İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS X Y450b
Ve def‘â Yahyâ Efendi, sene 1009 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ve Abdulvahhâb Efendi, sene 1010 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ve def‘a[-i] sâlisde Osmân Efendi ibn Mehemmed Paşa
EÇS X Y450b
Ve Mehemmed Efendi ibn Sinân veled-i Mehemmed Efendi el-mukaddem zikruhu, sene 1011.
EÇS X Y450b
Ve Mehemmed Efendi bin Hüseyin el-meşhûr bi-Kara Çelebizâde, sene 1012 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ve Mustafâ Efendi Azmizâde, sene 1013 ma‘zûl marret-i evvel.
EÇS X Y450b
Ve Hâdım Mehemmed Paşa'da Mehemmed Efendi bin Abdülganî, def‘a[-i] sânîde sene 1014 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ve Mustafâ Efendi ibn Âli, sene 1015.
EÇS X Y450b
Ve Kara Hüseyin Paşa'da Abdülbâkî bin Tursun Efendi.
EÇS X Y450b
Ve Mehemmed Abdülciyâd Efendi, sene 1017 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ve Mukîm Vezîr Mehemmed Paşa'da Yahşı Mehemmed eş-Şehrî, sene 1018 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ahîzâde Yahyâ ibn Abdülhalîm Efendi, sene 1020 ma‘zûl olup Şâm'da merhûm oldu.}
EÇS X Y450b
{Ve zamân-ı Mustafâ Paşa'da Mehemmed Efendi eş-şehîr bi-Çivizâde, sene 1030 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
Ve Osmânzâde Abdülkerîm Efendi, sene 1030 ma‘zûl.
EÇS X Y450b
[Ve] Muhteşem Rıdvân Efendi.
EÇS X Y450b
Ve bunlardan mukaddem Abdullâh Efendi bin Mahmûd kadı[-i] Mısır olup ikisi bir senede mansûb u ma‘zûl oldular.}
EÇS X Y450b
el-Faslu['l-hâmis] (---) ve seb‘înMahmiyye-i Mısır'dan Abdurrahmân Paşa'nın istikbâline Şâm-ı şerîfe gitdiğimiz menâzilleri ve kurâ ve kasabâtları ve acâyibât [u] garâyibâtları ve sergüzeşt [ü] serencâmları ayân u beyân eder
EÇS X Y450b
Mısır şehrinden bin seksen yedi Cemâziye'l-evvelinin gurresinde beş gulâm ve beş at (ve) ikisi seyishâne ile yeniçeri ocağının başçavuşu Gemici Mustafâ Ağa ve çavuşlar kethudâsı Hüseyin Ağa ve tercümân (---) Ağa ve kâyimmakâm kethudâsı ve müsellim Mehemmed Ağa üç bin mikdârı asker ile Mısır'dan çıkup cânib-i şarka iki sâ‘at gidüp,
EÇS X Y450b
Menzil-i kal‘a-i Sebîl-i Allâm
EÇS X Y450b
Bir vâdînin ortasında şekl-i murabba‘ taş-binâ bir kal‘a-i zîbâdır. Dâyiren-mâdâr cirmi dörd yüz adımdır. Ammâ handakı yokdur. Cânib-i garba bir demir kapusu vardır. Andan içeri bir kat demir kapu cânib-i şimâle nâzırdır. İçinde iki yüz mustahfızân hücreleri ve sâkıye ve âhûrları ve kâ‘aları var.
EÇS X Y450b
Ve burc [u] bârûları ve bedenleri ma‘mûrdur. Cebehânesi ve altı pâre topları vardır.
EÇS X Y450b
Ve içinde neferâtları kânûn-ı Selîm Şâh üzre mâh-be-mâh Mısır ümerâlarından bir emîr-i Mısır beş yüz âdemiyle nevbet bekleyüp âyende vü revende huccâcı ve tüccârı Mısır'a götürüp getirir. Bir ay tamâm olup yerine bir gayrı beğ gelir geldi.
EÇS X Y450b
Sene (---) târîhinde bu kal‘ayı Arab aşkıyâsı mazarratı def‘iyçün (---) binâsıdır. Ammâ gâyet mahallinde inşâ olunmuş.
