Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK III 40

beyrek aydur mere dadı men avçı degülem big oġlı bigem hep size didi amma ṣormaḳ 'ayıb olmasun bu otaḳ kimüŋdür didi ḳıṣırça yinge aydur big yigidüm bu otaġ pay piçen big ḳızı banı çiçegüŋdür

DK III 41

didi eyle olsa ḫanum beyregüŋ ḳanı ḳaynadı edeb-ile yap yap girü döndi ḳızlar geyigi götürdiler gözeller şahı banı çiçegüŋ öŋine getürdiler baḳdı gördi ki bir ṣultan semüz ṣıġın geyikdür

DK III 42

banı çiçek aydur mere ḳızlar bu yigit ne yigitdür ḳızlar aydur vallah sulṭanum bu yigit yüzi niḳablu yaḫşı yigitdür big oġlı big imiş didiler banu çiçek aydur hey hey dayalar

DK III 43

babam maŋa ben seni yüzi niḳablu beyrege virmişem dir-idi olmaya kim bu ola mere çaġıruŋ ḫaberleşeyim didi çaġırdılar beyrek geldi banı çiçek yaşmaḳlandı ḫaber şordı aydur yigit gelişüŋ ḳandan beyrek aydur

DK III 44

iç oġuzdan iç oġuzda kimüŋ nesisin didi pay püre big oġlı bamsı beyrek didükleri menem didi ḳız aydur ya ne maṣlaḥata geldüŋ yigit didi beyrek aydur pay piçen bigüŋ bir

DK III 45

ḳızı var-ımış anı görmege geldüm didi ḳız aydur ol öyle adam degüldür kim saŋa görine didi amma men banı çiçegüŋ dadısıyam gel imdi senüŋ-ile ava çıḳalum eger

DK III 46

senüŋ atuŋ menüm atumı kiçer-ise onuŋ atını daḫı kiçersin hem senüŋ ile oḫ atalum meni kiçer-iseŋ anı daḫı kiçersin ve hem senüŋ- ile güreşelüm meni baṣar-iseŋ anı daḫı baṣarsın didi

DK III 47

beyrek uydur ḫoş imdi atlanuŋ ikisi atlandılar meydana çıḳdılar at depdiler beyrek atı ḳızuŋ atını kiçdi oḫ atdılar beyrek ḳızuŋ oḳın yardı ḳız aydur

DK III 48

mere yigit menüm atumı kimse kiçdügi yoḳ oḫumı kimse yarduġı yoḳ imdi gel senüŋ-ile güreş ṭutalum didi haman beyrek atdan indi ḳarvaşdılar iki pehlivan olup bir birine ṣarmaşdılar beyrek götürür

DK III 49

ḳızı yire urmaḳ ister ḳız götürür beyregi yire urmaḳ ister beyrek buŋaldı aydur bu ḳıza baṣılaçaḳ olur-isem ḳalın oġuz içinde başuma ḳaḫınç yüzüme toḫınç iderler didi ġayrete geldi ḳavradı

DK III 50

ḳızuŋ baġdamasın aldı emçeginden ṭutdı ḳız ḳoçındı bu kez beyrek ḳızuŋ ince biline girdi baġdadı arḫası üzerine yire urdı ḳız aydur yigit pay piçenüŋ ḳızı banu çiçek menem didi

DK III 51

beyrek üç öpdi bir dişledi dügün ḳutlu olsun ḫan ḳızı diyü parmaġından altun yüzügi çıḳardı ḳızuŋ parmaġına kiçürdi ortamuzda bu nişan olsun ḫan ḳızı didi ḳız aydur çün böyle oldı

DK III 52

haman imdi ilerü ṭurmaḳ gerek big oġlı didi beyrek daḫı nola ḫanum baş üzerine didi beyrek ḳızdan ayrılup ivlerine geldi aġ saḳallu babası ḳarşu geldi aydur

DK III 53

oġul dan dansuḫ bu gün oġuzda ne gördün aydur ne göreyim oġlı olan ivermiş ḳızı olan köçürmiş babası aydur oġul ya seni ivermeḫ-mi gerek beli pes aġ saḳallu 'aziz baba ivermeḫ gerek didi

