Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK II 34

gördi-kim uçarda ḳuzġun ḳalmış tazı ṭolışmış yurtda ḳalmış ḳazan big burada yurd-ılan ḫaberleşmiş görelüm ḫanum ne ḫaberleşmiş ḳazan aydur ḳavum ḳabile menüm ḳona[r] yurdum ḳulan-ıla ṣıġın geyige ḳoŋşı yurdum seni yaġı nireden darımış

DK II 35

gözel yurdum aġ ban ivler dikilende yurdı ḳalmış ḳarıçuḳ anam oluranda yiri ḳalmış oġlum uruz oḫ atanda puta ḳalmış oġuz bigleri at çapanda meydan ḳalmış ḳara mudbaḳ dikilende ocaḳ ḳalmış

DK II 36

bu ḥalları gördüginde ḳazanuŋ ḳara ḳıyma gözleri ḳan yaş ṭoldı ḳan ṭamarları ḳaynadı ḳara baġrı ṣarṣıldı ḳoŋur atını ökçeledi kāfir giçdügi yola düşdi gitdi ḳazanuŋ öŋine bir ṣu geldi

DK II 37

ḳazan aydur su ḥaḳ dīẕārın görmişdür ben bu ṣu-y-ıla ḫaberleşeyim didi görelüm ḫanum niçe ḫaberleşdi ḳazan aydur çaġnam çaġnam ḳayalardan çıḳan ṣu aġaç gimileri oynadan ṣu ḥasan-ıla ḥüseynüŋ ḥasreti

DK II 38

ṣu baġ ve boṣtanuŋ ziyneti ṣu 'āyişe ile fāṭımanuŋ nigāhı ṣu şahbaz atlar gelüp içdügi ṣu ḳızıl develer gelüp kiçdügi ṣu aġ ḳoyunlar gelüp çevresinde yatduġı ṣu ordumuŋ ḫaberin bilür-misin digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun

DK II 39

ṣuyum saŋa didi ṣu ḳaçan ḫaber virse gerek ṣudan kiçdi bu kez bir ḳurda ṭuş oldı ḳurt yüzi mubārekdür ḳurd-ılan bir ḫaberleşeyim didi görelüm ḫanum ne ḫaberleşdi ḳazan aydur

DK II 40

ḳaranḳu aḫşam olanda güni ṭoġan ḳar ile yaġmur yaġanda er gibi ṭuran ḳara ḳoç atlar gördüginde kişneşdüren ḳızıl deve gördüginde buzlaşduran aġça ḳoyun gördüginde ḳuyruḳ çarpup ḳamçılayan arḳasını urup berk

DK II 41

aġıluŋ ardın söken ḳarmayu [ö]geç semüzin alup ṭutan ḳanlu ḳuyruḳ üzüp çap çap yudan avazı ḳaba köpeklere ġavġa ṣalan çaḳmaḳluça çobanları dün-ile yügürden ordumuŋ ḫaberin bilür-misin digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun

DK II 42

ḳurdum saŋa didi ḳurt ḳaçan ḫaber virse gerek ḳurtdan daḫı kiçdi ḳaraça çobanuŋ ḳara köpegi ḳazana ḳarşu geldi ḳazan ḳara köpegilem ḫaberleşdi görelüm ḫanum ne ḫaberleşdi aydur

DK II 43

ḳaranḳu aḫşam olanda vaf vaf üren acı ayran tökilende çap çap içen gice gelen ḫırsuzları ḳorḳudan ḳorḳuduban şamatası-y-ıla ürküden ordumuŋ ḫaberin bilür-misin digil baŋa ḳara başum ṣaġlıġında eyülikler

DK II 44

idem köpek saŋa didi köpek ḳaçan ḫaber virse gerek köpek ḳazanuŋ atınuŋ ayaġına çap çap düşer siŋ siŋ siŋler ḳazan bir tomar ile köpegi urdı köpek çekildi geldügi yola gitdi

DK II 45

ḳazan köpegi ḳovalayı ḳaraça çobanuŋ üzerine geldi çobanı gördüginde ḫaberleşdi görelüm ḫanum ne ḫaberleşdi ḳazan aydur ḳaranḳu aḫşam olanda ḳayġulu çoban ḳar-ıla yaġmur yaġanda çaḳmaḳlu çoban ünüm aŋla sözüm diŋle aġ ban ivüm şundan kiçmiş

DK II 46

gördüŋ-mi digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun çoban saŋa didi çoban aydur ölmiş-mi-y-idüŋ yitmiş-mi-y-idüŋ a ḳazan ḳanda gezer-idüŋ nirede-y-idüŋ a ḳazan dün yoḳ öteki gün ivüŋ bundan kiçdi

