İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y224b
Evsâf-ı mevlûdü'n-nebî-i Şeyh Bekrî hazretleri
EÇS X Y224b
Mâh-ı Temmûz'da hamâsîn gününde İmâm Şâfi‘î kubbesi dibinde Şeyh Bekrî hazretlerinin ecdâdları âsitânesinde sâdâtların mevlûduna karşılık bir mevlûd-ı şerîf ederler kim ni‘met ile ve ihsân u in‘âm ve esvâb ile cümle Mısır halkı ve bay u gedâları ihtiyâcdan müstağnî ederler. Bunda dahi niçe hayme ve hargâh ordu-yı bâzâr olup câmi‘ ve minâreleri ve kâ‘aları niçe kerre yüz bin kanâdîller ile çerâğân olup rûz-ı rûşen olur. Sabâha dek ihyâ olup üç fasıl mevlûdü'n-nebî tilâvet olunur. Bu dahi bir mevlûd-ı azîmdir. Andan,
EÇS X Y224b
Evsâf-ı mevlûd-ı Ümmü'l-kıyâs
EÇS X Y224b
Bâlâda evsâf tahrîr olunmuşdur kim yeniçeri ocağı Mikyâs havuzun tathîr etdiklerinde yedi gün yedi gece şâdumân olup sekizinci gece askerî tâ’ifesi gidüp cum‘a gecesi mevlûd-ı azîm olup ale's-sabâh başçavuş dahi ziyâfetlerden halâs olur. Andan sonra Nîl'e nokta gecesi,
EÇS X Y224b
Evsâf-ı mevlûd-ı sânî der Ümmü'l-kıyâs
EÇS X Y224b
Bu mevlûd Ümmü'l-kıyâs'da Nîl taşacağı gece olur. Cemî‘i ulemâ-yı sulehâ ve şürefâ-yı Mısır cem‘ olur. Üç nevbet paşanın vekîlharcı paşa kîsesinden summât-ı Muhammedîler çeküp mevlûd-ı şerîf olur. Ve cemî‘i ulemâ Nîl'in ziyâde olmasına muntazır olurlar. Ve bu mevlûd tercümânbaşının direğidir, ammâ masrûfu paşadandır. Bu dahi bâlâda mufassal tahrîr olunmuşdur. Andan sonra Sultân Hasan Q 242a kurbunda,
EÇS X Y224b
Mevlûd-ı Mahmûdiyye
EÇS X Y224b
Ve ana karîb,
EÇS X Y224b
Mevlûd-ı Emîrâhûriyye
EÇS X Y224b
Ve câmi‘-i Ezher içinde yine,
EÇS X Y224b
Mevlûd-ı sâdât
EÇS X Y224b
Ve şehir hâricinde, P 239a
EÇS X Y224b
Mevlûd-ı Sultân Kayıtbay
EÇS X Y224b
Bu dahi mevlûd-ı azîmdir. İmâretinden ni‘met-i bî-imtinânı bay u gedâya ve zu‘afâ ve fukarâya mebzûldür. Yılda bir kerre azîm cem‘iyyet-i kübrâ olur. Ve,
EÇS X Y224b
Mevlûd-ı İbrâhîm-i Gülşenî der tekye-i Bulak
EÇS X Y224b
İnşâallâh mahallinde tahrîr olunur. Ve dîğer,
EÇS X Y224b
Mevlûd-ı Şeyh Bekrî eş-Şeyh Taştûşîkuddise sırruhu
EÇS X Y224b
Bâb-ı Sultân Şa‘râvî kurbunda mevlûd-ı azîm olur. Ve,
EÇS X Y224b–Y225a
Mevlûd-ı Şeyh Şa‘râvî Y 225a
EÇS X Y225a
Bu dahi cümle ulemâ-yı kibâr mevlûdu olur, zîrâ câmi‘i küçük olmağile kesret-i ünâs olmaz. Ammâ mevlûd-ı şerîfinde aceb ruhâniyyet vardır. Ve,
EÇS X Y225a
Mevlûd-ı Şeyh Hanefî
EÇS X Y225a
Bunda dahi cem‘iyyet-i kübrâ olur. Ve Kantaratü's-Sunkur kurbunda,
EÇS X Y225a
Mevlûd-ı Şeyh Halvetî
EÇS X Y225a
Bu dahi meşâyih mevlûdudur, gayrı izdihâm olmaz. Ve,
EÇS X Y225a
Mevlûdü'n-nebî der âsitâne-i Hazret-i İmâm Hüseyn
EÇS X Y225a
Mukaddemâ yetmiş seneden berü mevlûd-ı şerîf münkirîn ilkâ ve iğvâsıyla mu‘attal olmuşdu. Ba‘dehu sene 1089 târîhinde cümle şürefâlar Abdurrahmân Paşa hazretleri huzûruna çıkup,
EÇS X Y225a
"Bu sene-i mübârekede cedd-i izâmımız İmâm Hüseyn üzre mevlûd-ı şerîf olunmasın ricâ ederiz" dediklerinde ol ân ricâları hayyiz-i kabûlde vâki‘ olup subaşıya ve muhtesibe ve kadıaskere hitâben buyurdular tahrîr olunup,
EÇS X Y225a
"Mâh-ı Muharrem'in on ikinci gece âşûrâ gecesi cemî‘i minârelerde kat-ender-kat kanâdîller yana ve cemî‘i çârşû-yı bâzâr gece ve gündüz donanup kanâdîller ile çerâğân ola" deyü dellâllar nidâ edüp meşhed-i İmâm Hüseyn içre mevlûd içün altı bin para ve bir yeşil destâr ve bir vukiyye ûd ve bir kantâr şem‘-i asel-i kâfûrî verüp ilâ-hâze'l-ân İmâm Hüseyn'de mevlûd olmak Abdurrahmân Paşa hayrâtıdır, hâlâ cemî‘i şürefâ ve ehl-i Mısır du‘â ederler, sellemekallâh.
