Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK I 89

ḳomaġum yoḳ ḳırḳ nāmerde altun başlu ban ivler senüŋ gider-ise menüm-de içinde odam var ḳomaġum yoḳ ḳırḳ nāmerde aġ ṣaḳallu ḳocalar senüŋ gider-ise menüm daḫı içinde bir 'aḳlı şaşmış

DK I 90

biligi yitmiş ḳoca babam var ḳomaġum yoḳ ḳırḳ nāmerde didi ḳırḳ yigidine dülbend ṣaldı el eyledi ḳırḳ yigit bidevi atın oynatdı oġlanuŋ üzerine yıġnaḳ oldı oġlan ḳırḳ yigidin boyına aldı

DK I 91

at depdi cenk ve ṣavaş itdi kiminüŋ boynın urdı kimini ṭutsaḳ eyledi babasını ḳurtardı ḳayıtdı girü döndi dirse ḫan burada oġlançuġı ṣaġ idügin bildi ḫanlar ḫanı ḫan bayındır oġlana biglik virdi

DK I 92

taḫt virdi dedem ḳorḳut boy boyladı ṣoy ṣoyladı bu oġuz-nāmeyi düzdi ḳoşdı böyle didi anlar daḫı bu dünyaya geldi kiçdi karvan kibi ḳondı köçdi anları daḫı ecel aldı yir gizledi

DK I 93

fāni dünya yine ḳaldı gelimlü gidimlü dünya şon uçı ölümlü dünya ḳara ölüm geldüginde kiçit virsün ṣaġlıġ-ıla ṣaġınçın devletüŋ ḥaḳ artursun ol ögdügüm yüce taŋrı dost olubanı meded irsün

DK I 94

yöm vireyin ḫanum yirlü ḳara ṭaġlaruŋ yıḳılmasun kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesüŋ ḳamın aḳan görklü ṣuyuŋ ḳurımasun ḳanatlaruŋ uçları ḳırılmasun çapar-iken aġ boz atuŋ büdrimesün çalışanda ḳara polat öz ḳılıcuŋ gedilmesün

DK I 95

dürtişür-iken ala gönderüŋ ufanmasun aġ pürçeklü anaŋ yiri behişt olsun aġ saḳallu babaŋ yiri uçmaġ olsun ḥaḳ yanduran çıraġuŋ yana ṭursun ḳādir taŋrı seni nāmerde muḥtac eylemesün ḫanum hey

DK II 1

salur ḳazanuŋ ivi yaġmalanduġı boyı beyān ider

DK II 2

bir gün ulaş oġlı tülü ḳuşuŋ yavrısı beze miskin umudı amıt ṣuyınuŋ aṣlanı ḳaraçuġuŋ ḳaplanı ḳoŋur atuŋ iyesi ḫan uruzuŋ aġası bayındır ḫanuŋ güyegüsi ḳalın oġuzuŋ devleti ḳalmış yigit arḫası salur

DK II 3

ḳazan yirinden ṭurmış-ıdı ṭoḳsan başlu ban ivlerin ḳara yirüŋ üzerine dikdürmiş-idi ṭoḳsan yirde ala ḳalı ipek döşemiş-idi seksen yirde badyalar kurılmış-ıdı altun ayaḳ ṣurāhiler düzilmiş-idi

DK II 4

ṭoḳuz ḳara gözlü ḫub yüzlü ṣaçı ardına örilü göksi ḳızıl dügmelü elleri bileginden ḳınalu parmaḳları nigarlu maḥbub kāfir ḳızları ḳalın oġuz biglerine ṣaġraḳ sürüp içerlerler-idi içüp içüp ulaş oġlı salur

DK II 5

ḳazanuŋ alnına şarabuŋ itisi çıḳdı ḳaba dizi üzerine çökdi ayıtdı ünüm aŋlaŋ bigler sözüm diŋleŋ bigler yata yata yanumuz aġrıdı ṭura ṭura bilümüz ḳurıdı yorıyalum a bigler

DK II 6

av avlayalum kuş kuşlayalum ṣıġın geyik yıḳalum ḳayıdalum otaġumuza düşelüm yiyelüm içelüm ḫoş kiçelüm ḳıyan selçük oġlı delü ṭundar aydur beli ḫan ḳazan maṣlaḥatdur ḳara göne oġlı ḳara budaġ aydur

DK II 7

aġam ḳazan maṣlaḥatdur anlar eyle digeç at aġızlu aruz ḳoca iki dizinüŋ üstine çökdi aydur aġam ḳazan sası dinlü gürcistan aġzında oturursın orduŋ üstine kimi ḳorsın ḳazan aydur