DK II 47

ḳarıçuḳ anaŋ ḳara deve boynında aṣılu kiçdi ḳırḳ ince billü ḳızı-y-ıla ḥalaluŋ boyı uzun burla ḫatun aġlayuban şundan kiçdi ḳırḳ yigit-ilen oġluŋ uruz başı açuḳ yalın ayaḳ ḳafirlerüŋ yanınça ṭutsaḳ gitdi

DK II 48

tavla tavla şahbaz atlaruŋ kāfir binmiş ḳaṭar ḳaṭar ḳızıl develerüŋ kāfir binmiş altun aḳça bol ḫazineŋi kāfir almış çoban böyle digeç ḳazan āh itdi 'aḳlı başından gitdi dünya 'ālem gözine ḳarangu oldı

DK II 49

aydur aġzuŋ kurısun çoban dilüŋ çürisün çoban ḳādir senüŋ alnuŋa ḳada yazsun çoban didi ḳazan big böyle digeç çoban aydur ne ḳaḳırsın baŋa aġam ḳazan yoḫsa göksüŋde yoḳ-mıdur iman altı

DK II 50

yüz kāfir daḫı menüm üzerüme geldi iki ḳardaşum şehid oldı üç yüz kāfir öldürdüm ġazā itdüm semüz ḳoyun aruḳ toḳlı senüŋ ḳapuŋdan kāfirlere virmedüm üç yirde yaralandum ḳara başum buŋaldı

DK II 51

yaluŋuz ḳaldum ṣuçum bu-mıdur didi çoban aydur koŋur atuŋ virgil maŋa altmış tuṭam gönderüŋi virgil maŋa ap alaca ḳalḳanuŋı virgil maŋa ḳara polat öz ḳılıcuŋ virgil maŋa ṣadaġuŋda seksen oḳuŋ virgil maŋa aġ tozluça ḳatı

DK II 52

yayuŋ virgil maŋa kāfire men varayın yeŋiden ṭoġanın öldüreyin yiŋüm-ile alnum ḳanın ben sileyin ölür-isem senüŋ uġruŋa ben öleyim allah ta'āla ḳor-ise ivüŋi ben ḳurtarayın didi çoban böyle digeç ḳazana ḳahır

DK II 53

geldi aldı yorıyu virdi çoban daḫı ḳazanuŋ ardından yetdi ḳazan döndi baḳdı oġul çoban ḳanda gidersin didi çoban aydur aġam ḳazan sen ivüŋ almaġa gider-iseŋ men daḫı ḳarındaşum ḳanın almaġa giderem didi

DK II 54

böyle digeç ḳazan aydur oġul çoban ḳarnum açdur hiç nesneŋ var-mıdur yimege didi çoban aydur beli aġam ḳazan giceden bir ḳuzı pişürüp-dururam gel bu aġaç dibinde inelüm yiyelüm didi indiler

DK II 55

çoban ṭaġarcuġı çıḳardı yidiler ḳazan fikr eyledi aydur eger çoban-ıla varaçaḳ olur-isem ḳalın oġuz bigleri benüm başuma ḳaḳınç ḳaḫarlar çoban bile olmasa ḳazan kāfiri alımaz-ıdı dirler didi ḳazana ġayret geldi

DK II 56

çobanı bir aġaca ṣara ṣara möhkem baġladı atlandı yorıyu virdi çobana aydur mere çoban ḳarnuŋ açıḳmamış-iken gözüŋ ḳararmamış-iken bu aġacı ḳoparı gör yoḫsa seni bunda ḳurtlar ḳuşlar yir didi

DK II 57

ḳaraça çoban żarb eyledi ḳaba aġacı yeri-y-ile yurdı-y-ıla ḳopardı arḳasına aldı ḳazanuŋ ardına düşdi ḳazan baḳdı gördi çoban aġacı arḳasına almış gelür ḳazan aydur mere çoban bu aġaç ne aġaçdur

DK II 58

çoban aydur aġam ḳazan bu aġaç ol aġaçdur kim sen kāfiri baṣarsın ḳarnuŋ açıġur men saŋa bu aġaç-ıla yimek pişürürin didi ḳazana bu söz ḫoş geldi atından indi çobanuŋ ellerin çözdi

DK II 59

alnında bir öpdi aydur allah menüm ivümi ḳurtaraçaḳ olur-ise seni emirahur eyleyeyin didi ikisi yola girdi bu yaŋa şökli melik kāfirler-ile şin şadman yiyüp içüp oturur-ıdı aydur bigler

DK II 60

bilür-misiz ḳazana niçe hayf eylemek gerek boyı uzun burla ḫatunını getürüp ṣaġraḳ sürdürmek gerek didi boyı uzun burla ḫatun bunı işitdi yüregi-y-ile canına odlar düşdi ḳırḳ ince billü ḳızuŋ içine girdi

