Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK III 120

seni ḥiṣardan aṣaġa urġan-ıla ṣalınduraçaḳ olur-isem babaŋa anaŋa ṣaġlıḳ-ıla varaçaḳ olur-iseŋ beni bunda gelüp ḥalallıġa alur-mısın didi beyrek and içdi ḳılıcuma ṭoġranayın oḫuma sançılayın yir

DK III 121

gibi kertileyin ṭopraḳ gibi ṣavrılayın ṣaġlıġ-ıla varaçaḳ olur-isem oġuza gelüp seni ḥalallıġa almaz-isem didi ḳız daḫı urġan getürüp beyregi ḥiṣardan aşaġa ṣalındurdı beyrek aşaġa baḳdı kendüzin yir yüzinde gördi

DK III 122

allaha şükr eyledi yola düşdi giderek kāfirüŋ ılḳısına geldi bir at bulur-isem ṭutayım bineyim didi baḳdı gördi kendünüŋ deŋiz ḳulunı boz ayġır bunda otlanup ṭurur boz ayġır daḫı beyregi görüp tanıdı

DK III 123

iki ayaġınuŋ üzerine ṭurdı kişnedi beyrek daḫı bunı ögmiş görelüm ḫanum niçe ögmiş aydur açuḳ açuḳ meydana beŋzer senüŋ alınçuġuŋ iki şeb çıraġa beŋzer senüŋ gözçügezüŋ ibrişime beŋzer

DK III 124

senüŋ yiliçügüŋ iki ḳoşa ḳardaşa beŋzer senüŋ ḳulaçuġuŋ eri muradına yetürür senüŋ arḫaçuġuŋ at dimezem saŋa ḳarṭaş direm ḳarṭaşumdan yig başuma iş geldi yoldaş direm yoldaşumdan yig didi

DK III 125

at başını yuḳaru ṭutdı bir ḳulaġın ḳaldurdı beyrege ḳarşu geldi beyrek at göksin ḳuçaḳladı iki gözin öpdi ṣıçradı bindi ḥiṣaruŋ ḳapusına geldi oṭuz ṭoḳuz yoldaşın ıṣmarladı görelüm ḫanum niçe ıṣmarladı

DK III 126

beyrek aydur mere ṣası dinlü kāfir menüm aġzuma sögüp-durur-idüŋ doyamadum ḳara ṭoŋuz etinden yaḫnı yidürdüŋ doyamadum taŋrı maŋa yol virdi gider oldum mere kāfir otuz ṭoḳuz yigidüm amanatı mere kāfir

DK III 127

birin eksük bulsam yirine on öldüreyim onın eksük bulsam yirine yüzin öldüreyim mere kāfir otuz ṭoḳuz yigidüm amanatı mere kāfir didi daḫı aldı yorıyu virdi ḳırḳ nefer kāfirler atlandılar

DK III 128

ardına düşdiler ḳova gitdiler yetmediler döndiler beyrek oġuza geldi baḳdı gördi bir ozan gider aydur mere ozan nireye gidersin ozan aydur big yigit dügüne giderem beyrek aydur

DK III 129

dügün kimüŋ yalançı oġlı yaltaçuġuŋ didi mere kimüŋ nesin alur didi ozan aydur ḫan beyregüŋ adaḫlusın alur didi beyrek aydur mere ozan ḳopuzuŋ maŋa virgil atumı saŋa vireyim ṣaḳla gelem bahasın getürem alam didi

DK III 130

ozan aydur avazum gedilmedin ünüm boġılmadın bir atdur elüme girdi ileteyim ṣaḳlayayım didi ozan ḳopuzı beyrege virdi beyrek ḳopuzı aldı babasınuŋ ordusına yaḳın geldi baḳdı gördi bir ḳaç çobanlar

DK III 131

yoluŋ ḳıyısın almışlar aġlarlar hem ṭurmayup ṭaş yıġarlar beyrek aydur mere çobanlar bir kişi yolda ṭaş bulsa yabana atar siz bu yolda bu ṭaşı niçün yıġarsız çobanlar aydur

DK III 132

mere sen seni bilürsin bizüm ḥalumuzdan ḫaberüŋ yoḳ didiler mere ne ḥaluŋuz vardur çobanlar aydur bigümüzüŋ bir oġlı var-ıdı on altı yıldır kim ölüsi dirisi ḫaberin kimse bilmez yalançı oġlı yaltaçuḳ dirler