DK II 8

üç yüz yigid-ilen oġlum uruz menüm ivüm üstine ṭursun didi koŋur atın çekdürdi buṭun bindi tepel ḳaşġa ayġırına ṭundar bindi gök bidevisin ṭutdurdı ḳazan bigüŋ ḳarındaşı ḳara göne bindi

DK II 9

aġ bidevisin çekdürdi bayındır ḫanuŋ yaġısın baṣan şir şemseddin bindi paraṣaruŋ bayburd ḥiṣarından parlayup uçan beyrek boz ayġırına bindi ḳoŋur atlu ḳazana keşiş diyen big yigenek ṭorı ayġırına bindi

DK II 10

ṣaya varsam dükense olmaz ḳalın oġuz bigleri bindi ala ṭaġa ala leşker ava çıḳdı kāfirüŋ cāsusı cāsusladı vardı kāfirler azġunı şökli melike ḫaber virdi yidi biŋ ḳafṭanınuŋ ardı

DK II 11

yırtuḫlu yarımından ḳara saçlu sası dinlü din düşmeni alaca atlu kāfir bindi yılġadı dün puçuġında ḳazan bigüŋ ordusına geldi altun ban ivlerin kāfirler çapdılar ḳaza beŋzer ḳızı gelini çıġrışdurdılar

DK II 12

tavla tavla şahbaz atlarını bindiler ḳatar ḳatar ḳızıl develerini yetdiler aġır ḫāzinesini bol aḳçasını yaġmaladılar ḳırḳ ince billü ḳız-ıla boyı uzun burla ḫatun yesir gitdi ḳazan bigüŋ ḳarıçuḳ olmış

DK II 13

anası ḳara deve boynında aṣılu gitdi ḫan ḳazanuŋ oġlı uruz big üç yüz yigid-ilen eli baġlu boynı baġlu gitdi eylik ḳoca oġlı şaru ḳulmaş ḳazan bigüŋ ivi üzerine şehid oldı

DK II 14

ḳazanuŋ bu işlerden ḫaberi yoḳ kāfir aydur bigler ḳazanuŋ tavla tavla şahbaz atlarını binmişüz altun aḳçasını yaġmala- mışuz ḳırḳ yigid-ilen oġlı uruzı ṭutsaḳ itmişüz ḳaṭar ḳaṭar

DK II 15

develerini yetmişüz ḳırḳ ince billü ḳız-ılan ḳazanuŋ ḥalalını ṭutmışuz bu ḥayfları biz ḳazana itmişüz didi kāfirüŋ biri aydur ḳazan bigde bir ḥayfumuz ḳaldı şökli melik aydur mere aznavur ne ḥayfumuz ḳaldı

DK II 16

kāfir aydur ḳazanuŋ ḳapulu dervendde on biŋ ḳoyunı vardur şol ḳoyunları daḫı götürsek ḳazana ulu ḥayf ider-idük didi şökli melik aydur altı yüz kāfir varsun ḳoyumnı getürsün didi altı

DK II 17

yüz kāfir atlandı ḳoyunuŋ üzerine ılġar vardı gice yaṭur-iken ḳaraçuḳ çoban ḳara kayġulu vāḳı'a gördi vāḳı'asından sermürdi örü ṭurdı ḳıyan güçi demür güçi bu iki ḳardaşı yanma aldı aġıluŋ ḳapusını berkitdi

DK II 18

üç yirde depe gibi ṭaş yıġdı ala ḳollu ṣapanın eline aldı nagāhandan ḳaraçuḳ çobanuŋ üzerine altı yüz kāfir ḳoyıldı kāfir aydur ḳaranḳu aḫşam olanda ḳayġulu çoban ḳar-ıla yaġmur

DK II 19

yaġanda çaḳmaḳlu çoban südi peyniri bol ḳaymaḳlu çoban ḳazan bigüŋ dünlügi altun ban ivlerini biz yıkmışuz tavla tavla şahbaz atlarını biz binmişüz ḳatar ḳatar ḳızıl devesini biz yetmişüz ḳarıçuḳ anasını biz getürmişüz aġır

DK II 20

hazine bol aḳçasını biz yaġmalamışuz ḳaza beŋzer ḳızı gelini biz yesir itmişüz ḳırḳ yigidi-ilen ḳazanuŋ oġlını biz getürmişüz ḳırḳ ince billü ḳız-ıla ḳazanuŋ ḥalalını biz getürmişüz bere çoban ıraġuŋdan yaḳınuŋdan berü gelgil baş indürüp baġır