DK III 54

babası aydur oġuzda kimüŋ ḳızın alı vireyin didi beyrek aydur baba maŋa bir ḳız alı vir kim men yirümden ṭurmadın ol ṭurmaḫ gerek men ḳara ḳoç atuma binmedin ol binmeḫ gerek men ḳarımuma varmadın ol maŋa baş getürmek gerek bunuŋ gibi ḳız alı vir

DK III 55

baba maŋa didi babası pay püre ḫan aydur oġul sen ḳız dilemezsin kendüŋe bir hampa ister-imişsin oġul meger sen istedügüŋ ḳız pay piçen big ḳızı banu çiçek ola didi

DK III 56

beyrek aydur beli pes evet aġ ṣaḳallu 'aziz baba menüm daḫı istedügüm oldur didi babası aydur ay oġul banu çiçegüŋ bir delü ḳardaşı vardur adına delü ḳarçar dirler ḳız dileyeni öldürür

DK III 57

beyrek aydur ya pes nidelüm pay püre big aydur oġul ḳalın oġuz biglerini odamuza oḫıyalum niçe maṣlaḥat görürler-ise aŋa göre iş idelüm didi ḳalın oġuz biglerini hep oḫıdılar odalarına getürdiler

DK III 58

aġır ḳonuḳluḳ eylediler ḳalın oġuz bigleri ayıtdılar bu ḳızı istemege kim vara bilür maslahat gördiler ki dede ḳorḳut varsun didiler dede ḳorḳut aydur yarenler çünki meni gönderürsiz bilürsiz kim delü ḳarçar

DK III 59

ḳız ḳardaşını dileyeni öldürür bāri bayındır ḫanun tavlasından iki şahbaz yügrük at getürüŋ bir kiçi başlu keher ayġırı bir toḳlı başlu ṭorı ayġırı nāgāh ḳaçma ḳovma olur-ise birisini binem birisini yedem didi

DK III 60

dede ḳorḳuduŋ sözi maḳbul geldi vardılar bayındır ḫanuŋ tavlasından ol iki atı getürdiler dede ḳorḳut birin bindi birin yetdi yarenler sizi haḳḳa ıṣmarladum didi gitdi meger sulṭanum delü ḳarçar

DK III 61

daḫı aġ ban ivini aġ otaġını ḳara yirüŋ üzerine ḳurdurmış-ıdı yoldaşları ile puta atup oṭurur-ıdı dedem ḳorḳut öteden berü geldi baş indürdi baġır baṣdı aġız dilden görklü selam virdi

DK III 62

delü ḳarçar aġzın köpüklendürdi dede ḳorḳuduŋ yüzine baḳdı aydur 'aleyke's-selam ay 'ameli azmış fi'li dönmiş ḳādir allah aġ alnına ḳada yazmış ayaḳlular buraya geldügi yoḳ aġızlular bu ṣuyumdan içdügi yoḳ saŋa noldı

DK III 63

'amelüŋ-mi azdı fi'lüŋ-mi döndi ecelüŋ-mi geldi bu aralarda neylersin didi dede ḳorḳut aydur ḳarşu yatan ḳara ṭaġuŋ aşmaġa gelmişem aḳındılu görklü ṣuyunı kiçmege gelmişem giŋ etegüŋe ṭar

DK III 64

ḳoltuġuŋa ḳıṣılmaġa gelmişem taŋrınuŋ buyuruġı-y-ıla peyġamberüŋ ḳavlı-y-ıla aydan anı günden görklü ḳız ḳardaşuŋ banu çiçegi bamsı beyrege dilemege gelmişem didi dede ḳorḳut böyle digeç delü ḳarçar aydur

DK III 65

mere ne didügüm yetürüŋ ḳara ayġırı yaraġ-ıla getürüŋ didi ḳara ayġırı yaraġ-ıla getürdiler delü ḳarçarı bindürdiler dede ḳorḳut köstegi üzdi ṭurmadı ḳaçdı delü ḳarçar ardına düşdi toḳlı başlu ṭorı ayġır

DK III 66

yorıldı dede ḳorḳut kiçi başlu kiçer ayġıra sıçradı bindi dedeyi ḳova ḳova delü ḳarçar on beleŋ yir aşurdı dede ḳorḳuduŋ ardından delü ḳarçar irdi dedenüŋ ensi entdi taŋrıya ṣıġındı

