Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK II 114

soŋı aru imandan ayırmasun āmin diyenler dīẕār görsün aġ alnuŋda biş kelime du'ā ḳılduḳ ḳabūl olsun allah viren umuduŋ üzilmesün yıġışdursun dürişdürsün günahuŋuzı adı görklü muḥammed muṣṭafa yüzi ṣuyına baġışlasun ḫanum hey

DK III 1

kam pürenüŋ oġlı bamsı beyrek boyını beyān ider

DK III 2

ḫanum hey ḳam ġam oġlı ḫan bayındır yirinden ṭurmış-ıdı ḳara yirüŋ üstine aġ ban ivin dikdürmiş-idi ala ṣayvan gök yüzine aşanmış-ıdı biŋ yirde ipek ḫalıçası döşenmiş-idi iç oġuz ṭaş oġuz bigleri bayındır

DK III 3

ḫanuŋ ṣoḥbetine dirilmiş-idi pay püre big daḫı bayındır ḫanuŋ ṣoḥbetine gelmiş-idi bayındır ḫanuŋ ḳarşusında ḳara göne oġlı ḳara budaḳ yay ṭayanup ṭur mış-ıdı ṣaġ yanında ḳazan oġlı uruz ṭurmış-ıdı

DK III 4

ṣol yanında ḳażılık ḳoca oġlı big yigenek ṭurmış-ıdı pay püre big bunları gördüginde āh eyledi başından 'aḳlı gitdi destmalın eline aldı bögürü bögürü aġladı böyle idiçek ḳalın oġuz arḳası bayındır

DK III 5

ḫanuŋ güyegüsi salur ḳazan ḳaba dizinüŋ üzerine çökdi ḳıya tiküben pay püre bigüŋ yüzine baḳdı aydur pay püre big ne aġlayup buzlarsın pay püre big aydur

DK III 6

ḫan ḳazan niçe aġlamayayın niçe buzlamayayın oġulda ortacum yoḳ ḳarṭaşda ḳaderüm yoḳ allah ta'āla meni ḳarġayupdur bigler tacum taḫtum içün aġlaram bir gün ola düşem ölem yirümde yurdumda kimse ḳalmaya didi

DK III 7

ḳazan aydur maḳṣuduŋ bumıdur pay püre big aydur beli budur menüm daḫı oġlum olsa ḫan bayındıruŋ ḳarşusın alsa ṭursa ḳullıḳ eylese men daḫı baḳsam sevinsem ḳıvansam güvensem didi

DK III 8

böyle digeç ḳalın oġuz bigleri yüz göge ṭutdılar el ḳaldurup du'ā eylediler allah ta'āla saŋa bir oġul virsün didiler ol zamānda biglerüŋ alḳışı alḳış ḳarḳışı ḳarḳış idi du'āları müstecāb olur

DK III 9

idi pay piçen big daḫı yirinden örü ṭurdı aydur bigler menüm daḫı haḳḳuma bir du'ā eyleŋ allah ta'āla maŋa da bir ḳız vire didi ḳalın oġuz bigleri el ḳaldurdılar

DK III 10

du'ā eylediler allah ta'āla saŋa da bir ḳız vire didiler pay piçen big aydur bigler allah ta'āla maŋa bir ḳız vireçek olur-ise siz ṭanıḳ oluŋ menüm ḳızum pay büre big oġlına bişik kertme yavuḳlu olsun

DK III 11

didi bunuŋ üzerine bir ḳaç zamān kiçdi allah ta'āla pay püre bige bir oġul pay piçen bige bir ḳız virdi ḳalın oġuz bigleri bunı işitdiler şad olup sevindiler

DK III 12

pay püre big bazirganlarını yanına oḫıdı buyuruḳ itdi mere bazirganlar allah ta'āla maŋa bir oġul virdi varuŋ rum iline menüm oġlum içün yaḫşı armaġanlar getürüŋ menüm oġlum böyüyinçe didi bazirganlar

DK III 13

daḫı gice gündüz yola girdiler istanbula geldiler dan dansuḫ ele yaḫşı armaġanlar aldılar pay pürenüŋ oġlı-y-içün bir deŋiz ḳulunı boz ayġır aldılar bir aġ tozlu ḳatı yay aldılar bir

