Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK I 49

üzengüye ḳalkup ḳatı çekdi uz atdı oġlanı iki ṭalusınuŋ arasında urup çaḳdı yıḳdı oḫ toḳındı alça ḳanı şorladı ḳoynı ṭoldı bidevi atınuŋ boynın ḳuçaḳladı yire düşdi dirse ḫan istedi

DK I 50

kim oġlançuġınuŋ üstine güvleyüp düşe-y-idi ol ḳırḳ nāmerd ḳomadı atınuŋ cılavısın döndürdi ordusına gelür oldı dirse ḫanuŋ ḫatunı oġlançuġumuŋ ilk avıdur diyü atdan deveden buġra ḳoyundan ḳoç ḳırdurdı

DK I 51

ḳanlu oġuz biglerin ṭoylayayım didi yumurlanup yirinden örü ṭurdı ḳırḳ ince ḳızı boyına aldı dirse ḫana ḳarşu vardı ḳapaḳ ḳaldurdı dirse ḫanuŋ yüzine baḳdı ṣaġ-ılan ṣolına göz gezdürdi oġlançuġını görmedi

DK I 52

ḳara baġrı ṣarṣıldı düm yüregi oynadı ḳara ḳıyma gözleri ḳan yaş ṭoldı çaġırup dirse ḫana ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar berü gelgil başum baḫtı ivüm taḫtı

DK I 53

ḫan babamuŋ güyegüsi ḳadın anamuŋ sevgüsi atam anam virdügi göz açuban gördügüm köŋül virüp sevdügüm a dirse ḫan ḳalḳubanı yirüŋden örü ṭurduŋ yilisi ḳara ḳażılık atuŋ buṭun s bindüŋ göksi gözel ḳaba ṭaġa ava çıḳduŋ iki varduŋ bir

DK I 54

gelürsin yavrım ḳanı ḳaraŋu dünde bulduġum oġul ḳanı çıḳsun benüm görür gözüm a dirse ḫan yaman segrir kesilsün oġlan emen süd ṭamarum yaman ṣızlar ṣaru yılan ṣoḳmadın aġca tenüm ḳalḳup şişer

DK I 55

yaluŋuzça oġul görinmez baġrum yanar ḳuru ḳuru çaylara ṣu ṣaldum ḳara ṭonlu dervişlere neẕirler virdüm aç görsem ṭoyurdum yalınçaḳ görsem ṭonatdum depe gibi|et yıġdum göl gibi kımız saġurdum dilek ile bir

DK I 56

oġul güç-ile buldum yaluŋuz oġul ḫaberin a dirse ḫan digil maŋa karşu yatan ala ṭaġdan bir oġul uçurduŋ-ise digil maŋa ḳamın aḳan yügrük ṣudan bir oġul aḳıtduŋ-ise digil maŋa aṣlan-ıla ḳaplana bir

DK I 57

oġul yidürdüŋ-ise digil maŋa ḳara ṭonlu azġun dinlü kāfirlere bir oġul aldurduŋ-ise digil maŋa ḫan babamuŋ ḳatına ben varayım aġır ḫazine bol leşker

DK I 58

alayın azġun dinlü kāfire ben varayım paralanup ḳażılıḳ atumdan inmeyinçe yiŋüm-ile alça ḳanum silmeyinçe ḳol bud olup yir üstine düşmeyinçe yaluŋuz oġul yollarından dönmeyeyim yaluŋuz oġul ḫaberin a dirse ḫan digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun

DK I 59

bu gün saŋa didi zārılıḳ eyledi aġladı böyle digeç dirse ḫan ḫatunına cavab virmedi ol ḳırḳ nāmerd ḳarşu geldi aydur oġluŋ ṣaġdur esendür avdadur bugün yarın ḳanda ise gelür

DK I 60

ḳorḳma ḳayurma big serḫoşdur cavab viremez didiler dirse ḫanuŋ ḫatunı ḳayıtdı girü döndi ḳatlanımadı ḳırḳ ince ḳızı boyına aldı bidevi ata binüp oġlançuġın isteyü gitdi ḳışda yazda ḳarı buzı erinmeyen ḳażılık ṭaġına geldi

DK I 61

çıḳdı alçaḳdan yüce yirlere çapup çıḳdı baksa görse bir derenin içine ḳarġa ḳuzġun iner çıkar ḳonar ḳalḳar bidevi atın ökçeledi ol tarafa yorıdı meger sulṭanum oġlan ol arada yıḳılmış-ıdı

