İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y250a
"Na‘şu kadıasker-i merhûm" derler. Ba‘zı ehl-i sûk âzâr eder, ba‘zısı mukayyed olmaz. Bu üslûb üzre cümle sıbyân şehrin hâricinde bir kömlük üzre cem‘ olup ol şarmûtun namâzın kılup İmâm şâfi‘î yanında defn ederler. Beri tarafda kadıasker,
EÇS X Y250a
"Hay yüreğim ve cânım evi" deyüp ertesi gün rûh teslîm edüp İmâm şâfi‘î yanında tâ sıbyanın ol şarmûtu defn etdikleri mahalde defn ederken şarmût pâreleri yerden çıkup yine ol mahalle defn ederler. Rahmetullâhi aleyh. Ammâ,
EÇS X Y250a
Sırr-ı acîbe-i diğer
EÇS X Y250a–Y250b
Çûnkim sıbyânlar kadıasker şeklinde ol şarmûtu düzüp namâzın kılan ve mü’ezzinlik eden ve gûyâ yaykayan ve dörd gılmân götürenler cümle on iki necîb ü reşîd ma‘sûmlar hâlâ ol günden berü lâl olup bî-zebân uryân u giryân Y 250b mecâzibûndan olup on ikisi dahi Mısır'ın kömistânında ve harâbistânında serserî gezerler, aceb sırrullâhdır. Ba‘dehu İbrâhîm Paşa havfe düşüp,
EÇS X Y250b
"Bu ma‘sûmların ta‘zîrine bâ‘is [ü] bâdî ben oldum" deyüp havfından cümle mekteb sıbyânlara ve hocalara ol kadar ihsân [u] in‘âm eyleyüp gedâyı bay, bayı ganî edüp zarûretden müstağnî etdi.
EÇS X Y250b
el-Faslu'l-hâdî ve sittînMısır'da hukûkun kesb etdiğimiz velî-i ni‘am efendilerimiz mîrimîrânları ve hânedân sâhibi a‘yânları beyân eder
EÇS X Y250b
Evvelâ Emîrü'l-hac Özbek Beğ ibn Ebüşşevârib: Ulu hânedân sâhibidir kim beş yüz askere mâlikdir, beğ oğlu beğdir. Ve,
EÇS X Y250b
Novalı Beğ: Bir sâhib-i hânedân, ni‘meti firâvân bir şecî‘ bahâdır, pehlivân, hâkim âdemdir. Ve,
EÇS X Y250b
Kansu Beğ: Mısır kuloğlusudur ve sulehâ-yı ümmetden ehl-i ilm ü ehl-i fazl kimesnedir. Ve,
EÇS X Y250b
Mülakkab Alî Beğ: Yârândan âlüfte âşüfte meclis-ârâ bâbâ-yı âlem bir merddir. Ve,
EÇS X Y250b
Ramazân Beğ: Kandiye gazâsına serdâr olup giderken Hanya kurbunda küffâr ile ceng-i azîm edüp esîr oldu. Ve,
EÇS X Y250b
Kâsım Beğ: Beşiktaşlı Kâsım Paşazâde'dir. Bir nâmdâr şehbâz yiğitdir. Fârisü'l-hayl ve nâmdâr beş yüz pür-silâh askere mâlikdir. Ve,
EÇS X Y250b
Abdullâh Beğ: İki kerre defterdâr oldu. Muhassıl âdemdir ve Bosnaviyyü'l-asldır. Ve,
EÇS X Y250b
Zülfikâr Beğ: Abaza âdemi idi. Circe hâkimi olup Sa‘îd diyârın emn [ü] emân etdi. Andan,
EÇS X Y250b
Dilâver Beğ: Abaza âdemi idi. İbrâhîm Paşa'da Circe hâkimi idi. Sâhib-i kerem velî-i ni‘am bir merd-i Hudâ'dır. Ve,
EÇS X Y250b
Ivaz Beğ: Hâsekî Mehemmed Paşa hazînedârlığından beğ oldu. Gürciyyü'l-asıldır. Ba‘dehu Cânpûlâdzâde'de Kamaniçse'ye serdâr oldu. Ve,
EÇS X Y250b
Süleymân Beğ: Bosnaviyyü'l-asıldır. Bu dahi Cânpûlâdzâde'de Kamaniçse'ye serdâr oldu. Ve,
EÇS X Y250b
Defterdâr Hüseyin Beğ: Anatolu hâk-i pâkindendir. Bir hoş-sohbet âdemdir. Ve,
EÇS X Y250b
Kaytâs Beğ: Çerkeziyyü'l-asıl bir müdebbir âdemdir.
