Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK II 74

aman taŋrınuŋ birligine yoḳdur güman ḳoŋ meni bu aġac-ıla söyleşeyim didi çaġırup aġaca ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aġaç aġaç dir

DK II 75

isem saŋa azlanma aġaç mekke ile medinenüŋ ḳapusı aġaç mūsa kelīmüŋ 'aṣası aġaç böyük böyük ṣularuŋ köprüsi aġaç ḳara ḳara deŋizlerüŋ gimisi aġaç şāh-ı merdan 'alinüŋ düldülinüŋ eyeri aġaç zülfiḳaruŋ ḳını-y-ıla ḳabżası aġaç şah ḥasan-ile hüseynüŋ bişigi aġaç eger

DK II 76

erdür eger 'avratdur ḳorḫusı aġaç başuŋ ala baḳar olsam başsuz aġaç dibüŋ ala baḳar olsam dipsüz aġaç meni saŋa aṣarlar götürmegil aġaç götüreçek olur-iseŋ yigitligüm seni ṭutsun

DK II 77

aġaç bizüm ilde gerek idüŋ aġaç ḳara hindū ḳullaruma buyura-y-ıdum seni para para ṭoġrayalar-ıdı aġaç andan ayıtdı tavla tavla baġlananda atuma yazuḫ ḳarṭaş diyü sıḳlayanda yoldaşuma yazuḫ yumruġumda ṭalbınanda şāhin kuşuma yazuḫ yı[l]tar

DK II 78

ile ṭutanda tazıma yazuḫ biglige ṭoymadın özüme yazuḫ yigitlige uṣanmadın canuma yazuḫ didi yermürü yermürü aġladı yanuḳ cigerçügini ṭaġladı bu maḥalda sulṭanum salur ḳazan-ılan ḳaraça çoban çapar yetdi çobanuŋ üç yaşar

DK II 79

ṭana derisinden ṣapanınuŋ ayası-y-ıdı üç kiçi tüyinden ṣapanınuŋ ḳolları-y-ıdı bir kiçi tüyinden çatla-ġucı-y-ıdı her atanda on iki batman ṭaş atar-ıdı atduġı ṭaş yire düşmez-idi yire daḫı düşse toz gibi ṣavrılur-ıdı

DK II 80

ocaḳ gibi obrılur-ıdı üç yıla daḳ ṭaşı düşdügi yirüŋ otı bitmez-idi semüz ḳoyun aruḳ toḳlı bayırda ḳalsa kurt gelüp yimez-idi ṣapanınuŋ ḳorḳusından eyle olsa sulṭanum ḳaraça çoban ṣapan çatlatdı

DK II 81

dünya 'ālem kāfiriüŋ gözine ḳarangu oldı ḳazan aydur ḳaraçuḳ çoban anamı kāfirden dileyeyim at ayaġı altında ḳalmasun didi at ayaġı külüg ozan dili çevük olur ḳazan kāfire çaġırup ṣoylamış

DK II 82

görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur mere şökli melik dünlügi altun ban ivlerümi getürüp-durursm saŋa kölge olsun aġır ḫāzinem bol aḳçam getürüp-durursın saŋa harçlık olsun ḳırḳ ince billü ḳız-ıla burla ḫatunı getürüp-durursın saŋa yesir

DK II 83

olsun ḳırḳ yigid-ilen oġlum uruzı getürüp-durursm kuluŋ olsun tavla tavla şahbaz atlarum getürüp-durursın saŋa binit olsun ḳaṭar ḳaṭar develerüm getürüp-durursın saŋa yüklet olsun ḳarıçuḳ anamı getürüp-durursın mere kāfir

DK II 84

anamı virgil maŋa ṣavaşmadın uruşmadın ḳayıdayım girü döneyim gideyim bellü bilgil didi kāfir aydur mere ḳazan dünlügi altun ban ivüŋi getürmişüz bizümdür ḳırḳ ince billü ḳız-ıla boyı uzun burla ḫatunı getürmişüz bizümdür

DK II 85

ḳırḳ yigid-ilen oġluŋ uruzı getürmişüz bizümdür tavla tavla şahbaz atlaruŋ ḳaṭar ḳaṭar develerüŋ getürmişüz bizümdür ḳarıçuḳ anaŋı getürmişüz bizümdür saŋa virmezüz yayḫan ḳeşiş oġlına virürüz yayḫan ḳeşiş oġlından oġlı ṭoġar