DK III 14

daḫı altı perlü gürz aldılar yol yaraġın göreliler pay pürenüŋ oġlı biş yaşına girdi biş yaşından on yaşına girdi on yaşından on biş yaşına girdi çaya baḳsa çalımlu çal-ḳara kuş erdemlü bir

DK III 15

gözel yaḫşı yigit oldı ol zamānda bir oġlan baş kesmese ḳan dökmese ad komazlar-ıdı pay püre bigüŋ oġlı atlandı ava çıḳdı av avlar-iken babasınuŋ tavlası üzerine geldi imraḫor başı ḳarşuladı

DK III 16

indürdi ḳonuḳladı yiyüp içüp oṭururlar-ıdı bu yaŋadan daḫı bazirganlar gelübeni ḳara dervend aġzına ḳonmışlar-ıdı yarımasun yarçımasun evnük kal'asınuŋ kāfirleri bunları cāsusladı bazirganlar yaṭur-iken ġafil-ıla biş-yüz kāfir ḳoyıldılar çapdılar yaġmaladılar

DK III 17

bazirganuŋ ulusı ṭutıldı kiçisi ḳaçaraḳ oġuza geldi baḳdı gördi oġuzuŋ uçında bir ala ṣayvan dikilmiş bir imirze ḫub yigit ḳırḳ yigit-ilen ṣaġında ve ṣolında oṭururlar oġuzuŋ bir yaḫşı yigidi

DK III 18

ancaḳ yorıyayım meded diyeyim didi bazirgan aydur yigit yigit big yigit sen benüm ünüm aŋla sözüm diŋle on altı yıldur kim oġuz içinden gitmiş idük dan dansuḫ kāfir

DK III 19

malın oġuz biglerine getürür idük pasınuŋ ḳara dervend aġzına döş virmiş idük evnük kalasınuŋ biş-yüz kāfiri üzerümüze ḳoyıldı ḳardaşum ṭutsaḳ oldı malumuzı rızḳumuzı yaġmaladılar girü döndiler

DK III 20

ḳara başum götürdüm saŋa geldüm ḳara başuŋ ṣadaḳası yigit meded maŋa didi bu kez oġlan şarab içer-iken içmez oldı altun ayaġı elinden yire çaldı aydur

DK III 21

ne didügümi yetürüŋ geyümüm-ile menüm şahbaz atumı getürüŋ hey meni seven yigitler binsünler didi bazirgan daḫı önlerine düşdi ḳulaġuz oldı kāfir daḫı düşüben bir yirde aḳça üleşmekde-y-idi

DK III 22

bu maḥalda erenlerüŋ meydanı arslanı pehlivanlaruŋ ḳaplanı boz oġlan yetdi bir iki dimedi kāfirlere ḳılıç urdı baş ḳalduran kāfirleri öldürdi ġazā eyledi bazirganlaruŋ malını ḳurtardı bazirganlar aydur

DK III 23

big yigit bize sen erlik işledüŋ gel imdi begendügüŋ maldan al didiler big yigidüŋ gözi bir deŋiz ḳulunı boz ayġırı ṭutdı bir de altı perlü gürzi bir de aġ tozlu yayı ṭutdı

DK III 24

bu üçini begendi aydur mere bazirganlar bu ayġırı ve daḫı bu yayı ve bu gürzi maŋa virüŋ didi böyle digeç bazirganlar saḫt oldı yigit aydur mere bazirganlar çoḳ-mı istedüm didi

DK III 25

bazirganlar ayıtdılar ne çoġ olsun amma bizüm bir bigümüz oġlı vardur bu üç nesneyi aŋa armaġan aparsavuz gerek idi didiler oġlan aydur mere bigüŋüz oġlı kimdür ayıtdılar pay pürenüŋ oġlı vardur

DK III 26

adına bamsı dirler didiler pay pürenüŋ oġlı ol-ıduġın bilemediler yigit parmaġın ısırdı aydur bunda minnet-ile almaḳdan ise anda babam yanında minnetsüz almaḳ yigdür didi atın ḳamçıladı yola girdi bazirganlar