EÇS X Y225a
Kâ‘ide-i hüsniyyât-ı Mısır
EÇS X Y225a
İşbu mâh-ı Muharremü'l-harâm'ın on ikinci gününe varınca İmâm Hüseyn mevlûdu gecesinin şehr-i Mısır içre niçe bin Yahûdîler üçer üçer bir yere gelüp ellerinde büyük zenbîller içre gûnâ-gûn ıtriyyât buhûrları satarken üçü bir yerden eyle feryâd ederler kim cemî‘i esvâkda ve mahallât derilerinde feryâdları âsumâna çıkar. Bu dahi bir âdet-i kadîmdir. Ve buhûr râyihasıyla şehr-i Mısır'ı mâh-ı Muharrem'in on ikisine dek mu‘attar ederler, temâşâ-yı ibretdir. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS X Y225a
Ve bu mevâlîdlerden mâ‘adâ Mısır içinde her sâhibü'l-hayrât hânelerinde ve câmi‘ ve zâviyelerinde niçe bin mevlûd-ı şerîf ederler. Sâ’ir diyârda mevlûd-ı şerîf etmek mâh-ı Rebî‘ü'l-evvele mahsûsdur, ammâ Mısır'da yılın on iki ayında niçe bin mevlûd cem‘iyyeti ederler.
EÇS X Y225a
Ba‘zı mahalde beş altı mevlûd bir geceye vâki‘ olur. Zîrâ Mısır'ın halkı Hazret-i Risâlet-penâh'a kesret-i mahabbetlerinden bezl-i mâl edüp mevlûd-ı şerîf etmek ile meşhûr-ı âfâk olmuşlardır. Zîrâ i‘tikâd [u] mezhebleri dürüst ehl-i sünnet ve'l-cemâ‘at musallî kavimdir.
EÇS X Y225a–Y225b
Ve bâlâda tahrîr olunan mevlûdların ba‘zısı fermân-ı vezîr ile olur ve ba‘zıları âyîn-i meşâyihân üzre ederler. Bu tahrîr olunan mevâlîdlerin dahi niçe yüzüne vardık, ammâ tahrîr olunması müşkil olmağile bu kadar ile iktifâ etdik. Ammâ taşra kurâ ve kasabâtlarda hâkim fermânıyla olan mevlûd-ı şerîfleri ekseriyyâ ol du‘â hırmenlerinde hâzır olmuşuz, inşâallâh Y 225b her biri mahallinde alâ-kadri'l-imkân tahrîr olunur.
EÇS X Y225b
el-Faslu'r-râbi‘ ve hamsînMısır kavminin bu mevlûdlardan sonra zevk u safâ edecek hâs [u] âm içün mesîregâhların beyân eder
EÇS X Y225b
Evvelâ Mısır'ın cenûb cânibinde iki sâ‘at ba‘îd,
EÇS X Y225b
Beled-i teferrücgâh-ı Besâtîn
EÇS X Y225b
Bir ma‘mûr karyedir. Cümle nakîbü'l-eşrâfların zîr-i hükûmetlerindedir. Bu beled içre sâhil-i Nîl'e karîb bir azîm bâğ-ı İrem'in tâ vasatında bir kasr-ı Havernak ortasında bir havz-ı latîf ile ârâste bir mesîregâh-ı ârâmgâhdır.
EÇS X Y225b
Ve câ-be-câ fevkânî müte‘addid hücreler ve matbah ve sâkıyeler ile ma‘mûr bir dilküşâ yerdir. Ve,
EÇS X Y225b
Teferrücgâh-ı Kademü'n-Nebî
EÇS X Y225b
Defterdâr İbrâhîm Paşa'nın hayrât [u] hasenâtındandır kim azîm âsâr-ı latîfdir. Gûnâ-gûn kasırlar ve kâ‘a ve câmi‘ ve matbah-ı Keykâvus ve tekye-i tîr-endâz tekyesi ve zâviye ve sâkıyeler ve hücreler cümle İbrâhîm Paşa hayrâtıdır kim bâlâda târîhâtları ile mufassalan tavsîf olunmuşdur. Andan,