EÇS X Y450b
Ve bu kal‘anın kapusu önünde bir dîvânhâne-i tahtânîsi var, dâ’imâ beğler anda bekler. Cümle atları gözleri önünde mızrakları bağlı gemin alup(?) âmâde dururlar. Zîrâ bu mahallin kıblesi ve cânib-i şarkîsi çöl çölistândır kim râh-ı Mekke'dir. Garbı ve şimâli serâpâ bâğ u bâğçelerdir. Cenûb tarafı Habeş diyârlarına varınca sengistân dağlardır. Hemân bu mezkûr çölden ve dağdan ve bâğdan Arab zâhir olup çalup çarpup seyl suyu gibi gâyib olur. Anıniçün bu Sebîl-i allâm kal‘asında muhâfaza eden beğler dâ’imâ pür-silâh âmâde dururlar.
EÇS X Y450b
Ve bu kal‘adan yol aşırı taşrada,
EÇS X Y450b
Hasan Beğ câmi‘i
EÇS X Y450b
İslâmbol tarzı bir şerîfeli minâresiyle Mısır'ın câmi‘leri evsâfında tahrîr olunmuş. Ve câmi‘e muttasıl bir sebîlhâne ve sâkıye ve havuzlar ve yigirmi aded câmi‘ huddâmları hâneleri ve birkaç dükkân ve iki kahvehâne ve müsâfirîn kâ‘aları ve yine yol aşırı bâğ u bâğçeli âb [u] havâsı latîf cây-ı nazîf yerdir.
EÇS X Y450b
Ve matar kesret üzre nâzil oldukda bu Sebîl-i Allâm fezâsında bin guruşluk Sebîl-i Allâm taşı bulunduğu meşhûr-ı âfâkdır. Ve ulemâ-yı Mısır kavli üzre Şeddâd'ın binâ etdüği İremezâtü'l-imâd gibi Şeddâd'ın bâğ-ı İremidir, bu Sebîl-i Allâm zemîninde idi; anıniçün böyle zî-kıymet taş bulunur, derler, el-uhdetü ale'r-râvî.
EÇS X Y450b
Ba‘dehu bundan kalkup şimâl tarafına gidüp,
EÇS X Y450b
Beled-i Matariyye
EÇS X Y450b
ki Hazret-i Îsâ sâkin olup hafr etdüği kuyu bu Matariyye'de olduğunun evsâfı bâlâda mufassal tahrîr olunmuşdur. Bu beledi ubûr edüp andan,
EÇS X Y450b
Şehr-i Aynu'ş-Şems
EÇS X Y450b
harâbı içre mîl sütûnu temâşâ edüp bunlar dahi mukaddemâ tahrîr olunmuşdur. Andan niçe Arab aşkıyâsı kemîngâhları içre beş sâ‘at gidüp,
EÇS X Y450b
Menzil-i Hânkâh
EÇS X Y450b
Bir düz sahrâda bâğ u bâğçeli ve bostânlı yerde Kalyûb kâşifi hükmünde subaşılıkdır. Ve nakîbü'l-eşrâf-ı Mısır'a ber-vech-i arpalık yüz elli akçe kazâdır ihsân olunur. Ve yüz elli pâre kurâ nâhiyelerinden senevî beş Mısrî kîse hâsıl olur şîrîn kazâdır. Tokuz câmi‘ ve otuz mesâcidi var. Evvelâ çârsûda cemâ‘at-ı kesîreye mâlik,
EÇS X Y450b
Sultân Eşref câmi‘i
EÇS X Y450b
Fevkânî ve üç tabakalı ve bir minâre-i mevzûnlu ve bir (---) (---) u var. Ve gâyet âb [u] havâsı latîfdir. Q 354b P 348b Ve bâlâda zikr olunan kapular gibi kapuları var, her gece mesdûd olur. Bin adım tûlü bir şâhrâh-ı sultânîdir.
EÇS X Y450b
Bu şehir Sultân Eşref'in asrında gâyet ma‘mûr imiş. Zîrâ bu şehrin ihyâsına anlar bâ’is olmuşdur. Ve memdûhâtından kavunu ve karpuzu ve gayrı sebzevâtları memdûhdur, zîrâ besâtînleri bostânları cihânı zeyn etmişdir. Ve suları serâpâ kuyulardır, ammâ gâyet lezîzdir. Ve bu şehir Nîl'den bir sâ‘at ba‘id çöldedir. Ve âb [u] havâsı gâyet latîfdir.
EÇS X Y450b
Ve cebbânesinde ulu sultânlar medfûndur.
EÇS X Y450b
Ziyâretgâh-ı Hânkâh