İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y354b
Evsâf-ı şehr-i kadîm Menzile
EÇS X Y354b
şehrinde mültezim hânesinde nüzûl eyleyüp seyr [ü] temâşâsına azîmet eyledik. Evvelâ şehri bu geldiğimiz Nîl tur‘ası kenârında bir düz yerde bâğ u bâğçeli {halîcin iki cânibinde ma‘mûr [u] âbâdân bin mikdârı hânedânlardır. Tur‘a üzre ağac cisr ile ubûr olunur şehirdir.
EÇS X Y354b
Ve bu tur‘anın iki cânibi şâm-ı Cennet-meşâm gibi bâğ u bâğçedir. Her bir bâğı onar on beşer feddân bâğlardır. Nârı ve limonu ve turuncu ve incîri ve hûrmâsı memdûhdur. Ammâ buğdayı olmaz, lâkin bu Menzile'de olan pirinc rub‘-ı meskûnda nazîri yok dânedâr ve beyâz u lezîzdir.} Lâkin nahlistân bostânı ve pirincistânı cihânı dutmuş bir şehirdir. şimâlinde Dimyât buhayresi rub‘ sâ‘at karîbdir. şehr içinden cereyân eden tur‘a vilâyeti saky eylediğinden sonra bakâyâ-yı Nîl bu buhayreye munsab olur. Mansûre hâkimi hükmünde iltizâmdır. Kâh paşa ağalarından kâh Mansûre kâşifi tarafından mîrî pirince bir havâle ağa dahi hâkimdir, beher sene paşaya altı kîse küşûfiyye verüp kendüsi dahi altı kîse hayr eder.
EÇS X Y354b
Ve yüz elli akçe kazâdır, senevî kadısına beş kîse hâsıl olur. Nâhiyesi seksen pâre pirinc kurâlarıdır, cümle kurâlardan elli altı kîse mâl-ı pâdişâhî hâsıl olur. Hemân yedi yük akçe buhayresinde olan balık sayyâdlarından peydâ olur.
EÇS X Y354b–Y355a
Cümle bin Y 355a hânesi on mahalle ve yetmiş mihrâbdır. Sekizi hutbedir, mâ‘adâsı mesâcidlerdir. Cümleden,
EÇS X Y355a
Câmi‘ü'l-Kebîr: Cemâ‘ati çok ma‘bed-i kadîmdir. Salâhaddîn-i Yûsuf vezîri Laka‘ka‘ et-Temîmî bu şehri feth etdikde bu câmi‘i inşâ etmişdir. Gayrı cevâmi‘ler ma‘lûmum değildir.
EÇS X Y355a
Ve zâviye-i şeyh İbrâhîm-i Selmûnî ma‘mûrdur. Bu şehirde dörd minâre nümâyândır.
EÇS X Y355a
Ve bir medrese ve altı mekteb ve yedi sebîl ve beş vekâle. Ve dahi {ma‘dûd olan yüz dükkân olur kârgîri vardır. Seksen dükkân ma‘mûr makfûldür, mâ‘adâsı mesdûddur.
EÇS X Y355a
Ve bezzâzistânı bedestânı yokdur.
EÇS X Y355a
Ve sekiz kahvehânesi var. Sûku'l-Attârîn'i sehlce müzeyyendir. Haftada bir gün azîm bâzârı durur turup ol gün koyun eti ve deve sığır eti bulunur. Gayrı günlerde etin vücûdu yokdur. Zîrâ şehr-i azîm değildir, halkı fukarâlar, balık yerler avlarlar.
EÇS X Y355a
Ve kâr [ü] kisbleri dahi balık sayyâdıdırlar. Acâyib gûne gûnâ-gûn mâhîleri olur.
EÇS X Y355a
Ve vakt-i şitâda buhayre etrâfına ve şehrin bâğçelerine bî- bilâ-hisâb tuyûr-ı vahşî-i gûnâ-gûn gelüp ehl-i beled sayd edüp kifâflanırlar ederler. Ve gömleklik beyâz kenârlı ketân bezi meşhûrdur. Ve Menzilâvî mahbûbu dahi meşhûrdur ki,
EÇS X Y355a
Ziyâretgâh-ı Menzile
EÇS X Y355a
Evvelâ eş-şeyh Muhammed el-Ukâbî: Zâviyesinde medfûndur.
EÇS X Y355a
Ve İbrâhîm-i Selmûnî: Zâviyesinde.
EÇS X Y355a
Ve karâfe-i kübrâ kebîr kurbunda eş-şeyh Tâhirî. eş-şeyh Muhyiddîn: Vezîr Laka‘ka‘ kurbunda medfûndur.
EÇS X Y355a
Ve kabr-i Vezîr Laka‘ka‘ et-Temîmî. Ve ana karîb eş-şeyha Sitti Sâliha, rahmetullâhi aleyhâ. Çok menâkıbı var, gûyâ Râbi‘a-i Adeviyyedir imiş.
EÇS X Y355a
Ve eş-şeyh şehâbeddîn el-Ensârî: Ashâb-ı güzîndendir. Hâratü'l-Ittılâ‘în ile zâviyetü'l-Hayyâtîn kurbunda medfûndur.
