İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y359a
Beled-i Sehric. Mukâbelesinde Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Misîd. Ve civârında,
EÇS X Y359a
Beled-i Vasîd. Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Mît el-İz. Ve Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Mît el-Hârûn. Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Beled es-Sıffîn. Mukâbelesinde Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Tefhenî
EÇS X Y359a
Anda Dâvûd el-Garb hazretleri bir âsitâne-i kübrâda medfûndur kim niçe bin keşf [ü] kerâmâtları zâhir ü bâhir olup cümle menâkıb kitâblarında ve Tabakât-ı şa‘râvî'de mastûrdur. Abdülkâdir el-Cîlânî ve Cüneyd-i Bağdâdî ve Ahmed-i Bedevî ve İbrâhîm-i Dessûkî mertebesinde emr-i azîm ulu sultândır kim hâlâ mutasarrıfîndendir. Ba‘zı kimesneler zî-kıymet metâ‘ın anda bırağup Hind'e Yemen'e gidüp selâmet geldikde mâlın alır, bir kimesne vaz‘-ı yed edemez. Bu mertebe ulu sultândır. Andan Mansûre hâkinde,
EÇS X Y359a
Beled-i Sindî. Ve mukâbelesi Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Mît Berrî. Ve Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Eşbûl. Ve yine Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Kefr-i Müveyş. Ve mukâbelesi Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Millev. Ve Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Benhî. Ve mukâbelesi Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Batay. Ve Mansûre'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Remlî. Ve mukâbelesi Garbiyye'de,
EÇS X Y359a
Kefr-i Ebü't-Tavâkî. Ve Kalûbiyye hâkinde,
EÇS X Y359a
Mît Attâ[r]
EÇS X Y359a
Kasaba-misâl beled-i mu‘azzamdır. Bu mahalde Garbiyye ve Mansûre ve Menûfiyye ve Kalûbiyye dörd sancak hudûdu cem‘ olduğu mahaldir. Dörd sancak vilâyetin ezânı bu Mît Attâr'da istimâ‘ olunur. Zîrâ kara hudûdları birbirlerine karîbdir kim zikr [ü] beyân olur. Âhirü'l-Garbiyye,
EÇS X Y359a
Beled-i Seydî Hızır'dır. Ve ibtidâ hudûd-ı Menûfiyye,
EÇS X Y359a
Beled el-Atıf'dir. Ve şarkıyye'nin âhir hudûdu,
EÇS X Y359a
Beled-i Tahla'dır. Ve Kalûbiyye hudûdu ibtidâsı,
EÇS X Y359a
Beled-i Dicve'dir. Özbek Bey iltizâmındadır. Hikmet-i Hudâ bu hudûd kurâları bir yere vâki‘ olmuşdur. Andan sağ tarafımızda Menûfiyye haddine girdik, sol tarafımızda Kalûbiyye hâkine girdik. Evvelâ beled-i Dicve mukâbelesinde,
EÇS X Y359a
Beled-i Mît Afîf: Menûf hâkindedir. Ve Kalyûb hükmünde,
EÇS X Y359a
Beled-i Tant: Mukâbelesinde Menûfiyye'de,
EÇS X Y359a
Beled-i Berşems. Bunun mukâbelesinde Kalûbiyye hâkinde,
EÇS X Y359a
Beled-i Berşûm: Mukâbelesinde Menûf'da,
EÇS X Y359a
Beled-i Ebû şa‘râ: Ve mukâbelesinde Nîl kenârından bir malaka içeri,
EÇS X Y359a
Evsâf-ı şehr-i kadîm kasaba-i Kalûbiyye
EÇS X Y359a–Y359b
Bu şehr-i azîm hakkında müverrih-i âlem Ebu'l-Me’âl niçe kîl [ü] kâl etmiş, ammâ Kabâbıta tevârîhlerinde tahrîr olunduğu üzre bu şehrin ibtidâ bânîsi Fir‘avn'ın vezîri Hâmân binâsıdır. Sarây esâsları ve bostânının hâlâ bir kuyusu zâhirdir, bi’r-i Hâmân derler âb-ı hayât suyu vardır. Ve on iki yerden sâkıye dollâbları ile döner kârgîr binâ-yı Fir‘avn çâh-ı azîmdir. Y 359b şehrin mezra‘alarında olan şeker kamışları bâğların ve bostanların bu sudan rey ederler, meşhûr-ı âfâk kuyudur. Kıbtîlerin hastaları girüp zu‘m-ı bâtıllarınca şifâ bulurlar.