DK III 27

ardından baḳa ḳaldılar vallah yaḫşı yigit mürüvvetlü yigit didiler boz oġlan babasınuŋ ivine geldi babasına ḫaber oldı bazirganlar u geldi diyü babası sevindi çetir otaġ ala ṣayvan dikdürdi ipek ḫalıçalar

DK III 28

ṣaldı kiçdi oṭurdı oġlını ṣaġ yanına aldı oġlan bazirganlar ḫu ṣuṣından bir söz söylemedi kāfirleri ḳırduġın aŋmadı nagāhi bazirganlar geldiler baş indürüp selam virdiler gördiler kim ol yigit kim baş kesüpdür

DK III 29

ḳan döküpdür pay püre bigüŋ ṣaġında oṭurur bazirganlar yorıdılar yigidüŋ elin öpdiler bunlar böyle idiçek pay püre bigüŋ acıġı ṭutdı bazirganlara aydur mere ḳavat oġlı ḳavatlar ata ṭurur-iken oġul elin-mi öperler

DK III 30

ayıtdılar ḫanum bu yigit senüŋ oġluŋ-mıdur beli menüm oġlumdur didi ayıtdılar imdi incinme ḫanum evvel anuŋ elin öpdügümüze eger senüŋ oġluŋ olmasa-y-ıdı bizüm malumuz gürcistanda gitmiş-idi hepümüz ṭutsaḳ olmış-ıdı didiler

DK III 31

pay püre big aydur mere benüm oġlum baş-mı kesdi ḳan-mı dökdi beli baş kesdi ḳan dökdi adam aḫtardı didiler mere bu oġlana ad ḳoyasınça var-mıdur didi beli sulṭanum artuḳdur didiler

DK III 32

pay püre big ḳalın oġuz biglerini çaġırdı ḳonuḳladı dedem ḳorḳut geldi oġlana ad ḳodı aydur ünüm aŋla sözüm diŋle pay püre big allah ta'āla saŋa bir oġul virmiş ṭuta virsün

DK III 33

aġ sancaḳ götürende müsülmanlar arḫası olsun ḳarşu yatan ḳara ḳarlu taġlardan aşar olsa allah ta'āla senüŋ oġluŋa aşut virsün ḳanlu ḳanlu ṣulardan kiçer olsa kiçüt virsün

DK III 34

ḳalabalıḳ kāfire girende allah ta'āla senüŋ oġluŋa furṣat virsün sen oġluŋı bamsam diyü oḫşarsın bunuŋ adı boz ayġırlu bamsı beyrek olsun adını ben virdüm yaşım allah virsün didi

DK III 35

ḳalın oġuz bigleri el götürdiler du'ā ḳıldılar bu ad bu yigide ḳutlu olsun didiler bigler hep ava bindi boz ayġırın çekdürdi beyrek bindi ala taġa ala leşker ava çıkdı

DK III 36

nagāhandan oġuzuŋ üzerine bir süri geyik geldi bamsı beyrek birini ḳova gitdi ḳova ḳov bir yire geldi ne gördi sulṭanum gördi gök çayıruŋ üzerine bir ḳırmızı otaġ dikilmiş

DK III 37

yā rab bu otaġ kimüŋ ola didi ḫaberi yoḳ ki alaçaġı ala gözlü ḳızuŋ otaġı olsa gerek bu otaġuŋ üzerine varmaġa edeblendi ayıtdı ne olur-ise olsun hele men avumı alayın didi

DK III 38

oṭaġuŋ öŋinde irişi geldi geyigi siŋirledi baḳdı gördi bu otaġ banı çiçek otaġı-y-ımış ki beyregüŋ bişik kertme nişanlusı adaḫlusı-y-idi banı çiçek otaḫdan baḳar-ıdı mere dayalar bu ḳavat oġlı ḳavat mize erlik-mi gösterür

DK III 39

didi varuŋ bundan pay dileŋ görüŋ ne dir didi ḳıṣırça yinge dirler bir ḫatun var-ıdı ilerü vardı pay diledi hey big yigit bize daḫı bu geyikden pay vir didi