EÇS X Y250b
Emîrü'l-hac Yûsuf Beğ: Harem-i hâsda neşv [ü] nemâ bulmuş Çerkes kişisidir. Ve,
EÇS X Y250b
Baklacı Mehemmed Beğ: Bosnaviyyü'l-asıl ihtiyâr umûr-dîde âdemdir ve gâyet şecî‘ ve bahâdırdır. Ve,
EÇS X Y250b
Bıyıklı Mehemmed Beğ: Bosnavîdir, lâkin tevâbi‘i levâhıkı çok değildir. Ve,
EÇS X Y250b
Cündî Mehemmed Beğ: Harem-i hâsda neşv [ü] nemâ bulup zorbalara tâbi‘ olmağile cezîre-i İlimni'de mahbûsdur. Ve,
EÇS X Y250b
Kör Ömer Beğ: Gürciyyü'l-asıldır. Harem-i hâsda perveriş bulup cirid lu‘bedebâzlığında bir gözü şehîd olup Sultân Mehemmed-i Râbi‘de Mısır beğliği ihsân olundu.
EÇS X Y250b
Ve yeni beğlerden İbrâhîm Beğ: Ekrâdü'l-asıldır. Azebler kethudâsı iken Cidde'yi Cânpûlâdzâde Hüseyin Paşa ihsân edüp çırâğ-ı efrûhte eyledi. Ve,
EÇS X Y250b–Y251a
Mûsâ Beğ: Mısır kuloğlusudur. Kâsım Beğ'in kethudâsı iken Defterdâr Ahmed Paşa ricâsıyla Abdurrahmân Y 251a Paşa Circe eyâletin ihsân edüp çırâğ-ı rûşen eyledi. Ve,
EÇS X Y251a
Habeşli Mehemmed Beğ: Gürciyyü'l-asıldır. Yeniçeri kethudâsıyken ocak halkı kendüyi istemeyüp Abdurrahmân Paşa kendüye sancak beğliği ihsân eyledi. Niçe zamân mutasarrıf olup sefer eşmeğe iktidârı olmayup Medîne-i münevverede mütekâ‘id olup gitdi. Ve,
EÇS X Y251a
Çınâr Mustafâ Beğ: Yeniçeri kul kethudâsıyken Ahmed Paşa'yı endirmeğe bu zorbalar ile yek-dil yek-cihet oldu. Ba‘dehu Abdurrahmân Paşa asrında cümle yeniçeri ihtiyârları gulû edüp,
EÇS X Y251a
"Ocağımızda böyle zorba mu‘îni âdem istemeziz" dediler. Abdurrahmân Paşa dahi defter-i cerâyimine afv kalemi keşîde kılup sancak beğliği ihsân edüp Cidde beği oldu. İzmir şehrinde bir babuccu Ermenî âdemi idi, İslâm ile müşerref olup devlet-mend oldu. Ve,
EÇS X Y251a
Hüseyin Beğ: Abdurrahmân Paşa'nın çavuşlar kethudâlığından Mansûre beğliği(n) ihsân olundu. Hâk-i Anatolu'dan mîr-i kelâm ve mütekellim ve bir maslahat-güzâr âdemdir ve Hâtem-i Tay'dir.
EÇS X Y251a
Velî-i ni‘am yeniçeri ağası Koca Mustafâ Ağa: Hâk-i Kastamonîdir. Gâyet sâlih ü mütedeyyin âdemdir. Ve,
EÇS X Y251a
Mazlûm Alî Ağa: Âsitâne-i sa‘âdetden hatt-ı şerîf ile gelüp kayd-ı hayât ile yeniçeri ağası oldu.