DK II 86

biz anı saŋa ġarım ḳoruz didiler böyle digeç ḳaraçuḳ çobanuŋ açıġı ṭutdı ṭudaḳları tepserdi çoban aydur mere dini yoḳ 'aḳılsuz kāfir uṣṣı yoḳ dirneksüz kāfir ḳarşu yatan ḳarlu ḳara ṭaġlar

DK II 87

ḳarıyupdur otı bitmez ḳanlu ḳanlu ırmaḳları ḳarıyupdur ṣuyı gelmez şahbaz şahbaz atlar ḳarıyupdur ḳulun virmez ḳızıl ḳızıl develer ḳarıyupdur köşek virmez mere kāfir ḳazanuŋ anası ḳarıyupdur

DK II 88

oġul virmez dölin almaḳdan ṣafaŋ var-ise şökli melik ḳara gözlü ḳızuŋ var-ise getür ḳazana vir mere kāfir senüŋ ḳızuŋdan oġlı ṭoġsun siz anı ḳazan bige ḳarım | ḳoyasız didi

DK II 89

bu maḥalda ḳalın oġuz bigleri yetdi ḫanum görelüm kimler yetdi ḳara dere aġzında ḳadir viren ḳara buġa derisinden bişiginüŋ yapuġı olan acıġı ṭutanda ḳara ṭaşı ḳül eyleyen bıyıġın eŋsesinde yidi

DK II 90

yirde dügen erenler evreni ḳazan bigüŋ ḳartaşı ḳara göne çapar yetdi çal ḳılıcuŋ ḳardaş ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça görelüm kimler yetdi demür ḳapu dervendindeki demür ḳapuyı depüp alan altmış

DK II 91

ṭutam ala gönderinüŋ uçında er bögürden ḳıyan selçük oġlı delü dundar çapar yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça ḫanum görelüm kimler yetdi ḥemid-ilen merdin ḳal'asın depüp yıḳan demür

DK II 92

yaylu ḳapçaḳ melike ḳan ḳuṣduran gelüben ḳazanuŋ ḳızın erlik-ile alan oġuzuŋ aḳ ṣaḳallu ḳocaları görende ol yigidi taḫsin leyen al maḫmūzī şalvarlu atı baḥri ḫotazlu ḳara göne oġlı ḳara budaḳ çapar

DK II 93

yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça görelüm ḫanum kimler yetdi destursuzça bayındır ḫanuŋ yaġısın basan altmış biŋ kāfire ḳan ḳuṣduran aġ boz atınuŋ yilisi üzerinde ḳar

DK II 94

ṭurduran ġaflet ḳoca oġlı şir şemseddin çapar yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça görelüm ḫanum kimler yetdi paraṣaruŋ bayburd ḥiṣarından parlayup uçan ap alaca gerdegine ḳarşu gelen yidi

DK II 95

ḳızuŋ umudı ḳalın oġuz imrençesi ḳazan bigüŋ ınaġı boz ayġırlu beyrek çapar yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça ḫanum görelüm kimler yetdi çaya baḳsa çalımlu çal-ḳara ḳuş erdemlü ḳur

DK II 96

ḳurma ḳuşaḳlu ḳulaġı altun küpelü ḳalın oġuz biglerini bir bir atından yıḳıçı ḳażılıḳ ḳoca oġlı big yigenek çapar yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça görelüm ḫanum kimler

DK II 97

yetdi altmış ögeç derisinden kürk eylese ṭopuḳlarını örtmeyen altı ögeç derisinden külah itse ḳulaḳ-larını örtmeyen ḳolı budı ḫızānca uzun baldırları ince ḳazan bigüŋ ṭayısı at aġızlu aruz ḳoca çapar yetdi

DK II 98

çal ḳılıcuŋ bigüm ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça görelüm kimler yetdi varuban peyġamberüŋ yüzini gören gelübeni oġuzda ṣaḥābesi olan acıġı ṭutanda bıyıḳlarından ḳan çıḳan bıyıġı ḳanlu bügdüz emen çapar yetdi

DK II 99

çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi bunuŋ ardınça görelüm kimler yetdi kāfirleri it ardına bıraġup ḫorlayan ilden çıḳup ayġır gözler ṣuyından at yüzdüren elli yidi