DK III 67

ism-i a'ẓam oḳıdı delü ḳarçar ḳılıcın eline aldı yuḳarusından öyle ile ḥamle ḳıldı delü big diledi ki dedeyi depere çala dede ḳorḳut ayıtdı çalar-iseŋ elüŋ ḳurısun didi

DK III 68

ḥaḳ ta'ālanuŋ emri-y-ile delü ḳarçaruŋ eli yuḳaruda aṣılu ḳaldı zīrā dede ḳorḳut velāyet issi idi dilegi ḳabūl oldı delü ḳarçar aydur meded aman elaman tanrınuŋ birligine yoḳdur güman sen menüm elümi ṣaġaldı

DK III 69

gör taŋrınuŋ buyruġı-y-ıla peyġamberüŋ ḳavlı-y-ıla ḳız ḳarındaşumı beyrege vireyim didi üç kere aġzından iḳrar eyledi günahına tevbe eyledi dede ḳorḳut du'ā eyledi delünüŋ eli ḥaḳ emri-y-ile ṣapa ṣaġ oldı döndi

DK III 70

aydur dede ḳız ḳarındaşumuŋ yolına ben ne ister-isem virür-misin dede aydur virelüm didi görelüm ne istersin delü ḳarçar aydur biŋ buġra getürüŋ kim maya görmemiş ola biŋ daḫı ayġır

DK III 71

getürüŋ kim hiç ḳıṣraġa aşmamış ola biŋ daḫı ḳoyun görmemiş ḳoç getürüŋ biŋ-de ḳuyruḳsuz ḳulaḳsuz köpek getürüŋ biŋ daḫı püre getürüŋ maŋa didi eger

DK III 72

bu didügüm nesneleri getürür-iseŋüz ḫoş virdüm amma getürmeyeçek olur-iseŋ bu ḳatla öldürmedüm ol vaḳtın öldürürin didi dede döndi pay püre bigüŋ ivlerine geldi pay püre big aydur

DK III 73

dede oġlan-mısın ḳız-mı sın dede oġlanam didi ya pes niçe ḳurtılduŋ delü ḳarçaruŋ elinden didi dede aydur allahuŋ 'inayeti erenlerüŋ himmeti oldı ḳızı aldum didi beyrege ve anasına ve ḳız ḳardaşlarına muştuçı geldi

DK III 74

sevindiler şad oldılar pay püre big aydur delü ne ḳadar mal istedi dede aydur yarımasun yarçımasun delü ḳarçar eyle mal istedi ki hiç bitmesün didi pay püre big aydur

DK III 75

hele ne diledi dede aydur biŋ ayġır dileyüpdür kim ḳısraġa aşmamış ola biŋ daḫı buġra diledi kim maya görmemiş ola biŋ-de ḳoç dileyüpdür ḳoyun görmemiş ola biŋ-de ḳuyruḳsuz ḳulaḳsuz köpek diledi

DK III 76

biŋ daḫı ḫaraça ḳaraça püreler diledi bu nesneleri getüreçek olur-iseŋüz ḳız ḳarındaşumı virürem gelürmeyeçek olur-iseŋ gözüme görinmeyesin yoḫsa seni öldürürem didi pay püre big aydur dede men üçini bulur-isem ikisini sen bulur-mısın didi

DK III 77

dede ḳorḳut beli ḫanum bulayım didi pay püre big ayıtdı imdi dede köpek-ile püreyi sen bul didi daḫı kendüsi tavla tavla atlarına vardı biŋ ayġır seçdi develerine vardı biŋ buġra ner

DK III 78

seçdi ḳoyunlarına vardı biŋ ḳoç seçdi dede ḳorḳut daḫı biŋ ḳuyruḳsuz ḳulaḳsuz köpek-ile biŋ daḫı püre buldı alup bunları delü ḳarçara gitdi delil ḳarçar işitdi ḳarşu geldi göreyim didügümi getürdiler-mi didi

DK III 79

ayġırları göriçek begendi develeri gördüginde begendi ḳoçları begendi köpekleri göriçek ḳaṣ ḳaṣ güldi aydur dede ya ḳanı menüm pürelerüm dede ḳorḳut hay oġul ḳarçar adama uş bögelek gibi buŋludur