İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y337a
Evsâf-ı kasaba-i mahalle-i Mutûbis
EÇS X Y337a–Y337b
Garbiyye hâkinde yüz elli akçe şerîf Y 337b kazâdır. Senevî altı kîse hâsıl olur. Yetmiş pâre nâhiye kurâları vardır. Ve iltizâmdır. Mekke ve Medîne vakfıdır, küşûfiyye değildir. Mısır'da Şeyh Bekrî hazretlerinin hükmünde iltizâmdır. Üç bin ma‘mûr u müzeyyen hâneleri vardır.
EÇS X Y337b
Beş câmi‘i var. Çârşû içinde Ulu Câmi‘ elli iki sütûn-ı mermer üzre münakkaş tavandır. Tûlü iki yüz ayak, arzı yüz elli ayak câmi‘-i kebîrdir. Ve câmi‘-i eş-Şeyh (---). Bunlardan mâ‘adâ yetmiş zâviyedir. Ve cümle beş minâre nümâyândır.
EÇS X Y337b
Ve bir hammâmı ve yedi vekâlesi ve sebîlleri ve kahvehâneleri ve iki yüz dükkânı ve kırk yağ değirmeni ve yigirmi at değirmenleri vardır. Ammâ bezâstânı yokdur.
EÇS X Y337b
Ve bir sarây-ı âlî dârışeddi vardır, hâkimi anda sâkindir. Kapusu önünde leb-i Nîl'de bir kasr-ı latîfi var, müsâfirîn ü mücâvirîn anda oturup kesb-i tarâvet ederler. Bir dil-küşâ yerdir. Ve yine sâhil-i Nîl'de Cennet-misâl bir zâviyesi vardır. Memdûhâtından pirinci ve sükkeri meşhûrdur. Bu şehrin şark cânib[i] havâdâr mürtefi‘ yere vâki‘ olmağile cümle hânelerinin pençereleri Nîl'i nâzırdır, ve's-selâm.
EÇS X Y337b
Bu şehirden yukaru bir mîl Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y337b
Mahalle-i Cemşîre
EÇS X Y337b
İltizâmdır. Cümle iki yüz hânesi var ve bir câmi‘i ve birkaç dükkânları var, ammâ hammâmı yokdur. Ve bunun mukâbelesinde Buhayre hâkinde,
EÇS X Y337b
Mahalle-i Fezâre
EÇS X Y337b
Tâbi‘-i kasaba-i Deyrût'dur. Cümle iki yüz hânedir. Bir câmi‘i ve birkaç dükkânları ve kahvehânesi vardır, ammâ hammâmı yokdur. Ve bu mahalde Nîl-i mübârek şark cânibine gâyet eğri dolaşır. Andan iki mîl yukaru yine Buhayre hâkinde,
EÇS X Y337b
Evsâf-ı mahalle-i Deyrût
EÇS X Y337b
Fir‘avn'un bunda bir deyr-i kebîri olmak ile Deyrût derler. Kazâ-i Sindiyûn nâhiyesinde iltizâmdır. Kâmil iki bin hâne-i âbâdândır. Ve dörd hutbe ve dörd minâredir. Ve kırk zâviyedir. Ve bir hammâm ve bir vekâle ve dörd kahvehâne-i zîbâdır. Mümtâz gavâzî nisvânları vardır. Ve elli dükkânı ve mahsûllü gaytânları vardır. Ve bunun mukâbelesinde Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y337b
Evsâf-ı mahalle-i Sindiyûn
EÇS X Y337b
Yüz elli akçe şerîf kazâdır. Senevî sekiz Mısrî kîse hâsıl olur. Ve nâhiyesi seksen pâre ma‘mûr kurâlardır. Re‘âyâsında kabîle-i Benî Harâm ve kabîle-i Cüzâm vardır, her Q 290a P 287a bâr birbirleri ile ceng [ü] cidâl edüp kırarlar. Cümle üç bin hânedir. Garbiyye'den hil‘at geyer kâşiflikdir. Ve bir câmi‘inin minâresi zirve-i a‘lâsında dörd çatal binâ olunmuş, üstâd bennâ hakkâ ki yed-i tûlâsın ayân eylemiş, ibret-nümâ bir minâre-i zîbâdır. Cümle iki yüz dekâkînleri ve bir hânı var, ammâ hammâmı yokdur. Andan bir mîl yukaru Buhayre hâkinde,
EÇS X Y337b
Mahalle-i ma‘mûr-ı Atıf
EÇS X Y337b–Y338a
İltizâmdır. Cümle bin hânedir. Bir câmi‘i ve yigirmi mesâcidi ve bir kaç esvâk-ı muhtasarı var, ammâ hammâmı yokdur. Ve bu mahalle karîb Dârûd nâm bir beled vardır, ol beledin dibinden İskenderiyye'ye giden Y 338a Nâsırıyye tur‘ası andan cereyân eder. Andan yukaru bir mîl Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y338a
Evsâf-ı kasaba-i Füvve
EÇS X Y338a
Yüz elli akçe kazâdır. Nâhiyesi yüz beş pâre âbâdân kurâlardır. Garbiyye'den hil‘at geyer kâşiflikdir. Cümle dörd bin hânedir ve on iki câmi‘i ve kırk mesâcidi ve on bir minâreli şehr-i ma‘mûrdur. İki hammâmı ve beş vekâlesi ve sekiz mekteb-i sıbyânı ve sebîlleri ve altmış dükkânı ve dörd kahvehânesi vardır. Gâyet ma‘mûr şehirdir.