EÇS X Y359b
Ve şehr-i Kalyûb Q 300a P 297a kâşiflikdir. Bâlâda tahrîr olunan sâyir kâşifler gibi mustahfızân ve kendi askeriyle iki yüz kîse mâlı tahsîl eder. Taht-ı hükmünde iki yüz seksen pâre âbâdân kurâlar vardır, bu kurâlardan kendüye ba‘de'l-masârıf yüz kîse hâsıl olur. Ve yüz elli akçe âlî kazâdır, bir müddeti on kîse olur. Nâhiyesi yetmiş altı kurâdır. Mısır'a yakın olmağile dörd mezhebden müftîsi ve nakîbü'l-eşrâfı yokdur, ammâ yeniçeri ve azeb serdârları vardır. şehri bir sahrâda bâğ-ı İrem içinde bir rûşen kasabadır. Kadîm a‘sârda iki bin bâğ u bostânı var imiş, hâlâ üç yüz bostândır.
EÇS X Y359b
Ve cümle iki bin hâne ve kırk mihrâbdır, yedisi hutbedir. Sûk-ı sultânî kurbunda,
EÇS X Y359b
Eski câmi‘: Cemâ‘at-i kesîreli ve cümleden kebîrdir. Kırk sütûn üzre tavandır. Ve üç tabaka bir minâre-i serâmedi var. Gayrı câmi‘leri manzûrumuz olmadı. Yigirmi mektebi ve sekiz hânı ve yedi kahvehânı ve iki yüz dükkânı var, şîrîn kasabadır. Anı temâşâ edüp yine zevrakımıza gelüp süvâr oldukda Nîl ile yine baş yukaru yedi mîl gidüp,
EÇS X Y359b
Beled-i şubre
EÇS X Y359b
Bâlâda tahrîr olmuşdur. Bu mahalde dahi Kalûbiyye hudûdu tamâm olup gayrı Mısır hudûdudur. Ve mukâbelesinde Batnü'l-Bakar nâm mahalde Menûfiyye haddi dahi tamâm oldu. Âhirü'l-haddi,
EÇS X Y359b
Beled-i Serevî
EÇS X Y359b
dir kim Reşîd'e ü Dimyât'a giden Nîleyn'in burnunda vâki‘ olmuşdur. Batnü'l-Bakar evsâfı bâlâda Reşîd'den gelirken terkîm olunmuşdur.
EÇS X Y359b
Ammâ Dimyât'dan bu mahalle gelince kâmil dörd yüz mîldir.
EÇS X Y359b
Dimyât Mısır'a Reşîd'den yüz mîl karîbdir.
EÇS X Y359b
Ve güzer edüp geldiğimiz Nîl-i mübârekin tarafeyninde iki bin pâre ma‘mûr u âbâdân belîdelerdir. Ammâ hakîr sâhil-i Nîl'de mu‘azzam Ulu Câmi‘ ve zâviye ve medrese ve vekâleli ma‘mûr u müzeyyen bâğ [u] bâğçeli mezâri‘[i] hûb halkı mahbûb tur‘aları âb-ı revânlı ve kûşe kûşe bülbüllerin nagamâtı ve hoş-elhân tuyûrların esvât-ı hazîni istimâ‘ olunur gülistân nahlistânlı kurâları tahrîr eyledik. Andan gayrıları tahrîr etmede kesret-i kitâbet olmasın içün ihtisâr üzre tahrîr eyledik. Yohsa bu Dimyât Nîl'i üzre olan azîm kurâlar Reşîd Nîl'i üzre yokdur. Ammâ Reşîd Nîl'i üzre şehirler çokdur. Buhayre hâkinde âbâdânı yokdur, çoğu çöldür, ve's-selâm.