DK II 100

ḳal'anuŋ kilidin alan aġ melik çeşme ḳızına nikāḥ iden ṣofı ṣandal melike ḳan ḳusduran ḳırḳ cübbe bürinüp otuz yidi ḳal'a biginüŋ maḥbub ḳızlarını çalup bir bir

DK II 101

boynın ḳuçan yüzinde ṭudaġında öpen eylik ḳoca oġlı alp eren çapar yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi ṣayılmaġ-ıla oġuz bigleri tükense olmaz hep yetdiler aru ṣudan abdest aldılar

DK II 102

aġ alınların yire ḳodılar iki rik'at namaz ḳıldılar adı görklü muḥammede ṣalavat getürdiler bī-tekellüf kāfire at ṣaldılar ḳılıç çaldılar gümbür gümbür naḳaralar dögildi burması altun tuç borılar çalındı

DK II 103

ol gün cigerinde olan er yigitler belürdi ol gün muḫannetler ṣapa yir gözetdi ol gün bir ḳıyamat ṣavaş oldı meydan ṭolu baş oldı başlar kesildi ṭop kibi şahbaz şahbaz atlar

DK II 104

yügürdi nah düşdi ala ala gönderler süsildi ḳara polat öz ḳılıçlar çalındı yalmanı düşdi üç yeleklü ḳayın oḳlar atıldı demreni düşdi ḳıyamatuŋ bir güni ol gün oldı big nökerden nöker

DK II 105

biginden ayrıldı ṭaş oġuz bigleri-y-ile delü ṭundar ṣaġdan depdi cılasun yigitier-ile ḳara göne oġlı delü budaḳ ṣoldan depdi iç oġuz bigleri-y-ile ḳazan düpe depdi şökli melike ḥavala oldı

DK II 106

şökli meliki bögürdübeni atdan yire ṣaldı ġafillüçe ḳara başın alup kesdi ḳaḫşa- duban alça ḳanın yir yüzine dökdi ṣaġ ṭarafda ḳara tüken melike ḳıyan selçük oġlı delü ṭundar ḳarşu geldi

DK II 107

ṣaġ yanını ḳılıçladı yire ṣaldı ṣol tarafda buġaçuḳ melike ḳara göne oġlı delü budaḳ ḳarşu geldi altı perlü gürz ile depesine ḳatı ṭuta urdı dünya 'ālem gözine ḳaraŋu oldı

DK II 108

at boynın ḳuçaḳladı yire düşdi ḳazan bigüŋ ḳartaşı kāfirüŋ tuġı-y-ıla sancaġını ḳılıçladı yire saldı derelerde depelerde kāfire ḳırġun girdi leşine ḳuzġun üşdi on iki biŋ kāfir ḳılıçdan kiçdi

DK II 109

biş yüz oġuz yigitleri şehid oldı ḳaçanını ḳazan big komadı aman diyenini öldürmedi ḳalın oġuz bigleri ṭoyum oldı ḳazan big ordusını oġlanını uṣaġını ḫāzinesini aldı girü döndi altun taḫtında yine ivini dikdi

DK II 110

ḳaraçuḳ çobanı imrahor eyledi yidi gün yidi gice yime içme oldı ḳırḳ baş ḳul ḳırḳ ḳırnaḳ oġlı uruz başına azad eyledi cılasun ḳoç yigitlere ḳıla ölke virdi şahvar cübbe çuḳa virdi

DK II 111

dedem ḳorḳut gelüben boy boyladı ṣoy ṣoyladı bu oġuz-nāmeyi düzdi ḳoşdı böyle didi ḳanı didügüm big erenler dünyā menüm diyenler ecel aldı yir gizledi fāni dünya kime ḳaldı

DK II 112

gelimlü gidimlü dünya aḫır soŋ uçı ölümlü dünya yöm vireyim ḫanum ḳarlu ḳara ṭaġlaruŋ yıḳılmasun kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesün ḳamın aḳan görklü ṣuyuŋ kurımasun ḳādir taŋrı seni nāmerde muḥtac itmesün

DK II 113

çapar-iken aġ boz atuŋ büdrimesün çalışanda ḳara polat öz ḳılıcuŋ gedilmesün dürtişür-iken ala gönderüŋ uvanmasun aġ ṣaḳallu babaŋ yiri uçmaḳ olsun aġ pürçeklü anaŋ yiri behişt olsun aḫır