EÇS X Y338a
Ve bunun mukâbelesinde bir cezîrecik vardır, cânib-i erba‘asın Nîl ihâta etmiş. Cezîretü'z-zeheb derler. Gâyet mahsûldâr olduğundan Cezîretü'z-zeheb derler. Latîf beyâz aseli olur. Gûyâ Cennet-misâl bir cezîredir. Hûrmâ bâğları içinde ürd-i Behişt'den nişân verir. Bir minâreli bir câmi‘-i zîbâsı var. Kurbunda kırk hâneli bir kurâsı var. Bu cezîreden yukaru bir mîl yine Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Şürefâ
EÇS X Y338a
Bin mikdârı hânesi ve bir câmi‘i ve bir kahvehânesi vardır. Anın mukâbelesinde Buhayre hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Şûrûm Beğ
EÇS X Y338a
Bin mikdârı hânesi ve iki câmi‘i ve iki kahvehânesi var. Mahsûldâr kasabadır. Anın mukâbelesinde Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Sâlimiyye
EÇS X Y338a
İltizâmdır. Cümle bin hânedir ve bir minâreli bir câmi‘i var. Anı ubûr edüp bir mîl yukaru yine Garbiyye hâkinde(dir),
EÇS X Y338a
Mahalle-i Mâlik
EÇS X Y338a
Beş yüz büyûtlu ma‘mûr iltizâmlı mahalledir. Bir sarây-ı âlî dârışeddi vardır, ya‘nî köy sâhibi sâkin olur müsâfirhânesidir. Her gece kırk elli müsâfire ikrâm edüp atlarına yem asar. Zîrâ gâyet memerr-i nâs mahalledir. İki câmi‘i ve esvâk-ı muhtasarı vardır, ammâ hammâmları yokdur. eş-Şeyh Muharrem ve eş-Şeyh Ken‘ân ve eş-Şeyh Ramazân bunda beyâz kubbeler içinde medfûnlardır.
EÇS X Y338a
Bunda yigirmi pâre ma‘âş gemisi ile lenger-endâz olup bir gece mihmân olup ale's-sabâh azm-i râh eyledik. Bu şehrin mukâbelesinde Buhayre hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Şûmûhzât
EÇS X Y338a
Reşîdli Mendilzâde iltizâmında müfîd [ü] muhtasar bir kasabacıkdır. Cümle üç yüz hânedir ve câmi‘i ve bir kahvesi var, hammâmı ve dükkânları yokdur. Andan üç mîl yukaru yine Buhayre hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Rahmâniyye
EÇS X Y338a
Kaytâs Ağa'nın iltizâmında olup evsâfı bâlâda Buhayre'ye giderken mufassalan tahrîr olunmuşdur. Andan bunun mukâbelesinde Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i İbrâhîm-i Dessûkî
EÇS X Y338a
Bunun dahi evsâfı bâlâda mufassalan tahrîr olunmuşdur. Ve bundan yukaru tokuz mîl yine Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Ebû Alî
EÇS X Y338a
Bunun dahi evsâfı bâlâda tastîr olunmuşdur. Ve bunun mukâbelesinde Buhayre hâkinde,
EÇS X Y338a
Beled-i Merkâs
EÇS X Y338a
İbrâhîm-i Dessûkî pederi anda medfûn olduğu bâlâda evsâfı tahrîr olmuşdur. Andan iki mîl bâlâ yine Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y338a
Mahalle-i Diyey-i Kebîr
EÇS X Y338a–Y338b
İltizâmdır. Kâmil üç bin ma‘mûr u âbâdân hâneleri ve iki minâreli iki câmi‘ ve yigirmi mesâcidi ve bir hânı ve yigirmi dükkânları ve iki Y 338b kahvehânesi var. Gâyet latîf sükkeri olur. Bu mahalde Nîl-i mübârek garb cânibine dolanır, yıldız rûzgârı tarafına muhâlif gelüp cümle gemilerin mellâhları kenâra çıkup libân ile ya‘nî ip ile gemileri çekerler. Gâyet ta‘b-ı azîmdir. Ve cümle mellâhlar şallak u mallak dübür-i kuburları uryân bir alay bed-hayâ Urbân keştîbânlardır. Ve bu mahalle-i Diyey mukâbelesinde Buhayre hâkinde,