EÇS X Y251a
Ve Kundakcı Mustafâ Kethudâ ve Zülfikâr Kethudâ ve Hasan Kethudâ ve Habeşli Kethudâ ve Muharrem Kethudâ ve Ken‘ân Kethudâ ve Karyağdı Alî Çavuş ve Selîm Çavuş ve Gemici Çavuş ve Çelebi Çavuş ve Bekir Çavuş ve Hüseyin Çavuş.
EÇS X Y251a
Ve şerîf Çavuş'u Abdurrahmân Paşa ma‘nûkan boğup katl etdi.
EÇS X Y251a
Ve Selîm Efendi ve Bekir Efendi ve Deli Hüseyin Efendi ve Receb Efendi ve Karakapucuzâde Abdullâh Efendi ve pederi Karakapucu Ağa ve Rûznâmeci Abdurrahmân Efendi ve Eytâm kâtibi İbrâhîm Efendi ve Erzâk kâtibi Ömer Efendi ve Çavuşlar kâtibi Hüseyin Çavuşzâde Çelebi Efendi ve Köy dellâlı Ahmed Çelebi ve Azebler ağası Hasan Ağa ve Müteferrikabaşı şa‘bân Ağa ve Tercümânbaşı Yûsuf Ağa ve Azebler kethudâsı Ahmed Ağa ve Nakîb çavuşu Seyyid Hanefî ve Koca Hüseyin Çavuş ve Mirzâ Kâşif ve Musâhib-i şehriyârî Hâdım Mes‘ûd Ağa ve Abdülhalîm Ağa ve Nezîr Ağa ve Abbâs Ağa ve Hazînedâr şâhîn Ahmed Ağa ve Hoca Sâlih Ağa ve Beşîr Ağa ve Abdurrahmân Ağa ve Sultân Murâd musâhibi Koca Halîl Ağa ve şeyhü'l-harem Dâvûd Ağa ve Tercümân Acem Mehemmed Ağa ve Lâle Yâkût Ağa.
EÇS X Y251a
Bu bâlâda tahrîr olunan ağa nâmıyla cümle hâdım ağaların herbiri âl-i Osmân pâdişâhının koltuk vüzerâları olmuş ağalardır. Niçe bini dahi var, ammâ velî-i ni‘amlarımız bunlardır.
EÇS X Y251a–Y251b
Ve Çerâkese beği Süleymân Beğ ve Abdurrahmân Paşa çırâğı hazînedâr Alî Ağa oğulluğu Süleymân Beğ ve karındaşlığı Küçük şâhîn Ağa ve Yeniçeri Y 251b kâtibi Büyük Mustafâ Efendi ve yine Yeniçeri kâtibi Gürcî Süleymân Efendi ve Selîm Kethudâ ve İsmâ‘îl Kâşif ve kayın babası Bılığlı Koca Hasan Ağa ve Buhayre kâşifi Mehemmed Kâşif ve Kara Alî Kâşif ve şarkıyye kâşifi Ahmed Ağa ve Çalık Mustafâ Ağa,
EÇS X Y251b
el-Faslu's-sânî ve sittînMısır'ın ilm-i nücûm ve ilm-i hey’et ve ilm-i usturlâb üzre ekâlîmin ve arz-ı beledin ve tûl-i nehârın ve tâli‘-i nücûmun ve beyne's-semâ’i ve'l-arz ne kadar mîldir ve rûy-ı dünyâ ne kadar mîldir anı beyân eder
EÇS X Y251b
Evvelâ hukemâ-yı kadîm âlâ’illâhı tefekkür edüp ahvâl-i dünyâyı tahrîr etdiler kim,
EÇS X Y251b
buyurulmuşdur. Anın mazmûnunca âlâ’illâhı tefekkür edüp ilim kuvveti ile ve tûl-i dırâz-ı ömr-i nâzenînlerinde tecrübe ile cemî‘i ahvâlât-ı dünyâya vâkıf-ı esrâr olup eyle tahrîr ü terkîm eylediler kim vech-i arzdan rûy-ı semâya varınca üç yüz elli altı mîldir.