Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK Muk. 1

bism'illāhi'r-raḥmāni'r-raḥīm ve bihi nasta'īn

DK Muk. 2

ḥikāyet-i oġuz-nāme-i ḳazan beg ve ġayrı

DK Muk. 3

resūl 'aleyhi's-selām zamānına yaḳın bayat boyından ḳorḳut ata dirler bir er ḳopdı oġuzuŋ evvel kişi tamām biliçisi-y-idi ne dir-ise olur-ıdı ġayıbdan dürlü ḫaber söyler-idi ḥak ta'āla anuŋ köŋline ilhām ider-idi

DK Muk. 4

ḳorḳut ata ayıtdı aḫır zamānda ḫanlıḳ girü ḳayıya dege kimsene ellerinden almaya aḫır zamān olup ḳıyāmat ḳopınça bu didügi 'oṯmān neslidür işde sürilüp gide yorır ve daḫı niçe buŋa beŋzer

DK Muk. 5

söz söyledi ḳorḳut ata oġuz ḳavmınuŋ müşkilini ḥall ider-idi her ne iş olsa ḳorḳut ataya tanışmayınça işlemezler-idi her ne ki buyursa ḳabūl iderler-idi sözin tutup tamām iderler-idi dede ḳorḳut ṣoylamış

DK Muk. 6

allah allah dimeyinçe işler oŋmaz ḳādir taŋrı virmeyinçe er bayımaz ezelden yazılmasa ḳul başına ḳaża gelmez ecel va'de irmeyinçe kimse ölmez ölen adam dirilmez çıḫan can girü gelmez bir

DK Muk. 7

yigidüŋ ḳara ṭaġ yumrusınça mālı olsa yıġar direr ṭaleb eyler naṣibinden artuġın yiye bilmez ö[r]leşüben sular ṭaşsa deŋiz ṭolmaz tekebbürlik eyleyeni taŋrı sevmez köŋlin yüce ṭutan erde devlet olmaz yad oġulı ṣaḳlamaġ-ıla oġul olmaz büyüyende ṣalur

DK Muk. 8

gider gördüm dimez kül depeçük olmaz güyegü oġul olmaz ḳara eşek başına uyan ursaŋ ḳatır olmaz ḳaravaşa ṭon geyürseŋ ḳadın olmaz yapa yapa ḳarlar

DK Muk. 9

yaġsa yaza ḳalmaz yapaġulu gökçe çemen güze ḳalmaz eski panbuk biz olmaz ḳarı düşmen dost olmaz ḳazaġuça binmeyince yol alınmaz ḳara polad uz ḳılıcı çalmayınça ḳarım dönmez er malına ḳıymayınça adı

DK Muk. 10

çıkmaz ḳız anadan görmeyinçe ögüt almaz oġul atadan görmeyinçe ṣufra çekmez oġul atanuŋ sırrı-dur iki gözinüŋ biridür devletlü oġul ḳopsa ocaġınuŋ köridür oġul daḫı neylesün

DK Muk. 11

baba ölüp mal ḳalmasa baba malından ne fā'ide başda devlet olmasa devletsüz şerrinden allah ṣaḳlasun hanum sizi dede ḳorḳut bir daḫı ṣoylamış sarp yörir-iken ḳażılıḳ ata nāmerd yigit bine bilmez bininçe binmese yig çalup keser

DK Muk. 12

öz ḳılıcı muḫannetler çalınça çalmasa yig çala bilen yigide oḳ-ıla ḳılıçdan bir çomaḳ yig ḳonuġı gelmeyen ḳara ivler yıḳılsa yig at yimeyen acı otlar bitinçe bitmese yig adam içmez acı sular

DK Muk. 13

ṣızınça ṣızmasa yig ata adını yontmayan hoyrad oġul ata bilinden ininçe inmese yig ana rahmine düşinçe toġmasa yig ata adın yorıdanda devletlü oġul yig yalan söz bu dünyede olınça olmasa yig girçeklerüŋ üç otuz on yaşını toldursa yig üç otuz on yaşuŋuz ṭolsun

DK Muk. 14

ḥaḳ size yaman getürmesün devletüŋüz pāyende olsun ḫanum hey dede ḳorḳut bir daḫı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış gitdükde yirüŋ otlaḳların geyik bilür gögez yirler çemenlerin ḳulan bilür ayru ayru yollar