DK II 21

başġıl biz kāfire selam virgil öldürmeyelüm şökli melike seni iletelüm saŋa biglik alı virelüm çoban aydur alaḳırı söyleme mere itüm kāfir itüm-ile bir yalaḳda yundum içen azġun kāfir

DK II 22

altuŋdaġı alaca atuŋ ne ögersin ala başlu kiçimçe gelmez maŋa başuŋdaġı ṭuġılġaŋı ne | ögersin mere kāfir başumdaġı börkümçe gelmez maŋa altmış tuṭam gönderüŋi ne ögersin murdar kāfir

DK II 23

ḳızılçuḳ degenegümçe gelmez maŋa ḳılıcuŋı ne ögersin mere kāfir egri başlu çevgenümçe gelmez maŋa bilügüŋde ṭoḳsan oḳuŋ ne ögersin mere kāfir ala ḳollu ṣapanumça gelmez maŋa ıraġuŋdan yaḳınuŋdan berü gelgil yigitlerüŋ żarbını görgü andan ötgil didi

DK II 24

bī-tekellüf kāfirler at depdiler oḫ sepdiler erenler evreni ḳaraçuḳ çoban ṣapanınuŋ ayasına ṭaş ḳodı atdı birin atanda ikisin üçin yıḳdı ikisini atanda üçin dördin yıḳdı kāfirlerüŋ gözine ḳorḫu düşdi

DK II 25

ḳaraçuḳ çoban kāfirüŋ üç yüzini ṣapan ṭaşı-y-ıla yire bıraḳdı iki ḳardaşı oḫa düşdi şehid oldı çobanuŋ ṭaşı dükendi ḳoyun dimez kiçi dimez ṣapanınuŋ ayasına ḳor atar kāfiri yıḳar kāfirüŋ gözi ḳorḳdı

DK II 26

dünya 'ālem kāfirüŋ başına ḳaraŋu oldı aydur yarımasun yarçımasun bu çoban bizüm hepümüz ḳırar ola-mı didiler daḫı ṭurmayup ḳaçdılar çoban şehid olan ḳardaşların ḥaḳına ḳodı kāfirler leşinden bir böyük depe yıġdı

DK II 27

çaḳmaḳ çaḳup od yaḳdı daḫı kepeneginden ḳurumsı idüp yarasına basdı yoluŋ ḳıyısın alup oṭurdı aġladı ṣıḳladı aydur salur ḳazan big ḳazan ölü-misin diri-misin bu işlerden ḫaberüŋ yoḳ-mıdur didi meger

DK II 28

ḫanum ol gice ḳalın oġuzuŋ devleti bayındır ḫanuŋ güyegüsi ulaş oġlı salur ḳazan ḳara ḳayġulu vāḳı'a gördi sermürdi örü ṭurdı aydur bilür-misin ḳarındaşum ḳara göne düşümde ne görindi

DK II 29

ḳara ḳayġulu vāḳı'a gördüm yumruġumda ṭalbınan şāhin benüm ḳuşumı ölür gördüm gökden ıldırım aġ-ban ivüm üzerine şaḳır gördüm düm ḳara pusarıḳ ordumuŋ üzerine tökilür gördüm kuduz ḳurtlar ivümi dalar

DK II 30

gördüm ḳara deve eŋsemden ḳarvar gördüm ḳarġu gibi ḳara ṣaçum uzanur gördüm uzanuban gözümi örter gördüm bilegümden on parmaġumı ḳanda gördüm niçe kim bu düşi gördüm şundan berü 'aḳlum uṣṣum dire bilmen ḫanum ḳardaş menüm bu düşümi yorġıl maŋa didi

DK II 31

ḳara göne aydur ḳara bulut didügüŋ senüŋ devletüŋdür ḳar ile yaġmur didügüŋ leşkerüŋdür ṣaç ḳayġudur ḳan ḳadadur ḳalanısın yora bilmen allah yorsun didi böyle digeç ḳazan aydur

DK II 32

menüm avumı bozma leşkerümi ṭaġıtma ben bugün ḳoŋur ata ḳaḳıram üç günlik yolı bir günde aluram öyle olmadın yurdum üstine varuram eger ṣaġdur esendür

DK II 33

aḫşam olmadın gine ben saŋa gelürem ordum ṣaġ esen degül ise başuŋuza çara idüŋ men daḫı gitdüm didi ḳoŋur atın mahmuzladı ḳazan big yola gitdi geli geli yurdınuŋ üzerine geldi