Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK I 9

bayındır ḫan benüm ne eksikligüm gördi ḳılıcumdan-mı gördi ṣuframdan-mı gördi benden alçak kişileri aġ oṭaġa ḳızıl oṭaġa ḳondurdı benüm ṣuçum ne oldı-kim ḳara oṭaġa ḳondurdı didi ayıtdılar ḫanum bu gün bayındır

DK I 10

ḫandan buyruḳ şöyle dür kim oġlı ḳızı olmayanı taŋrı ta'āla ḳarġayupdur biz daḫı ḳarġaruz dimişdür didiler dirse ḫan|yirinden örü ṭurdı aydur ḳalḳubanı yigitlerüm yirüŋüzden örü ṭuruŋ bu ḳarayıb baŋa ya bendendür

DK I 11

ya ḫatundandur didi dirse ḫan ivine geldi çaġırup ḫatunına ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar ṣoylama aydur berü gelgil başum baḫtı ivüm taḫtı ivden çıḳup yorıyanda selvi boylum topuġında sarmaşanda ḳara ṣaçlum ḳurılu yaya beŋzer

DK I 12

çatma ḳaşlum ḳoşa bādem ṣıġmayan ṭar aġızlum güz almasına beŋzer al yaŋaḳlum ḳadunum zīregüm dölegüm görür misin neler oldı ḳalḳubanı ḫan bayındır yirinden ṭurmış bir yire aġ otaġ bir

DK I 13

yire ḳızıl otaġ bir yire ḳara otaġ dikdürmiş oġulluyı aġ otaġa ḳızluyı ḳızıl otaġa oġlı ḳızı olmayanı ḳara otaġa ḳonduruŋ ḳara kiçe altına döşeŋ ḳara ḳoyun yaḥnısından öŋine getürüŋ yir-ise yisün

DK I 14

yimez-ise ṭursun gitsün anuŋ kim oġlı ḳızı olmaya taŋrı ta'āla anı ḳarġayupdur biz daḫı ḳargaruz dimiş ben varıçaḳ gelübeni ḳarşuladılar ḳara otaġa ḳondurdılar ḳara kiçe altuma döşediler ḳara ḳoyun yaḥnısından öŋüme getürdiler

DK I 15

oġlı ḳızı olmayanı taŋrı ta'āla ḳarġayupdur biz daḫı ḳargaruz bellü bilgil didiler senden-mi'dür benden-midür taŋrı ta'āla bize bir batman oġul virmez nedendür didi ṣoyladı ṣoylama aydur

DK I 16

ḫan ḳızı yirümden ṭurayım-mı yaḳaŋ-ıla boġazuŋdan ṭutayın-mı ḳaba ökçem altına ṣalayın-mı ḳara polat öz ḳılıcum elüme alayın-mı öz gevdeŋden başuŋı keseyin-mi can ṭatlusın saŋa bildüreyin-mi alça ḳanuŋ yir

DK I 17

yüzine dökeyin-mi ḫan ḳızı sebebi nedür digil maŋa katı ḳażab iderem şimdi saŋa didi dirse ḫanuŋ ḫatunı ṣoylamış görelüm ne ṣoylamış aydur hay dirse ḫan baŋa ḳażab itme incinüp acı sözler

DK I 18

söyleme yirüŋden örü ṭurġıl ala çadıruŋ yir yüzine dikdürgil atdan ayġır deveden buġra ḳoyundan ḳoç öldürgil iç oġuzuŋ ṭaş oġuzuŋ biglerin üstüŋe yıġnaḳ itgil aç görseŋ ṭoyurġıl yalınçaḳ görseŋ ṭonatġıl borçluyı borçından ḳurtarġıl depe gibi et yıġ göl gibi ḳımız ṣaġdur

DK I 19

ulu ṭoy eyle ḥācet dile ola kim bir aġzı du'ālınuŋ alkışı-y-ıla taŋrı bize bir batman 'ayal vire didi dirse ḫan dişi ehlinüŋ sözi-y-ile ulu ṭoy eyledi ḥācet diledi atdan ayġır

DK I 20

deveden buġra ḳoyundan ḳoç ḳırdurdı iç oġuz ṭaş oġuz biglerin üstine yıġnaḳ itdi aç görse ṭoyurdı yalıŋ görse ṭonatdı borçluyı borçından ḳurtardı depe gibi et yıġdı göl gibi ḳımız ṣaġdurdı

DK I 21

el götürdiler ḥācet dilediler bir aġzı du'ālınuŋ alkışı-y-ıla allah ta'āla bir 'ayal virdi ḫatunı hāmile oldı bir niçe müddetden soŋra bir oġlan ṭoġurdı oġlançuġını dayalara virdi ṣaḳlatdı

