İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y358a
Te‘emmel terâ mâ şâdehu'n-nedne(?) Ca‘feru
EÇS X Y358a
Hüve'l-kâsimî mâte ile'l-hayri yuksadu
EÇS X Y358a
Li-kantaratin fîhâ bi-kavli müverrihin
EÇS X Y358a
Senâ’ün lehu fahrun ve ‘izzün yü’eyyedu.
EÇS X Y358a
Sene 1074
EÇS X Y358a
Ve bu şehrin âb [u] havâsının letâfetinden mahbûb u mahbûbe nisvânları sâhib-cemâl ve latîfü'l-i‘tidâl hûb-manzar ve perî-peyker hadden bîrûn şems-i tâbân-misâl hûbânları hüsn-i cemâl sâhibleridir.
EÇS X Y358a
Ve bu şehrin askerî tâ’ifesi gâyet müzeyyen kimesnelerdir, gûnâ-gûn akmişe-i fâhire ve elvân çukalar geyerler. Ve vasatü'l-hâl merdleri boğası ve Mısır alacası geyerler. Fukarâları hâline münâsib esvâb-ı peşmîne geyerler, hâl-i cihân böyledir. Zenâneleri zer-i hâlisden ve sîm-i ebyâzdan mutallâ takye ve beyâz ve siyâh ibrîşim car bürünüp reftâr ederler.
EÇS X Y358a
Bu şehrin me’kûlât [u] meşrûbât masnû‘âtının memdûhâtından evvelâ hâs u beyâz dühn-i hâlis ile mülemma‘ mutabbakı ya‘nî katmer gözlemesi bir diyâra mahsûs değildir, illâ Mahalle-i Kebîr. Ve beyâz etmeği ve tahînesi ve peyniri meşhûrdur.
EÇS X Y358a
Ve kâr-ı ibret-nümâlarında[n] ibrîşim seccâdeleri rub‘-ı meskûnda nazîri yokdur, meğer Acem'in Isfahân-ı nısf-ı cihânında işlene.
EÇS X Y358a
Ve yine harîr-i münakkaş otak-ı nühtâk perdeleri ve kahve Q 299b makramaları ve dürlü dürlü alacalar ve çârşaflar ve fûtalar işlenir kim şehr-i Mardin'de işlenmez.
EÇS X Y358a
Ve bu şehirde aslâ Freng ve Ermeni olmaz, ammâ bir mahalle Yahûdî ve iki mahalle Kıbtî vardır, cümle bin hânedir.
EÇS X Y358a
Ve yedi kenîse vardır. Ve şeyhü'l-beled defteriyle bu şehirde altı kerre yüz bin âdem vardır, deyü meşhûr-ı âfâkdır.
EÇS X Y358a
Hâsıl-ı merâm Mısır diyârında bir mu‘azzam bender şehirdir kim senevî niçe bin yük pembe asdar bezi ve gayrı metâ‘ bağlanır. Zîrâ cümle mahsûlâtından pembesi ziyâde P 296b olur.
EÇS X Y358a–Y358b
Bu tahrîr olunan evsâfâtın zikrinde fâ’idesi ve beyânında â’idesi elbette vardır, mezeden hâlî değildir, ammâ gayrı meşhûrun zikrinde fâ’ide Y 358b ve beyânında â’idesi olmayup i‘tibârı olmayan şeyleri tahrîr etmede melâlet var, deyü bu kadarile iktifâ etdik ki hayru'l-kelâm mâ kalle ve delle buyurmuşlardır, ve's-selâm.
EÇS X Y358b
Evsâf-ı ziyâretgâh-ı Mahalle-i Kübrâ
EÇS X Y358b
Bâlâda tavsîf olunan cevâmi‘ler içinde medfûn kibâr-ı evliyâlar tahrîr olunmuşdur. Anlardan gayrı şehrin cânib-i garbîsi tarafı nihâyetinde Mahalle kapusu dibinde eş-şeyh Abdülmecid eş-şâmûlî: Bir kubbe-i pür-envârda medfûndur. Tarîk-ı âm üzre olan pençeresi atebesinde celî hat ile,
EÇS X Y358b
İnşâu es-Seyyid İbnü'l-Hüseyn Seydî Abdülvahhâb ve Seydî Abdülmü’min ahîhi Seyyid Abdülmün‘im
EÇS X Y358b
deyü tahrîr etmiş.