DK Muk. 15

izin deve bilür yidi dere ḳoḫuların dilkü bilür dün-ile karvan köçdügin turġay bilür oġul kimden olduġın ana bilür erüŋ aġırın yiynisin at bilür aġır yükler zaḥmın ḳatır bilür ne yirde ṣızılar

DK Muk. 16

var-ise çeken bilür ġafil başuŋ aġrısın beyni bilür ḳolça ḳopuz götürüp ilden ile bigden bige ozan gezer er cömerdin er nākesin ozan bilür ileyüŋüzde çalup aydan ozan olsun azup gelen ḳażayı taŋrı ṣavsun

DK Muk. 17

ḫanum hey dede ḳorḳut gine ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aġız açup öger olsam üstümüzde taŋrı görklü taŋrı dostı din şerveri muḥammed görklü muḥammedüŋ ṣaġ yanında namaz ḳılan ebū bekir

DK Muk. 18

şıddıḳ görklü aḫır ṣıpara başıdur 'amme görklü hecesinleyin düz oḳınsa yāsin görklü ḳılıç çaldı din açdı şāh-ı merdan 'ali görklü 'alinüŋ oġulları peyġamber nevāleleri kerbela yazısında yezidiler elinde şehid oldı

DK Muk. 19

ḥasan-ıla ḥüseyin iki ḳardaş bile görklü yazılup düzilüp gökden indi taŋrı 'ilmi ḳur'an görklü ol ḳur'anı yazdı düzdi 'ulemālar ögreninçe güydi baḫdı 'ālimler serveri 'oṯman 'affan oġlı görklü alçak yirde yapılupdur

DK Muk. 20

taŋrı ivi mekke görklü ol mekkeye ṣaġ varsa esen gelse ṣıdḳı bütün hacı görklü ṣaġış güninde ayna görklü ayna güni oḳıyanda ḳuṭbe görklü ḳulaḳ urup diŋleyende ümmet görklü minarada baŋlayanda

DK Muk. 21

faḳı görklü dizin basup oturanda ḥalal görklü dulumından aġarsa baba görklü aġ südin ṭoya emzürse ana görklü yanaşup yola girende ḳara buġur

DK Muk. 22

görklü sevgülü ḳardaş görklü yaŋal ala iv yanında dikilse gerdek görklü uzunça tenefi görklü oġul görklü ḳamusına beŋzemedi cümle 'ālemleri yaradan allah taŋrı görklü ol ögdügüm yüce taŋrı dost oluban meded irsün

DK Muk. 23

ḫanum hey dede ḳorḳut dilinden ozan aydur ḳarılar dört dürlüdür birisi ṣolduran ṣopdur birisi ṭolduran ṭobdur birisi ivüŋ ṭayaġıdur birisi niçe söyler-iseŋ bayaġıdur ozan ivüŋ ṭayaġı oldur ki yazıdan yabandan ive bir

DK Muk. 24

ḳonuk gelse er adam ivde olmasa ol anı yidürür içürür aġırlar 'azizler gönderür ol 'āyişe fāṭıma ṣoyıdur ḫanum anuŋ bebekleri bitsün ocaġuŋa bunçılayın 'avrat gelsün geldük ol-kim ṣolduran ṣopdur

DK Muk. 25

ṣabadança yirinden örü turur elin yüzin yumadın toḳuz bazlammaç ilen bir külek yoġurd gözler ṭoyınça ṭıḳa baṣa yir elin bögrine urur aydur bu ivi ḫarab olası ere varaldan berü daḫı ḳarnum ṭoymadı

DK Muk. 26

yüzüm gülmedi ayaġum paşmaḳ yüzüm yaşmaḳ görmedi dir ah nola-y-ıdı bu öle-y-idi birine daḫı vara-y-ıdum umarumdan yaḫşı uyar ola-y-ıdı dir anuŋ kibinüŋ ḫanum bebekleri yetmesün ocaġuŋa bunçılaym 'avrat gelmesün

DK Muk. 27

geldük ol kim ṭolduran ṭopdur depretinçe yirinden örü ṭurdı elin yüzin yumadın obanuŋ ol uçından bu uçına bu uçından ol uçına çarpışdurdı ḳov ḳovladı diŋ diŋledi öyledençe gezdi