DK I 62

ḳarġa ḳuzġun ḳan görüp oġlanuŋ üstine ḳonmaḳ ister-idi oġlanuŋ iki kelbçügezi var-ıdı ḳarġayı ḳuzġunı ḳovar-ıdı ḳondurmaz-ıdı oġlan anda yıḳılduḳda boz atlu ḫıżır oġlana ḥażır oldı üç ḳatla yarasın eli-y-ile ṣıġadı

DK I 63

saŋa bu yaradan korḫma oġlan ölüm yoḳdur ṭaġ çiçegi anaŋ südi-y-ile senüŋ yaraŋa melhemdür didi ġayıb oldı oġlanuŋ anası oġlanuŋ üstine çapup çıḳa geldi baḳsa görse oġlançuġı alça ḳana bulaşmış

DK I 64

yatur çaġıruban oġlançuġına ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur ḳara ḳıyma gözlerüŋ uyḫu almış açġıl aḫı on ikice süŋüçügüŋ üzen olmış yıġşur aḫı taŋrı viren ṭatlu canuŋ seyranda imiş indi

DK I 65

aḫı öz gevdeŋde canuŋ var-ise oġul ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun oġul saŋa aḳar senüŋ ṣularuŋ ḳażılık ṭaġı aḳar iken aḳmaz olsun biter senüŋ otlaruŋ ḳażılık ṭaġı biter

DK I 66

iken bitmez olsun ḳaçar senüŋ geyiklerüŋ ḳażılık ṭaġı ḳaçar-iken ḳaçmaz olsun ṭaşa dönsün ne bileyin oġul arslandan-mı oldı yoḫsa ḳaplandan-mı oldı ne bileyin oġul bu ḳażalar saŋa nireden geldi

DK I 67

ol gevdeŋde canuŋ var-ise oġul ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun oġul saŋa aġız dilden bir ḳaç kelime ḫaber maŋa didi böyle digeç oġlanuŋ ḳulaġına ses toḳındı baş ḳaldurdı

DK I 68

yalabıdaḳ gözin açdı anasınuŋ yüzine baḳdı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur berü gelgil aḳ südin emdügüm ḳadunum ana aġ pürçeklü 'izzetlü canum ana aḳarlıda ṣularına ḳarġamaġıl ḳażılık ṭaġınuŋ günahı yoḳdur

DK I 69

biterlide otlarına ḳarġamaġıl ḳażılık ṭaġınuŋ ṣuçı yoḳdur ḳaçar geyiklerine ḳarġamaġıl ḳażılık ṭaġınuŋ günahı yoḳdur arslan-ıla ḳaplanına ḳarġamaġıl ḳażılık ṭaġınuŋ şuçı yoḳdur ḳarġar-iseŋ babama ḳarġa bu suç bu günah babamdandur didi

DK I 70

oġlan yine aydur ana aġlamaġıl maŋa bu yaradan ölüm yoḳdur korḫmaġıl boz atlu ḫıżır maŋa geldi üç kerre yaramı ṣıġadı bu yaradan saŋa ölüm yoḳdur ṭaġ çiçegi anaŋ südi

DK I 71

saŋa merhemdür didi böyle digeç ḳırḳ ince ḳız yayıldılar ṭaġ çiçegi divşürdiler oġlanuŋ anası emçegin bir ṣıḳdı südi gelmedi iki ṣıḳdı südi gelmedi üçincide kendüye żarb eyledi ḳatı ṭoldı ṣıḳdı

DK I 72

süd-ile ḳan ḳarışık geldi ṭaġ çiçegi-y-ile südi oġlanuŋ yarasına urdılar oġlanı ata bindürdiler alubanı ordusına gitdiler oġlanı hekimlere ıṣmarlayup dirse ḫandan ṣaḳladılar at ayaġı külüg ozan dili çevük olur

DK I 73

ḫanum oġlanuŋ ḳırḳ günde yarası oŋaldı sapa ṣaġ oldı oġlan ata biner ḳılıç ḳuşanur oldı av avlar ḳuş ḳuşlar oldı dirse ḫanuŋ ḫaberi yoḳ oġlançuġın öldi bilür ol ḳırḳ nāmerdler

DK I 74

bunı tuydılar ne eyleyelüm diyü ṭanışdılar dirse ḫan eger oġlançuġın görür-ise arturmaz bizi hep ḳırar didiler gelüŋ dirse ḫanı ṭutalum aġ ellerin ardına baġlayalum ḳıl sicim aġ boynına ṭaḳalum alubanı kāfir

DK I 75

illerine yönelelüm diyü dirse ḫanı ṭutdılar aġ ellerin ardına baġladılar ḳıl sicim boynına ṭaḳdılar aġ etinden ḳan çıḳınça dögdiler dirse ḫan yayan bunlar atlu yorıdılar alubanı ḳanlu kāfir illerine yöneldiler