EÇS X Y358b
{Ve ziyâret-i el-Mevlâ Abdülbâkî bin Mahmûd bin Atâüddîn Hamâlîzâde, kuddise sırruhu. şehr-i Mısır'da mütevelliddir. Bu Mahalle-i Kebîr mevleviyyetine mutasarrıf iken merhûm olup Sâbûniyye cisri başındaki zâviyenin sâhasında Rûm tarzı hice taşı ile mebnî târîhi ile mastûr alâmetiyle medfûndur. Tarîk-ı âm üzre olmak ile ziyâretgâhdır. Gâyet fasîh bedî‘ü'l-beyân olmağile Tevârîh-i Hıtat-ı Makrîsî'yi terceme etmişdir.
EÇS X Y358b
Bunun kurbunda karâfe-i meşâyihde cisir başında el-Mevlâ Geveze Alî bin Sinân: Vilâyet-i Hamîd'de Isbarta şehrindendir. Bu Mahalle-i Kebîr ibtidâ bunlara mevleviyyet ihsân olunup Mahalle'ye geldikde îrâd defterin görüp şâd-mergden merhûm oldu. Ulemâ-yı Sultân Ahmed, deyü seng-i mezârında târîhi sene 1029.} Kaddesenallâhu bi-sırrıhi'l-azîz ve rahmetullâhi aleyhim ecma‘în.
EÇS X Y358b
Bunlardan mâ‘adâ niçe bin ziyâretgâh vardır, ammâ atebe-i süflîlerine rûy-ı zerdimiz sürüp ziyâret etdiğimiz bunlardır. Ammâ bu şehirde kırk yedi aded mazınne-i kerâme kimesneler ile müşerref olup du‘â-i hayrları ile şerefyâb olduk.
EÇS X Y358b
Hamd-ı Hudâ andan kâşif Hasan Ağa'dan yüz guruş ve bir at ve bu kadar Mahalle metâ‘ları alup cümle ahibbâ ve dostânlar ile vedâlaşup iki sâ‘atde yine,
EÇS X Y358b
Kasaba-i Semennût: Bâlâda evsâfı merkûmdur. Anda yine bir yüğrük gemiye hedâyâ atı dahi koyup altmış pür-silâh âdemler ile Nîl ile baş yukaru ubûr ederek şarkıyye türâbında,
EÇS X Y358b
Mît Ebülhâris. Ve mukâbelesinde Garbiyye'de
EÇS X Y358b
Mît Ebû Sıyr. Ve Mansûre'de
EÇS X Y358b
Mît Burrû. Ve mukâbelesinde
EÇS X Y358b
Beled-i Beneye. Ve Mansûre'de
EÇS X Y358b
Beled el-Manzara. Ve Garbiyye'de
EÇS X Y358b
Beled-i Mît Bedr. Mansûre'de
EÇS X Y358b
Mît Dümsîn. Ve Garbiyye'de
EÇS X Y358b
Beled-i şubran. Ve Mansûre'de
EÇS X Y358b
Mît İşnî. Ve Garbiyye'de
EÇS X Y358b
Evsâf-ı kasaba-i şenbât-ı Kebîr
EÇS X Y358b
İki bin hâneli ve müte‘addid câmi‘li ve mesâcidli ve esvâk-ı muhtasarlı ve kahvehâneli âdemi firâvân mâl-â-mâl-i nisvân bir şehirdir. Bir gece anda dârışedde mihmân olup andan ale's-sabâh avm edüp Mansûre cânibinde,
EÇS X Y358b
Beled-i şerencî. Mukâbelesinde Garbiyye'de,
EÇS X Y358b
Beled-i Dehnûr. Ve Mansûre'de,
EÇS X Y358b–Y359a
şehr-i azîm Mît Gamr: Bâlâda Y 359a evsâfı mufassalan tahrîr olunmuşdur. Bunun mukâbelesinde Garbiyye hâkinde,
EÇS X Y359a
Kasaba-i şîrîn Zifte: Medhi dahi tahrîr olunmuşdur. Bundan yukaru Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Ma‘sara. Ve Garbiyye'de bunun mukâbelesinde,
EÇS X Y359a
Beled el-Garîb. Mansûre'de,