Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK III 80

ol bir yavuz canavardur hep bir yirde dirüp-dururam gel gidelüm semüzin al aruġın ḳo didi aldı delü ḳarçarı bir pürelü yire getürdi delü ḳarçarı yalınçaḳ eyledi aġıla ḳoydı püreler

DK III 81

delü ḳarçara üşdiler gördi beceri bilmez aydur meded dede kerem eyle allah 'ışḳına ḳapuyı aç çıḳayın didi dede ḳorḳut oġul ḳarçar ne ḳarġaşa idersin getürdüm bu ıṣmarladuġuŋ nesnedür

DK III 82

nolduŋ böyle buŋalduŋ semüzin al aruġın ḳo didi delü karçar aydur hay dede sulṭan taŋrı bunuŋ semüzin de alsun aruġın-da alsun haman beni ḳapudan ṭışarı eyle meded didi dede ḳapuyı açdı

DK III 83

delü ḳarçar çıḳdı dede gördi-kim delünüŋ canına kiçmiş başı ḳapusı olmış gevdesi püreden görinmez yüzi gözi belürmez dedenüŋ ayaġına düşdi allah 'ışḳına beni ḳurtar didi dede ḳorḳut var

DK III 84

oġul kendüŋi ṣuya ur didi delü ḳarçar segirderek vardı ṣuya düşdi büredür ṣuya aḳdı gitdi geldi geyesisin geydi ivine gitdi aġır dügün yaraġın gördi oġuz zamānında bir yigit ki ivlense oḫ atar-ıdı

DK III 85

oḳı ne yirde düşse anda gerdek diker-idi beyrek ḫan daḫı oḫın atdı dibine gerdegin dikdi adaḳlusından ergenlik bir kırmızı ḳaftan geldi beyrek geydi yoldaşlarına bu iş ḫoş gelmedi saḫt oldılar

DK III 86

beyrek aydur niye saḫt olduŋuz didi ayıtdılar niçe saḫt olmayalum sen ḳızıl ḳaftan geyersin biz aġ ḳaftan geyerüz didiler beyrek aydur bu ḳadar nesneden ötüri niye saḫt olursız bu-gün ben geydüm yarın nayibüm geysün

DK III 87

ḳırḳ güne degin ṣıra var di geyüŋüz andan soŋra bir dervişe virelüm didi ḳırḳ yigit ilen yiyüp içüp oṭururlar-ıdı yarımasun yarçımasun kāfirüŋ cāsusı bunları cāsusladı varup bayburd ḥiṣarı bigine ḫaber

DK III 88

virdi aydur ne oturursın sulṭanum pay piçen big ol saŋa vireçegi ḳızı beyrege virdi bu gice gerdege girür didi yarımasun yarçımasun ol mel'un yidi yüz kāfir-ile yılġadı

DK III 89

beyrek ap alaca gerdegi içinde yiyüp içüp bī-ḫaber oṭurur-ıdı dün uyḫusında kāfir otaġa ḳoyıldı nayibi ḳılıcın ṣıyırdı eline aldı menüm başum beyregüŋ başına ḳurban olsun didi nayib paralandı şehid oldı

DK III 90

derin olsa baturur ḳalabalıḳ korḫudur at işler er öginür yayan erüŋ umurı olmaz otuz ṭoḳuz yigit-ilen beyrek ṭutsaḳ gitdi ṭaŋ ötdi gün ṭoġdı beyregüŋ atası anası baḳdı gördi-kim gerdek görinmez olmış

DK III 91

āh itdiler 'aḳılları başlarından gitdi gördiler-kim uçarda ḳuzġun ḳalmış tazı ṭolaşmış yurtda ḳalmış gerdek paralanmış nayib şehid olmış beyregüŋ babası ḳaba ṣaruḳ götürüp yire çaldı ṭartdı yaḳasın yırtdı

DK III 92

oġul oġul diyüben bögürdi zārılıḳ ḳıldı aġ pürçeklü anası buldur buldur aġladı gözinüŋ yaşın dökdi acı ṭırnaḳ aġ yüzine aldı çaldı al yaŋaġın ṭartdı ḳarġu gibi ḳara ṣaçını yoldı

DK III 93

aġlayubanı sıḳlayubanı ivine geldi pay püre bigüŋ dünlügi altun ban ivine şiven girdi ḳızı gelini ḳas ḳas gülmez oldı ḳızıl ḳına aġ eline yaḳmaz oldı yidi ḳız ḳardaşı aġ çıḳardılar