DK I 22

at ayaġı külüg ozan dili çevük olur eyegülü ulalur ḳapurġalu büyür oġlan on biş yaşına girdi oġlanuŋ babası bayındır ḫanuŋ ordusına ḳarışdı meger ḫanum bayındır ḫanuŋ bir buġası var-ıdı bir

DK I 23

daḫı buġrası var-ıdı ol buġa ḳatı ṭaşa buynuz ursa un gibi ügidür-idi bir yazın bir güzin buġa-y-ıla buġrayı ṣavaşdururlar-ıdı bayındır ḫan ḳalın oġuz bigleri-y-ile ṭamaşaya baḳar-ıdı teferrüc ider-idi meger

DK I 24

sulṭanum gine yazın buġayı saraydan çıḳardılar üç kişi ṣaġ yanından üç kişi ṣol yanından demür zencir-ile buġayı ṭutmışlar idi gelüp meydan ortasında ḳoyu virdiler meger sulṭanum dirse ḫanuŋ oġlançuġı üç daḫı ordu

DK I 25

uşaġı meydanda aşuḳ oynarlar-ıdı buġayı ḳoyu virdiler oġlançuḳlara ḳaç didiler ol üç oġlan ḳaçdı dirse ḫanuŋ oġlançuġı ḳaçmadı aġ meydanuŋ ortasında baḳdı ṭurdı buġa daḫı oġlana sürdi geldi diledi

DK I 26

ki oġlanı helāk ḳıla-y-ıdı oġlan yumruġı-y-ıla buġanuŋ alnına ḳıya ṭutup çaldı buġa götin götin gitdi buġa oġlana sürdi girü geldi oġlan yine buġanuŋ alnına yumruġı-y-ıla ḳatı urdı

DK I 27

oġlan bu ḳatla buġanuŋ alnına yumruġun ṭayadı sürdi meydanuŋ başına çıḳardı buġa-y-ıla oġlan bir ḥamle çekişdiler iki ṭalusınuŋ üstine buġanuŋ köpük ṭurdı ne oġlan yeŋer ne buġa yeŋer oġlan fikr eyledi

DK I 28

aydur bir ṭama direk ururlar ol ṭama ṭayaḳ olur ben bunuŋ alnına niye ṭayaḳ olurın ṭururın didi oġlan buġanuŋ alnından yumruġın giderdi yolından ṣavuldı buġa ayaġ üstine ṭuramadı düşdi

DK I 29

tepesinüŋ üstine yıḳıldı oġlan pıçaġına el urdı buġanuŋ başını kesdi oġuz bigleri gelüp oġlan üstine yıġnaḳ oldılar ṭaḥsin didiler dedem ḳorḳut gelsün bu oġlana ad ḳosun bilesinçe alup babasına varsun

DK I 30

babasından oġlana biglik istesün ṭaḫt alı virsün didiler çaġırdılar dedem ḳorḳut gelür oldı oġlanı alup babasına vardı dede ḳorḳut oġlanuŋ babasına ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK I 31

hey dirse ḫan biglik virgil bu oġlana taḫt virgil erdemlüdür boynı uzun bidevi at virgil bu oġlana biner olsun hünerlüdür aġayıldan tümen ḳoyun virgil bu oġlana şişlik olsun erdemlüdür

DK I 32

ḳaytabandan ḳızıl deve virgil bu oġlana yüklet olsun hünerlüdür altun başlu ban iv virgil bu oġlana kölge olsun erdemlüdür çigni ḳuşlu cübbe ṭon virgil bu oġlana geyer olsun hünerlüdür bayındır

DK I 33

ḫanuŋ aġ meydanında bu oġlan cenk itmişdür bir buġa öldürmiş senüŋ oġluŋ adı buġaç olsun adım ben virdüm yaşını allah virsün didi dirse ḫan oġlana biglik virdi taḫt virdi

DK I 34

oġlan taḫta çıḳdı babasınuŋ ḳırḳ yigidin aŋmaz oldı ol ḳırk yigit ḥased eylediler birbirine söylediler gelüŋ oġlanı babasına ḳovlayalum ola kim öldüre gine bizüm 'izzetümüz ḥörmetümüz anuŋ babası yanında ḫoş ola artuḳ ola didiler

DK I 35

vardı bu ḳırḳ yigidüŋ yigirmisi bir yaŋa yigirmisi daḫı bir yaŋa oldı evvel yigirmisi vardı dirse ḫana bu ḫaberi getürdi aydur görür-misin dirse ḫan neler oldı yarımasun yarçımasun senüŋ oġluŋ kür