DK I 76

dirse ḫan ṭutsaḳ oldı gider dirse ḫanuŋ ṭutsaḳ olduġından oġuz biglerinüŋ ḫaberi yoḳ meger sulṭanum dirse ḫanuŋ ḫatunı bunı ṭuymış oġlançuġına ḳarşu varup ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK I 77

görür-misin ay oġul neler oldı ṣarp ḳayalar oynanmadı yir obrıldı ilde yaġı yoġ-iken senüŋ babaŋuŋ üstine yaġı geldi ol ḳırḳ nāmerd babaŋuŋ yoldaşları babanı ṭutdılar aġ ellerin ardına baġladılar

DK I 78

ḳıl sicim aġ boynına ṭaḳdılar kendüler atlu babaŋı yayaḳ yorıtdılar alubanı ḳanlu kāfir illerine yöneldiler ḫanum oġul ḳalḳubanı yirüŋden örü ṭurġıl ḳırḳ yigidüŋ boyuŋa alġıl babaŋı ol ḳırḳ nāmerdden ḳurtarġıl yorı oġul babaŋ saŋa ḳıydı-y-ise sen babaŋa ḳıymaġıl didi

DK I 79

oġlan anasınuŋ sözin sımadı buġaç big yirinden örü ṭurdı ḳara polat öz ḳılıcın biline ḳuşandı aġ tozluça ḳatı yayını eline aldı altun cıdasın ḳolına aldı bidevi atını ṭutdurdı buṭun bindi

DK I 80

ḳırḳ yigidin boyına aldı babasınuŋ ardınça yortup gitdi ol nāmerdler daḫı bir yirde ḳonmışlar-ıdı al şarabuŋ itisinden içerler-idi buġaç ḫan çapup yetdi ol ḳırḳ nāmerd daḫı bunı gördiler ayıtdılar

DK I 81

gelüŋ varalum şol yigidi ṭutup getürelüm ikisini bir yirde kāfire yetürelüm didiler dirse ḫan aydur ḳırḳ yoldaşum aman taŋrınuŋ birligine yoḳdur güman menüm elümi şişüŋ ḳolça ḳopuzum elüme virüŋ ol yigidi

DK I 82

döndüreyim gerek beni öldürüŋ gerek dirgürüŋ ḳoyu virüŋ didi elini şişdiler ḳolça ḳopuzın eline virdiler dirse ḫan oġlançuġı idügin bilmedi ḳarşu geldi ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur

DK I 83

boynı uzun bidevi atlar gider-ise menüm gider senüŋ-de içinde binidüŋ var-ise yigit digil maŋa ṣavaşmadın urışmadın ah vireyim döngil girü aġayıldan tümen ḳoyun gider-ise menüm gider

DK I 84

senüŋ-de içinde şişligüŋ var-ise digil maŋa ṣavaşmadın unşmadın alı vireyim döngil girü ḳaytabandan ḳızıl deve gider-ise menüm gider senüŋ-de içinde yükletüŋ var-ise digil maŋa ṣavaşmadın urışmadın ah vireyim döngil girü altun başlu ban ivler

DK I 85

gider-ise benüm gider senüŋ-de içinde odaŋ var-ise yigit digil maŋa ṣavaşmadın urışmadın alı vireyim döngil girü aġ yüzlü ala gözlü gelinler gider-ise benüm gider

DK I 86

senüŋ-de içinde nişanluŋ var-ise yigit digil maŋa ṣavaşmadın urışmadın alı vireyim döngil girü aġ ṣaḳallu ḳocalar gider-ise menüm gider senüŋ-de içinde aġ ṣaḳallu babaŋ var-ise yigit digil maŋa ṣavaşmadın urışmadın ḳurtarayım döngil girü menüm içün geldüŋ-ise oġlançuġum öldürmişem yigit saŋa yazuġı yoḳ döngil girü didi

DK I 87

oġlan burada babasına ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış boynı uzun bidevi atlar senüŋ gider menüm-de içinde binidüm var ḳomaġum yoḳ ḳırḳ nāmerde ḳaytabanda ḳızıl deve senüŋ gider menüm de içinde yükletüm var

DK I 88

ḳomaġum yoḳ ḳırḳ nāmerde aġayılda tümen ḳoyun senüŋ gider menüm-de içinde şişligüm var ḳomaġum yoḳ ḳırḳ nāmerde aġ yüzlü ala gözlü gelin senüŋ gider-ise menüm daḫı içinde nişanlum var