DK III 133

ölüsi ḫaberin getürdi adaḫlusın aŋa virür oldılar gelür bundan kiçer uralum anı aŋa varmasun teŋine tuşına varsun didiler beyrek aydur mere yüzüŋüz aġ olsun aġaŋuzuŋ etmegi size ḥalal olsun didi

DK III 134

andan babasınuŋ ordusına geldi meger ivleri öŋinde bir böyük aġaç var-ıdı dibinde bir yaḫşı bıŋar var-ıdı beyrek baḳdı gördi kim kiçi ḳız ḳarındaşı bıŋardan ṣu almaġa gelür ḳardaş beyrek diyü aġlar

DK III 135

buzlar ṭoyuŋ dügünün ḳara oldı diyü aġlar beyrege ḳatı firaḳ geldi ḳatlanımadı buldur buldur gözinüŋ yaşı revan oldı çaġırubanı burada ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar beyrek aydur

DK III 136

mere ḳız ne aġlarsın ne buzlarsın aġa diyü yandı baġrum göyindi içüm meger senüŋ aġaŋ yoḳ oḫıpdur yüregüŋe ḳaynar yaġlar ḳoyılupdur ḳara baġruŋ ṣarṣılupdur aġa diyü ne aġlarsın ne buzlarsın yandı

DK III 137

baġrum göyindi içüm karşu yatan ḳara ṭaġı ṣorar olsam yaylaḳ kimüŋ ṣovuḳ ṣovuḳ ṣularını ṣorar olsam içit kimüŋ tavla tavla şahbaz atları ṣorar olsam binit kimüŋ ḳatar ḳatar develeri ṣorar

DK III 138

olsam yüklet kimüŋ aġayılda aġça ḳoyunı ṣorar olsam şölen kimüŋ ḳaralu göklü otaġı sorar olsam kölge kimüŋ aġız dilden ḳız kişi ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun bu gün saŋa didi

DK III 139

ḳız aydur çalma ozan ayıtma ozan ḳaraluça men ḳızuŋ nesine gerek ozan ḳarşu yatan ḳara ṭaġı sorar olsaŋ aġam beyregüŋ yaylası-y-ıdı aġam beyrek gideli yaylarum yoḳ ṣovuḳ ṣovuḳ sularını sorar

DK III 140

olsaŋ aġam beyregüŋ içidi-y-idi aġam beyrek gideli içerüm yoḳ tavla tavla şahbaz atları ṣorar olsaŋ aġam beyregüŋ binidi-y-idi aġam beyrek gideli binerüm yoḳ ḳatar ḳatar develeri ṣorar olsaŋ aġam beyregüŋ yükledi-y-idi

DK III 141

aġam beyrek gideli yükledüm yoḳ aġayılda aġça ḳoyunı ṣorar olsaŋ aġam beyregüŋ şöleni-y-idi aġam beyrek gideli şölenüm yoḳ ḳaralu göklü otaġı sorar olsaŋ aġam beyregüŋdür aġam beyrek gideli köçerüm yoḳ yine ḳız aydur

DK III 142

mere ozan ḳarşu yatan ḳara taġdan aşup geldügüŋde kiçdügüŋde beyrek adlu bir yigide bulışmaduŋ-mı ṭaşḳun ṭaşḳun ṣuları aşup geldügüŋde kiçdügüŋde beyrek adlu bir yigide bulışmaduŋ-mı aġır adlu şehirlerden geldügüŋde kiçdügüŋde beyrek adlu bir

DK III 143

yigide bulışmaduŋ-mı mere ozan gördüŋ-ise digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun ozan saŋa didi ḳız gine aydur ḳarşu yatan ḳara ṭaġum yıḳılupdur ozan senüŋ ḫaberüŋ yoḳ kölgelüçe ḳaba aġacum kesilüpdür

DK III 144

ozan senüŋ ḫaberüŋ yoḳ dünyelikde bir ḳardaşum alınupdur ozan senüŋ ḫaberüŋ yoḳ çalma ozan ayıtma ozan ḳaraluça men ḳızuŋ nesine gerek ozan ileyüŋde dügün var dügüne varup ötgil didi

DK III 145

beyrek bundan kiçdi ulu ḳız ḳarındaşları yanına geldi baḳdı gördi ḳız ḳardaşları ḳaralu göklü otururlar çaġırup beyrek ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur alan ṣabaḥ yirinden ṭuran ḳızlar

DK III 146

aġ otaġı ḳoyuban ḳara otaġa giren ḳızlar aġ çıḳarup ḳara geyen ḳızlar baġır kibi üginende yoġurtdan ne var ḳara ṣaḳaç altında gömeç den ne var kendürükde etmekden ne var