DK I 36

ḳopdı erçel ḳopdı ḳırḳ yigidin boyına aldı ḳalın oġuzuŋ üstine yöriyiş itdi ne yirde gözel ḳopdı-y-ise çeküp aldı aġ ṣaḳallu ḳocanuŋ aġzın sögdi aġ pürçeklü ḳarınuŋ südin ṭartdı

DK I 37

aḳan ṭurı ṣulardan ḫaber kiçe arḳurı yatan ala taġdan teber aşa ḫanlar ḫanı bayındıra ḫaber vara dirse ḫanuŋ oġlı böyle bid'at işlemiş diyeler gezdügüŋden öldügün yig ola bayındır

DK I 38

ḫan seni çaġıra saŋa ḳatı ḳazab eyleye böyle oġul senüŋ neŋe gerek böyle oġul olmaḳdan olmamaḳ yigdür öldürseŋe didiler dirse ḫan varuŋ getürüŋ öldüreyim didi böyle digeç ḫanum ol nāmerdlerüŋ yigirmisi daḫı çıḳa geldi

DK I 39

ve bir ḳov anlar daḫı getürdiler aydur ḳalḳubanı dirse ḫan senüŋ oġluŋ yirinden örü ṭurdı göksi gözel ḳaba ṭaġa ava çıḳdı sen var iken av avladı kuş kuşladı

DK I 40

anasınuŋ yanına alup geldi al şarābuŋ itisinden aldı içdi anası-y-ıla ṣoḥbet eyledi atasına ḳaṣd eyledi senüŋ oġluŋ kür ḳopdı erçel ḳopdı arḳurı yatan ala ṭaġdan ḫaber kiçe ḫanlar ḫanı bayındıra ḫaber

DK I 41

vara dirse ḫanuŋ oġlı böyle bid'at eylemiş diyeler seni çaġırdalar bayındır ḫanuŋ ḳatında saŋa ḳazab ola böyle oġul neŋe gerek öldürseŋe didiler dirse ḫan aydur varuŋ getürüŋ öldüreyim böyle oġul maŋa gerekmez didi

DK I 42

dirse ḫanuŋ nökerleri aydur biz senüŋ oġluŋı niçe getürelüm senüŋ oġluŋ bizüm sözümüz almaz bizüm sözümüz-ile gelmez ḳalḳubanı yirüŋden örü ṭurġıl yigitlerüŋ oḫşaġıl boyuŋa alġıl oġluŋa uġraġıl yanuŋa alup ava çıḳġıl kuş uçurup av avlayup oġluŋı oḫlayup öldüre görgil eger

DK I 43

böyle öldürmez-iseŋ bir dürlü daḫı öldürimezsin bellü bilgil didiler ṣoylama ṣalḳum şalḳum taŋ yilleri esdüginde ṣaḳallu bozaç ṭurġay sayraduḳda bidevi atlar

DK I 44

issin görüp 'oḳraduḳda ṣaḳalı uzun tat eri baŋladuḳda aḳlu ḳaralu seçilen çaġda ḳalın oġuzuŋ gelini ḳızı bezenen çaġda göksi gözel ḳaba ṭaġlara gün degende big yigitler cilasunlar bir

DK I 45

birine ḳoyulan çaġda alar ṣabaḥ dirse ḫan yirinden örü ṭurdı oġlançuġın yanına alup ḳırḳ yigidin boyına ṣaldı ava çıḳdı av avladılar ḳuş ḳuşladılar ol ḳırḳ nāmerdim bir ḳaçı oġlanuŋ yanına geldi

DK I 46

aydur babaŋ didi geyikleri ḳovsun getürsün benüm öŋümde depelesün oġlumuŋ at segirdişin ḳılıç çalışın oḳ atışın göreyim sevineyim ḳıvanayım güveneyim didi didiler oġlandur ne bilsün geyigi ḳovar-ıdı getürür-idi babasınuŋ öŋinde siŋirler-idi

DK I 47

babam at segirdişüme baḳsun ḳıvansun oḫ atışuma baḳsun güvensün ḳılıç çalışuma baḳsun sevinsün dir-idi ol ḳırḳ nāmerdler aydurlar dirse ḫan görür-misin oġlanı yazıda yabanda geyigi ḳovar senüŋ öŋüŋe getürür

DK I 48

geyige atar-iken oḳ-ıla seni urur öldürür oġluŋ seni öldürmedin sen oġluŋı öldüri görgil didiler oġlan geyigi ḳovar-iken babasınuŋ öŋinden gelüp gider-idi dirse ḫan ḳorḳut siŋirli ḳatı yayın eline aldı