdur. Bunlar yüz bin şaka ile sarrâcbaşı tablın döğerek ubûr ederler. Andan,
EÇS X Y174a
Yigirmi dördüncü fasıl
EÇS X Y174a
Evsâf-ı esnâf-ı attârân: Pîrleri Hüsâm bin Abdullâh el-Basrî'dir. Hazret-i Risâlet huzûrunda Selmân-ı Pâris belin bağladı. Niçe yüz esnâf bu attârlara tâbi‘dir, zîrâ cemî‘i mevcûdât attârlarda mevcûddur. Dükkân bin iki yüz, neferât bin sekiz yüz.
EÇS X Y174a
Esnâf-ı sûk-ı fahhâmîn: Bunlar hukemâ otları ve edviyeleri satarlar. Dükkân yüz, hâcegân yüz elli. Bunlar cümle hukemâlardır. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı dükkân-ı şem‘-i asel: Aded kırk, nefer seksen iki. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı miskciyân: Dükkân on, nefer on beş. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı misk sâbûncıyân: Dükkân yedi, nefer on iki. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı ûd ü amberciyân: Dükkân on, nefer yigirmi. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı mâ-i gülâb-fürûş: Dükkân kırk, nefer yüz kâmil. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı buhûrcıyân: Bunlar Mekke ve Medîne'ye mu‘amberîn buhûr işlerler. Dükkân yigirmi, nefer dahi yigirmi. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı fincâncıyân: Dükkân kırk, nefer elli. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı attâr-ı çömlekciyân: Dükkân iki yüz, neferât iki yüz. Zîrâ dükkânında çömlek ve mecur ve bardak ve cerreden bir âdem ancak sığar. Ammâ bunlar gâyet sulehâ âdemlerdir. Ve,
EÇS X Y174a
Esnâf-ı kibritciyân: Bunlar dükkânda işleyemezler, râyihası beddir, evlerinde işlerler. Neferât iki yüz.
EÇS X Y174a–Y174b
Esnâf-ı fişekciyân: Dükkân sekiz, nefer kırk. Bunlarda niçe bin muhîl [ü] şeytanat ile yapılmış gûnâ-gûn fişekler vardır. Hattâ bunların dükkânları Demirkapu dibinde olurlar. İbrâhîm Paşa asrında rûz-ı ıydda sıbyânâna bir delice fişek satar. Derhâl delice oğlan, delice fişeğe âteş edince fişeng delilenüp derhâl dükkânın içine girüp niçe bin fişengi ve birkaç kantâr bârûdu tutuşdurup ol izdihâm tarîk-ı âmda cümle dükkânları havâya peftere gibi atup kırk elli âdemi fişekci baba ile kebâb edüp iki yüz âdem kadar mecrûh oldu. Böyle bir mel‘ûn kârdır. Ammâ yine böyle iken bu esnâf bu attârân alayında ol âdem deryâsı içre ve cümle esvâkın tavanları köhne Y 174b ve âşiyân-ı ankebût olmuş yerlerde bu kadar bin tüfeng ü fişeng atarlar, bi-emrillâhi ta‘âlâ bu kadar âteş-feşânlıkda aslâ ihrâk olmaz. Eğer ol âteş İslâmbol'da olsa ne‘ûzu billâh tarfetü'l-ayn içre İslâmbol berbâd olurdu. Hudâ Mısır'ı hıfz [u] emânda etmişdir.