DK III 147

üç gündür yoldan geldüm ṭoyuruŋ meni üç güne varmasun allah sevindürsün sizi didi ḳızlar vardılar yimek getürdiler beyregüŋ ḳarnın ṭoyurdılar beyrek aydur aġaŋuzuŋ başı ve gözi ṣadaḳası köhne ḳaftanuŋuz var

DK III 148

ise geyeyin dügüne varaym dügünde elüme ḳaftan virür[ler] girü ḳaftanuŋuz vireyim didi vardılar beyregüŋ ḳaftanı var-ımış buŋa virdiler aldı geydi boyı boyına bili biline ḳolı ḳolına yaḳışdı

DK III 149

ulu ḳız ḳardaşı bunı beyrege beŋzetdi ḳara ḳıyma gözleri ḳan yaş ṭoldı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ḳara ḳıyma gözlerüŋ çöngelmese-y-idi aġam beyrek diye-y-idüm ozan saŋa yüzüŋi ḳara ṣaç örtmese-y-idi

DK III 150

aġam beyrek diye-y-idüm ozan saŋa ḳunt ḳunt bileklerüŋ ṣolmasa-y-ıdı aġam beyrek diye-y-idüm ozan saŋa apul apul yorıyışuŋdan aṣlan gibi ṭurışuŋdan ḳaŋrıluban baḳışuŋdan aġam beyrege beŋzedürem ozan seni sevindürdüŋ yirindürme ozan meni didi

DK III 151

ḳız bir daḫı ṣoylamış aydur çalma ozan ayıtma ozan aġam beyrek gideli bize ozan geldügi yoḳ egnümüzden ḳaftanumuz alduġı yoḳ başumuzdan giceligümüz alduġı yoḳ buynuzı burma ḳoçlarumuz alduġı yoḳ didi

DK III 152

beyrek aydur gördüŋ-mi ḳızlar bu ḳaftan-ıla meni tanıdılar ḳalın oġuz bigleri daḫı tanırlar didi göreyim oġuzda menüm dostum düşmenüm kimdür didi ḳaftanı ṣıyırdı götürdi ḳızlaruŋ üstine atı virdi

DK III 153

ne siz kaluŋ ne beyrek ḳalsuŋ bir eski ḳaftan virdüŋüz benüm başum beynüm alduŋuz diyüp vardı bir eski deve çuvalı buldı deldi boynına kiçürdi kendüyi delülige bıraḳdı sürdi dügüne geldi

DK III 154

gördi dügünde güyegü oḫ atar ḳara göne oġlı budaḳ ḳazan biġ oġlı uruz bigler başı yigenek ġaflet ḳoca oġlı şir şemseddin ḳızuŋ ḳardaşı delü karçar bile oḫ atarlar-ıdı

DK III 155

kaçan-kim budaġ atsa beyrek elüŋ var olsun dir-idi uruz atsa elüŋ var olsun dir-idi yigenek atsa elüŋ var olsun dir-idi şir şemseddin atsa elüŋ var olsun dir-idi güyegü atsa elüŋ ḳurısun

DK III 156

parmaḫlaruŋ çürisün hay ṭoŋuz oġlı ṭoŋuz dir-idi güyegülere ḳurban ol dir-idi yalançı oġlı yaltaçuġuŋ acıġı ṭutdı aydur mere ḳavat oġlı delü ḳavat saŋa düşer

DK III 157

mi maŋa bunuŋ kibi söz söylemek gel mere ḳavat menüm yayumı çek yoḫsa şimdi boynuŋ ururam didi böyle digeç beyrek yayı aldı çekdi ḳabżasından yay iki para oldı götürdi

DK III 158

öŋine bıraḳdı daz yirde ṭurġay atmaġa yaḫşı didi yalançı oġlı yaltaçuḳ yay ufanduġına ḳatı ḳaḳıdı aydur mere beyregüŋ yayı vardur getürüŋ didi vardılar getürdiler beyrek yayı gördüginde yoldaşların aŋdı aġladı

DK III 159

aydur ṭul ṭulara girdügüm ṭulararı duḫarluyı ḳoduġum yaġı yurdı elümde ḳıl kişlüm ayġır malı ayġır virüp alduġum aġ tozlu ḳatı yayum buġa virüp alduġum boġma kirişüm buŋlu yirde ḳodum geldüm otuz ṭoḳuz yoldaşum iki arġışum didi