DK Muk. 28

öyleden soŋra ivine geldi gördi-kim oġrı köpek yige tana ivini bir birine ḳatmış ṭavuk kümesine ṣıġır ṭamına dönmiş ḳonşularına çaġırtır

DK Muk. 29

ki ḳız zeliḫa zübeyde ürüveyde çan ḳız çan paşa ayna melek ḳutlu melek ölmege yitmege gitmemiş-idüm yataçaḳ yirüm gine bu ḫarab olası-y-ıdı nola-y-ıdı benüm ivüme bir

DK Muk. 30

laḥẓa baḳa-y-idüŋüz ḳoŋşı haḳḳı taŋrı haḳḳı diyü söyler bunuŋ kibinüŋ ḫanum bebekleri yetmesün ocaġuŋa bunuŋ kibi 'avrat gelmesün geldük ol-kim niçe söyler-iseŋ bayaġıdur evine yazıdan yabandan bir udlu ḳonuḳ gelse er

DK Muk. 31

adam ivde olsa aŋa dise ki ṭur etmek getür yiyelüm bu da yisün dise pişmiş etmegüŋ baḳāsı olmaz yimek gerekdür 'avrat aydur neyleyeyim bu yıḳılaçak ivde un yoḳ elek yoḳ deve degirmeninden gelmedi

DK Muk. 32

dir ne gelür-ise benüm ṣaġrıma gelsün diyü elin götine urur yönin aŋaru ṣaġrısın erine döndürür biŋ söyler-iseŋ birisini ṭuymaz erüŋ sözini ḳulaġına ḳoymaz ol nuḥ peġamberüŋ eşegi aṣlıdur andan daḫı sizi ḫanum allah ṣaḳlasun ocaġuŋuza bunçılayın 'avrat gelmesün

DK I 1

dirse ḫan oġlı buġaç ḫan boyını beyān ider

DK I 2

ḫanum hey bir gün ḳam ġan oġlı ḫan bayındır yirinden ṭurmış-ıdı ṣāmī günlügi yir yüzine dikdürmiş-idi ala ṣayvanı gök yüzine aşanmış-ıdı biŋ yirde ipek ḫalıçası döşenmiş-idi ḫanlar ḫanı ḫan bayındır

DK I 3

yılda bir kerre ṭoy idüp oġuz biglerin ḳonuklar-ıdı gine ṭoy idüp atdan ayġır deveden buġra ḳoyundan ḳoç ḳırdurmış-ıdı bir yire aġ oṭaġ bir yire ḳızıl oṭaġ bir yire ḳara oṭaġ ḳurdurmış-ıdı

DK I 4

kimüŋ ki oġlı ḳızı yoḳ ḳara oṭaġa ḳonduruŋ ḳara kiçe altına döşen ḳara ḳoyun yaḥnısından öŋine getürüŋ yir-ise yisün yimez-ise ṭursun gitsün dimiş-idi

DK I 5

oġlı olanı aġ oṭaġa ḳızı olanı ḳızıl oṭaġa ḳondurun oġlı ḳızı olmayanı allah ta'āla ḳarġayupdur biz daḫı ḳarġaruz bellü bilsün dimiş idi oġuz bigleri bir bir gelüp yıġnaḳ olmaġa başladı

DK I 6

meger dirse ḫan dirler-idi bir bigüŋ oġlı ḳızı yoġ-ıdı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ṣalkum ṣalkum taŋ yilleri esdüginde ṣaḳallu bozaç turġay ṣayraduḳda ṣaḳalı uzun tat eri baŋladuḳda bidevi atlar

DK I 7

issini görüp coḳraduḳda aḳlu ḳaralu seçilen çaġda göksi gözel ḳaba ṭaġlara gün degende big yigitler cılasunlar birbirine ḳuyulan çaġda alar ṣabaḥ dirse ḫan ḳalḳubanı yirinden örü ṭurup ḳırḳ yigidin boyına alup bayındır

DK I 8

ḫanuŋ ṣoḥbetine gelür-idi bayındır ḫanuŋ yigitleri dirse ḫanı ḳarşuladılar getürüp ḳara oṭaġa ḳondurdılar ḳara kiçe altına döşediler ḳara ḳoyun yaḥnısından öŋine getürdiler bayındır ḫandan buyruḳ böyledür ḫanum didiler dirse ḫan aydur