DK III 94

ḳara ṭonlar geydiler vay bigüm ḳarṭaş muradına maḳṣudına irmeyen yaluŋuz ḳardaş diyüp aġlaşdılar bögrişdiler beyregüŋ yavuḳlusına ḫaber oldı banı çiçek ḳaralar geydi aġ ḳaftanını çıḳardı güz alması gibi al yaŋaġını ṭartdı

DK III 95

yırtdı vay al duvaġum iyesi vay alnum başum umudı vay şah yigidüm vay şahbaz yigidüm ṭoyınça yüzine baḳmaduġum ḫanum yigit ḳanda gitdüŋ beni yaluŋuz ḳoyup canum yigit göz açuban gördügüm köŋül ile sevdügüm bir

DK III 96

yasduḳda baş ḳoyduġum yolında öldügüm ḳurban olduġum vay ḳazan bigüŋ ınaġı vay ḳalın oġuzuŋ imrençesi ḫan beyrek diyüp zārı zārı aġladı bunı işidüp ḳıyan selçük oġlı delü dundar aġ çıḳardı

DK III 97

ḳara geydi beyregüŋ yar ve yoldaşları aġı çıḳarup ḳaralar geydiler ḳalın oġuz bigleri beyrek içün 'aẓim yas ṭutdılar umud üzdiler bunuŋ üzerine on altı yıl kiçdi beyregüŋ ölüsin dirisin bilmediler

DK III 98

bir gün ḳızuŋ ḳardaşı delü ḳarçar bayındır ḫanuŋ divanına geldi dizin çökdi aydur devletlü ḫanuŋ 'ömri uzun olsun beyrek diri olsa on altı yıldan berü gelür-idi bir

DK III 99

yigit olsa dirisi ḫaberin getürse çırġap çuḫa altun aḳça virür-idüm ölüsi ḫaberin getürene ḳız ḳardaşum virür-idüm didi böyle digeç yarımasun yarçımasun yalançı oġlı yartaçuḳ aydur sulṭanum ben varayın ölüsi dirisi ḫaberin getüreyin didi

DK III 100

meger beyrek buŋa bir kömlek baġışlamış-ıdı geymez idi ṣaḳlar-ıdı vardı köŋlegi ḳana ḳuna baṭurdı bayındır ḫanuŋ öŋine getürüp bıraḳdı bayındır ḫan aydur mere bu ne kömlekdür beyregi ḳara dervendde öldürmişler

DK III 101

uşda nişanı sulṭanum didi kömlegi göriçek bigler ögür ögür aġlaşdılar zārılıḳlara girdiler bayındır ḫan aydur mere niye aġlarsız biz bunı ṭanımazuz adaḳlusına aparuŋ görsün ol yaḫşı bilür zīrā ol diküpdür

DK III 102

yine ol tanır didi vardılar kömlegi banı çiçege iletdiler gördi ṭamdı oldur didi ṭartdı yaḳasın yırtdı acı ṭırnaḳ aġ yüzine aldı çaldı güz alması gibi al yaŋaġın yırtdı

DK III 103

vay göz açup gördügüm köŋül virüp sevdügüm vay al duvaġum iyesi vay alnum başum umudı ḫan beyrek diyü aġladı babasına anasına ḫaber oldı ap alaca ordusına şiven girdi aġ çıḳardılar

DK III 104

ḳara geydiler ḳalın oġuz bigleri beyrekden umut üzdiler yalançı oġlı yaltaçuḳ kiçi dügünin eyledi ulu dügünine va'de ḳodı beyregüŋ babası pay püre big daḫı bazirganları ḳıġırdı yanına getürdi aydur

DK III 105

mere bazirganlar varuŋ iḳlim i ḳlim araŋ beyregüŋ ölüsi dirisi ḫaberin getüre-y-idüŋüz ola-mı dir bazirganlar yaraḳ gördiler gice gündüz dimeyüp yorıdılar nāgāh paraṣaruŋ bayburd ḥiṣarına geldiler meger ol gün kāfirlerüŋ aġır

DK III 106

günleri-y-idi her biri yimekde içmekde idi beyregi daḫı getürüp ḳopuz çaldururlar-ıdı beyrek yüce çartaḳdan baḳdı bazirganları gördi bunları gördüginde ḫaberleşdi görelüm ḫanum ne ḫaberleşdi aydur