EÇS X Y355a
Ve dahi eş-şeyh Muhammed eş-şâmî: Kurb-ı Sûku'l-Attârîn. Rahmetullâhi aleyhim ecma‘în. Niçe bin kerâmet-i kibâr-ı evliyâlar vardır, ammâ bu şehirde bir gün bir gece mihmân olduk, olmağla bu kadar âsitâneye ancak yüz sürebildik, ve's-selâm.} Q 298a P 295a
EÇS X Y355a
Andan yine gemiye süvâr olup geldiğimiz tur‘a ile avdet edüp gemi mellâhları tur‘anın iki cânibinden ipler ile baş yukaru renc [u] anâ (ile) çekerek bir gün bir gecede yine şehr-i Mansûre'ye dâhil olduk. Ba‘dehu bu şehrin a‘yâniyle vedâlaşup yine bir ma‘âş gemisine süvâr olup avm eyledik.
EÇS X Y355a
Bu şehrin mukâbelesinde Garbiyye semtinde,
EÇS X Y355a
Beled-i Talha
EÇS X Y355a
Üç yüz re‘âyâ evleri ve Nîl kenârında bir minâreli câmi‘i var.
EÇS X Y355a
Andan yine Mansûre'ye Nîl bizi düşürüp Mansûre'nin cânib-i garbîsi nihâyetinde bir burunda,
EÇS X Y355a
Ziyâret-i eş-şeyh (---) (---): Mâ-tekaddem bir âlî kubbesi var idi, Nîl tuğyânından kubbesi münhedim olup azîzin sandûkası alâ-mele’i'n-nâs Nîl kenârında kalmışdır. Ammâ berekât-ı azîz ile sandûkaya aslâ Nîl gelmez. Husûsâ Nîl'in bir girdâb yeridir kim herkes bu azîz ruhâniyyetinden isti‘ânet taleb edüp birer Fâtiha-i Seb‘u'l-mesânî tilâvet ederek ubûr ederler. Hakîr dahi evlâ bi't-tarîk eyle ubûr edüp bir mîl yukaru Süleymân Beğ bâğı vardır, İremezât'dan nişân verir, andan iki mîl bâlâya gidüp,
EÇS X Y355a
Beled-i şeyh Ramazân
EÇS X Y355a–Y355b
Yüz evli Y 355b bir beled-i sagîrdir. Azîz hazretleri anda bir kubbede yatırlar. Anı güzer edüp yine Mansûre tarafında,
EÇS X Y355b
Mît Hâmis: Yüz hâneli ve bir câmi‘li ma‘mûr beleddir. Bunun mukâbelesinde Garbiyye hudûdunda,
EÇS X Y355b
Mît el-Garaka: İki yüz hâne ve bir câmi‘i var. Andan Mansûre hâkinde,
EÇS X Y355b
Mît Vîş: Üç yüz hâne ve bir câmi‘i var. Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y355b
Mît Assâş. Ve Mansûre cânibinde,
EÇS X Y355b
Mît Nevesî. Ve yine Mansûre haddinde,
EÇS X Y355b
Mît Su‘bâniyye. Ve andan yukaru yine bu cânibdeki,
EÇS X Y355b
Mît el-Minye. Bunun mukâbelesinde Garbiyye hükmünde,
EÇS X Y355b
Evsâf-ı şehr-i Lût kasaba-i ma‘mûr Semennût
EÇS X Y355b
Garbiyye'de Mahalletü'l-Kebîr iskelesidir. Garbiyye zabtında sâhil-i Nîl'de bin üç yüz hâneli iltizâm bir şîrîn ü müzeyyen kasabadır. Ammâ zamân-ı kadîmde şehr-i azîm imiş, Câlût kavminin âsâr-ı binâları zâhirdir. Ve yüz elli akçe kazâdır, Mahalle-i Kebîr kadısına arpalık sadaka olunup nâ’ibi hükm edüp senevî beş kîse hâsıl eder. Nâhiye kurâları kırk yedi ma‘mûr u mutî‘ beledleri vardır. şehrinde altı aded mihrâb ve üçü hutbedir. İskelesindeki câmi‘i fevkânîdir. On dörd sütûn üzre levha tavandır ve üç kapusu ve bir meksûr u münhedim minâresi. Ve bir hânı ve bir hammâmı ve altı kahvesi ve elli aded dükkânları var. Ve yedi sebîli ve on iki mektebi ve Nîl kenârında bir teferrücgâh mahkemesi var.
EÇS X Y355b
Ziyâretlerin beyân eder
EÇS X Y355b
Evvelâ eş-şeyh İsmâ‘îl-i Gadvî ve Seyyid Abdullâh el-Halef. Bunlar mescid-i Gadvî'de medfûnlardır kim ziyâretgâh-ı ünâsdır.
EÇS X Y355b
Ba‘dehu bu şehirden mültezimîn atlarına süvâr olup şimâl cânibine bir malaka yer gidüp,
EÇS X Y355b
Beled-i Ebû Alî