İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y442b
Ve zu‘mlarınca Hazret-i Lokmân evlâdlarından geçinirler. Nûrânî mutî‘ münkâd âdemlerdir.
EÇS X Y442b
Ve rûy-ı arzda Hallâk-ı âlem ne kadar elsine-i muhtelife kavm halk etmiş ise bu Habeş cezîresinde yetmiş sekiz lisân üzre fesâhat [u] belâgatle öz lehce-i mahsûsları ile tekellüm eder kavm vardır. Her dağda ve her şehirde ve her kabîlede birer gûne lisân ile söyleşirler.
EÇS X Y442b
Bu cümle akvâmın lisânların yine kavm-i Bânyân anlayup Habeş paşası ve kâ’immakâmların yanında tercümânlık ederler. Zîrâ âteş-perest Bânyân lisânları cümle lisâna karîbdir. Meselâ Rûm'da mülk-i Nasârâ'da lisân-ı Latin bilen gayrı lisânları anladığı gibi Bânyân lisânı dahi eyle bir lisândır.
EÇS X Y442b
Lisân-ı âteş-perest-i kavm-i Bânyân makâm-ı şehnâz usuleş sofiyâne beste-i Evliyâ-yı âşık
EÇS X Y442b
Bu ebyâtlar âteş-perestlerin ilâhîleri mesâbesindedir:
EÇS X Y442b
a ikenne ikka duvveta duti mükerrer
EÇS X Y442b
duvveta duti duvveta duti
EÇS X Y442b
ram ram ram ram ram ram yine mükerrer lâzım
EÇS X Y442b
allâ allâ allâ allâ allâ allâ allâ allâ allâ mükerrer
EÇS X Y442b
terki titi çukku çari çukku çari çukku çari
EÇS X Y442b
def‘â altı kerre ram ram ve tokuz kerre allâ allâ gerek
EÇS X Y442b
pençi pença allâ allâ çukki çevvar
EÇS X Y442b
dahin rasi malilavar malilavar
EÇS X Y442b
yine ram ram ve yine tokuz kerre allâ allâ
EÇS X Y442b
Bu gûne bir turfa hoş-âyende sûznâk makâmdır.
EÇS X Y442b
Ve mukaddemâ Fûncistân meliki huzûrunda temâşâ etdiğimiz âteş-perest pehlivânlar evsâfı mahallinde ba‘zı âteş-perest elfâzları tahrîr olunmuşdur. Hâsıl-ı kelâm latîf lisânları vardır.
EÇS X Y442b
Andan bu vâdî-i Abraş'dan kalkup yine cânib-i garba Bahr-i Süveys kenârınca şâhrâh Sa‘îd yolu ile çöl çölistânda ve berr ü beyâbânda ve sengistân u çengelistân yerleri beş gün beş gecede yük yıkmayup ârâm meks etmeden kat‘-ı menâzil edüp,
EÇS X Y442b
Menzil-i Hânende ova
EÇS X Y442b
'da meks edüp fi'l-hâl kuyular kazup def‘-i atşân etdik.
EÇS X Y442b
Bu Hânende ova Habeş hükmünde bir ferahfezâ âb [u] havâsı ve mahsûldâr kurâları ve nebâtât [u] giyâhâtı ve gûnâ-gûn alefzârlı ve murgzârlı bir şîrîn vâdîdir. Fîl ü gergerdândan gayrı cemî‘i ecnâs-ı mahlûkât bu dağlarda ve cemî‘i gûnâ-gûn ma‘âdin mahsûlâtlar bu cibâllerde mevcûd ulu kûhlar ve ulu hâmûnlardır.
EÇS X Y442b
Bu dağlarda ve sahrâlarda niçe kerre yüz bin Hânende kabîlesi haymeler ile ve karyeler ile sâkinlerdir. Niçesi haymelerimize gelüp ceyrân ve kuzu ve Habeş tavuğu ve darı ve darı ekmekleri getirdiler. Cümle kavmi Süryânîce kelimât ederler. Bunların lisânından dahi tahrîr etdim.
EÇS X Y442b
Lisân-ı Süryânî
EÇS X Y442b
Hisâb-ı ma‘dûdeleri böyledir. Evvelâ:
EÇS X Y442b
i’’ibir
EÇS X Y442b
bi’’iiki
EÇS X Y442b
ti’’iüç
EÇS X Y442b
si’’i4
EÇS X Y442b
ci’’i5
EÇS X Y442b
hı’’i6
EÇS X Y442b
hi’’i7
EÇS X Y442b
ji’’i8
EÇS X Y442b
gınni9
EÇS X Y442b
ri’’is10
EÇS X Y442b
rii’’i11
EÇS X Y442b
ribi’’i12
EÇS X Y442b
riti’’i13
EÇS X Y442b
risi’’i14
EÇS X Y442b
rici’’i15
EÇS X Y442b
rihı’’i16
EÇS X Y442b
rihi’’i17