İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y174b
Esnâf-ı kârhâne-i şîşeciyân: Kârhâne üç, neferât iki yüz. Arayıcıları çokdur. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı kınâcıyân: Başka bâzergânlardır. Neferât üç yüz. Vekâlelerde mahzenleri vardır. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı hasırcıyân: Dükkân seksen, nefer iki yüz. Gûnâ-gûn münakkaş hasîrlar dokurlar kim ibret-nümâdır. Ve ibret-i garîbedir kim ba‘zı a‘mâ hasırcıdır. Ve garâyibü'l-iber ba‘zı a‘mâlar hûrmâ yaprağından münakkaş yelpâzeler örer, içinde yâ şâfi‘ ve yâ Bâki ve şifâ‘ü'l-kulûb misilli kelimâtlar yazarlar, garîb temâşâdır. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı ketenciyân: Dükkân iki yüz, neferât iki yüz elli. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı kahve tüccârı: Ankâ bâzergânlardır. Cümle atlı yüz âdemdir. Ammâ bu alaya huddâmların gönderüp halk üzre kahve nisâr ederek ubûr ederler, pâk gulâmlardır. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı pirincciyân: Bunlar dahi ankâ bâzergânlardır, huddâmların pür-silâh edüp alaya gönderirler. Neferât bin beş yüz kâmil. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı kapancıyân: Dükkân üç yüz, nefer beş yüz. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı balık ağı örücü: Dükkân yedi, neferât on bir.
EÇS X Y174b
Ve bu attârân alayı cümle (---) askerdir. Bunlarda olan mehâbet ü dârâtlı alay-ı azîm bir alayda olmaz. Ve bunlarda olan dilberân ü çerâğân bir esnâfda olmaz. Attârbaşı dörder kat mehterhânesin döğerek iç gulâm huddâmları ile bir hây hûy ile ubûr ederler kim ta‘bîr ü tahrîr olunmaz. Andan,
EÇS X Y174b
Yigirmi beşinci fasıl
EÇS X Y174b
Evsâf-ı esnâf-ı sunûf-ı ehl-i vukûf müzeyyinân berberân-ı cüvânân: Pîrleri Selmân-ı Pâk'dır kim (---) bizzât Hazret-i Risâlet huzûrunda Hazret-i Alî belin bağladı. Üç yüz otuz sene mu‘ammer oldu. Bağdâd kurbunda medfûndur. Yılda bir kerre acâyib P 220a cemiyyet olur. Dükkân sekiz yüz, neferât üç bin. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı ayak berberi: Cümle neferât iki bin. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı hammâmcıyân: Cümle hammâm elli beşdir ve hammâmcı dahi elli beşdir. Pîrleri Muhsin ibn Osmân'dır. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı dellâkân: Bin iki yüz. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı nâtırân: Bin. Pîrleri Mansûr bin Kâsım'dır. Ve,
EÇS X Y174b
Esnâf-ı ustura çarkçısı: Dükkân yedi, nefer on beş. (Bu) [Ve,]
EÇS X Y174b
Esnâf-ı sarıkçıyân: Berberlerden gayrı yukaru kal‘ada, dükkân bir, nefer üç. Cümle erbâb-ı dîvâna mücevveze ve perîşânî ve kallavîyi bunlar sarar, üç nefer dilsizlerdir.
EÇS X Y174b
Bu yedi nefer esnâf cümle (---) asker-i pür-silâh olup pâk ü müzeyyen mahbûb cüvânlar arz-ı cemâl edüp Q 223a berberbaşı ferah kesb edüp gulâmları ardından tabılların döğerek ubûr ederler.
EÇS X Y174b
Yigirmi altıncı fasıl
EÇS X Y174b–Y175a
Evsâf-ı esnâf-ı nakkâşân-ı kemân: Hânelerinde işlerler. Y 175a Nefer üç, ammâ herbiri fenninde Bihzâd [u] Mânî'dir.
EÇS X Y175a
Esnâf-ı zerkûb ya‘nî altun varakcı: Dükkân üç, nefer on bir. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı müzehhib: Dükkân yedi, nefer on birdir, ammâ üstâd değillerdir. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı mücellidân: Cümle kırk sekiz dükkândır ve yüz elli âdemdir. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı sahhâf: Dükkân yigirmi, nefer otuz. Pîrleri Abdullâh-ı Yetîmî'dir, Habeş'in Harkova'sında medfûndur, üç kerre ziyâret müyesser oldu, ziyâretgâh-ı hâs [u] âmdır. Andan,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı kâğızcıyân: Dükkân elli, nefer altmış sekiz.
EÇS X Y175a
Esnâf-ı mühreciyân-ı kâğıd: Dükkân on bir, neferât otuz.
EÇS X Y175a
Esnâf-ı remmâlân: Dükkân ve nefer kırk kâmil, ammâ gâyet kâmilleri vardır. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı kâtib-i arzuhâlcıyân: Dükkân ve neferât kırk beş. İçlerinde yine Ervâm'dan serî‘ü'l-kalem kimesneler vardır.
EÇS X Y175a
Esnâf-ı mürekkebciyân: Dükkân üç, neferât altı. Ammâ bunlar Rûm mürekkebi gibi dibekde döğmezler, âteşde kaynadırlar. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı musavvirân: Neferât yigirmi. Dükkânları yokdur, her kande bir cem‘iyyet yeri olsa anda dîvârlara tasvîrâtların dîvârlara mıhlayup arz-ı cemâl-i bî-cân etdirir.
EÇS X Y175a
Esnâf-ı câmcıyân: Dükkân sekiz, nefer yigirmi.
EÇS X Y175a
Bu bâlâda tahrîr olunan esnâfât cümle (---) nefer âdem olup arz-ı mahâretler edüp çerâğân ve şâdumânîler ederek nakkâşbaşı mehterhânesin döğerek güzer eder.
EÇS X Y175a
Yigirmi yedinci fasıl
EÇS X Y175a
Hân-ı Halîl hâcegiyân-ı gûnâ-gûn: Cümle bin beş yüz dollâbdır. Bunları her gece bekleyen,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı pâsbân: Altı yüz Berberîdir. Ellerinde harbeleri ile âmâde şeçî‘ kavimdir. Ve her gece bu Hân-ı Halîl etrâfında üç bin kanâdîl çerâğân olup dîdebânlar nigehbânlık ederler.
EÇS X Y175a
Esnâf-ı eli berâtlı dellâlân: Nefer üç yüz. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı kefilli dellâlân: Nefer altı yüz. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı at bâzârı dellâlları: Neferât altmış. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı at canbâzları: Nefer iki yüz ve emîn ağa bir ve çorbacı ve kâtib üç. Ve,
EÇS X Y175a
Esnâf-ı miyâncıyân-ı at bâzârı: Neferât iki yüz. Ve,