DK II 61

ögüt virdi aydur ḳanḳıŋuza yapışurlar-ise ḳazan ḫatunı ḳanḳıŋuzdur diyü ḳırḳ yirden avaz viresiz didi şökli melikden adam geldi ḳazan bigüŋ ḫatunı ḳanḳıŋuzdur didi ḳırḳ yirden avaz geldi ḳanḳısıdur bilmediler

DK II 62

kāfire ḫaber virdiler birine yapışduḳ ḳırḳ yirden avaz geldi bilmedük ḳanḳısıdur didiler kāfir aydur mere varuŋ ḳazanuŋ oġlı uruzı ṭartuŋ çengele aṣun ḳıyma ḳıyma aġ etinden çeküŋ ḳara ḳavurma pişürüp ḳırḳ beg ḳızına iletüŋ her

DK II 63

kim yidi ol degül her kim yimedi oldur aluŋ gelüŋ saġraḳ sürsün didi boyı uzun burla ḫatun oġlınuŋ yamacına geldi çaġırup oġlına ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur

DK II 64

oġul oġul ay oġul bilür-misin neler oldı söyleşdiler fiṣıl fiṣıl kāfirüŋ fi'lin ṭuydum dünlügi altun ban ivümüŋ ḳabzası oġul ḳaza beŋzer ḳızumuŋ gelinümüŋ çiçegi oġul oġul oġul ay oġul ṭoḳuz ay ṭar

DK II 65

ḳarnumda götürdügüm oġul on ay diyende dünyaya getürdügüm oġul ṭolması altun bişikde beledügüm oġul kāfirler ters ṭanışmışlar ḳazan oġlı uruzı ḥabisden çıḳaruŋ boġazından urġan-ıla aşun iki ṭalusından çengele ṣançuŋ ḳıyma ḳıyma aġ etinden çeküŋ ḳara ḳavurma idüp ḳırḳ big ḳızına iletün her

DK II 66

kim yidi ol degül her kim yimedi ol ḳazan ḫatunıdur çeküŋ döşegümüze getürelüm saġrak sürdürelüm dimişler senüŋ etüŋden oġul yiyeyin-mi yoḫsa ṣası dinlü kāfirüŋ döşegine gireyin-mi aġaŋ ḳazanuŋ nāmusını sındurayın-mı niçideyin oġul hey didi

DK II 67

uruz aydur aġzuŋ ḳurısun ana dilüŋ çürisün ana ana haḳḳı taŋrı haḳḳı degülmise-y-idi ḳalḳubanı yirümden ṭura-y-ıdum yaḳaŋ-ıla boġazuŋdan ṭuta-y-ıdum ḳaba ökçem altına sala-y-ıdum aġ yüzüŋi ḳara yire depe-y-idüm aġzuŋ ile burnuŋdan ḳan şorlada-y-ıdum can ṭatlusın saŋa göstere-y-idüm bu ne sözdür

DK II 68

saḳın ḳadın ana menüm üzerüme gelmeyesin menüm içün aġlamayasın ḳo beni ḳadın ana çengele ursunlar ḳo etümden çeksünler ḳara ḳavurma itsünler ḳırḳ big ḳızınuŋ öŋine ilet-sünler anlar bir

DK II 69

yidüginde sen iki yigil seni kāfirler bilmesünler ṭuymasunlar tā kim ṣası dinlü kāfirüŋ döşegine varmayasın saġraġın sürmeyesin atam ḳazan nāmusını ṣımayasın saḳın didi oġlan böyle digeç buldur buldur

DK II 70

gözinüŋ yaşı revan oldı boyı uzun bili ince burla ḫatun boynı-y-ıla ḳulaġın aldı düşdi güz alması kibi al yaŋaġın ṭartdı yırtdı ḳarġu kibi ḳara saçını yoldı oġul oġul diyüben zārılık ḳıldı

DK II 71

aġladı uruz aydur ḳadın ana ḳarşum alup ne bögürürsin ne buzlarsın ne aġlarsın baġrum-ıla yüregüm ne ṭaġlarsın kiçmiş menüm günümi ne aŋdurursın hey ana 'arabi atlar olan yirde bir

DK II 72

ḳulunı olmaz-mı olur ḳızıl develer olan yirde bir köşegi olmaz-mı olur aġça ḳoyunlar olan yirde bir ḳuzıçaġı olmaz-mı olur sen ṣaġ ol ḳadın ana babam ṣaġ olsun bir

DK II 73

menüm gibi oġul bulınmaz-mı olur didi böyle digeç anasnuŋ ḳararı ḳalmadı yorıyu virdi ḳırḳ ince billü ḳızuŋ içine girdi kāfirler uruzı alup ḳanara dibine getürdiler uruz aydur mere kāfir