DK III 107

alaŋ alçaḳ hava yirden gelen arġış big babamuŋ ḳadın anamuŋ savġatı arġış ayaġı uzun şahbaz ata binen arġış ünüm aŋla sözüm dinle arġış ḳalın oġuz içinde ulaş oġlı ṣalur

DK III 108

ḳazanı ṣorar olsam ṣaġ-mı arġış ḳıyan selçük oġlı delü ṭundarı ṣorar olsam ṣaġ-mı arġış ḳara göne oglı ḳara budaġı sorar olsam ṣaġ-mı arġış āġ ṣaḳallu babamı aġ pürçeklü anamı sorar

DK III 109

olsam ṣaġ-mı arġış benüm yidi ḳız karındaşum sorar olsam ṣaġ-mı argış göz açuban gördügüm köŋül ile sevdügüm pay piçen ḳızı banı çiçek ivde-mi arġış yoḫsa kimseye vardı-mı arġış digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun

DK III 110

arġış saŋa didi bazirganlar aydur ṣaġ-mısın esen-misin canum bamsı on altı yıluŋ ḥasreti ḫanum bamsı ḳalın oġuz içinde ḳazan bigi ṣorar olsaŋ saġdur bamsı ḳıyan selçüḳ oġlı delü ṭundarı ṣorar

DK III 111

olsaŋ ṣaġdur bamsı ḳara göne oġlı budaġı sorar olsaŋ ṣaġdur bamsı ol bigler aġ çıḳardı ḳara geydi senüŋ-içün bamsı aġ ṣaḳallu ataŋı aġ pürçeklü anaŋı sorar olsaŋ ṣaġdur

DK III 112

bamsı aġ çıḳarup ḳara geydiler senüŋ-içün bamsı yidi ḳız ḳardaşuŋ yidi yol ayrıdında aġlar gördüm bamsı güz alması gibi al yaŋaḳların yırtar gördüm bamsı vardı gelmez ḳardaş diyü zārılıḳ ider

DK III 113

gördüm bamsı göz açuban gördügüŋ köŋül virüp sevdügüŋ pay piçen ḳızı banı çiçek kiçi dügünin eyledi ulu dügünine va'de ḳodı yalançı oġlı yartaçuġa varur

DK III 114

gördüm ḫan beyrek paraṣaruŋ bayburt hiṣarından uça görgil ap alaca gerdegüŋe gele görgil gelmez olsaŋ pay piçen ḳızı banı çiçegi aldurduŋ bellü bilgil didi beyrek ḳalḳdı aġlayu aġlayu ḳırḳ yigidüŋ yanına geldi

DK III 115

ḳaba ṣaruḳ götürdi yire çaldı aydur hey menüm ḳırḳ yoldaşum bilür-misiz neler oldı yalançı oġlı yaltaçuḳ menüm ölüm ḫaberin iletmiş dünlügi altun ban ivine babamuŋ şiven girmiş kaza beŋzer

DK III 116

ḳızı gelini aġ çıḳarmış ḳara geymiş göz açuban gördügüm köŋül virüp sevdügüm banı çiçek yalançı oġlı yaltaçuġa varur olmış böyle digeç ḳırḳ yigidi ḳaba ṣaruḳların götürdiler yire çaldılar bögürü bögürü aġlaşdılar

DK III 117

zārılıḳ ḳıldılar meger kāfir biginüŋ bir biḳir ḳızı var-ıdı her gün beyregi görmege gelür-idi ol gün girü görmege geldi baḳdı gördi beyrek saḫt olmış ḳız aydur

DK III 118

niçün saḫtsın ḫanum yigit geldügümçe seni şin görür-idim güler-idüŋ oynar-idüŋ şimdi nolduŋ didi beyrek aydur niçe saḫt olmayayım on altı yıldır kim babaŋuŋ ṭutsaḳıyam aṭaya anaya ḳavuma ḳardaşa ḥasretem ve hem bir

DK III 119

ḳara gözlü yavuḳlum var-ıdı yalançı oġlı yaltaçuḳ dirler bir kişi var-ıdı varmış yalan söylemiş beni öldi dimiş aŋa varur olmış didi böyle digeç ḳız beyregi 'āşıklamış-ıdı aydur eger