Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK III 160

andan beyrek aydur bigler sizüŋ 'ışḳuŋuza çekeyim yayı atayım oḫı didi meger güyegünüŋ yüzügine nişan atarlar-ıdı beyrek oḳ-ıla yüzügi urdı paraladı oġuz bigleri bunı göriçek el ele çaldılar gülişdiler

DK III 161

ḳazan big baḳup tamaşa ider-idi adam gönderdi beyregi ḳıġırdı delü ozan geldi baş indürdi baġır baṣdı selam virdi beyrek aydur alar

DK III 162

ṣabaḥ ṣapa yirde dikilende aġ-ban ivlü aṭlas-ıla yapılanda gök ṣayvanlu tavla tavla çekilende şahbaz atlu çaġıruban dad virende bol çavuşlu yayḳanduġında yaġ dökilen bol ni'metlü ḳalmış yigit arḫası beze miskin umudı

DK III 163

bayındır ḫanuŋ güyegüsi tülü ḳuşuŋ yavrısı türkistanuŋ diregi amıt ṣuyınuŋ aṣlanı ḳaraçuġuŋ ḳaplanı ḳoŋur atuŋ iyesi ḫan uruzuŋ babası ḫanum ḳazan ünüm aŋla sözüm diŋle alan ṣabaḥ ṭurmışsın aġ ormana

DK III 164

girmişsin aġ ḳavaġuŋ budaġından yırġayuban kiçmişsin cān yācuġın egmişsin oḳcuġazın ḳurmışsın adın gerdek ḳomışsın ṣaġda oṭuran ṣaġ bigler ṣol ḳolda oṭuran ṣol bigler işikdeki ınaḳlar düpde oṭuran ḫaṣ bigler

DK III 165

ḳutlu olsun devletüŋüz didi böyle digeç ḳazan big aydur mere delü ozan menden ne dilersin çetirlü otaḳ-mı dilersin ḳul ḳaravaş-mı dilersin altun aḳça-mı dilersin vireyim didi beyrek aydur

DK III 166

sulṭanum meni ḳosaŋ da şölen yimeginüŋ yanına varsam ḳarnum açdur ṭoyursam didi ḳazan aydur delü ozan devletin depdi bigler bu günki bigligüm bunuŋ olsun koŋ nireye gider-ise gitsün neyler-ise eylesün

DK III 167

didi beyrek şölen yimeginüŋ üzerine geldi ḳarnın ṭoyurduḳdan soŋra ḳazanları depdi dökdi çevürdi yaḫnınuŋ kimini ṣaġına kimini ṣolına atar ṣaġdan gideni ṣaġ alur ṣoldan gideni ṣol alur

DK III 168

haḳluya ḥaḳḳı dege haḳsuza yüzi ḳaralıġı dege ḳazan bige ḫaber oldı sulṭanum delü ozan hep yimegi dökdi didiler şimdi ḳızlar yanına varmaḳ ister ḳazan aydur mere ḳoŋ-a ḳızlar yanına da varsun

DK III 169

didi beyrek ḳalḳdı ḳızlar yanına vardı ṣurnaçıları ḳovdı naḳaraçıları ḳovdı kimini dögdi kiminüŋ başın yardı ḳızlar oturan otaġa geldi işigin aldı oturdı bunı gördi ḳazan bigüŋ ḫatunı boyı uzun burla ḳaḳıdı

DK III 170

aydur mere ḳavat oġlı delü ḳavat saŋa düşer-mi bī-tekellüf menüm üzerüme gelesin didi beyrek aydur ḫanum ḳazan bigden maŋa buyruḳ oldı maŋa kimse ṭolaşmaz didi burla ḫatun aydur

DK III 171

mere çün-kim ḳazan bigden buyruḳ olupdur ḳoŋ oṭursun didi yine döndi beyrege aydur mere delü ozan ya maḳṣuduŋ nedür aydur ḫanum maḳṣudum oldur ki ere varan ḳız ḳalḳa oynaya men ḳopuz çalam didi

DK III 172

ḳıṣırça yinge dirler bir ḫatun var-ıdı aŋa ayıtdılar mere ḳıṣırça yinge ṭur sen oyna ne bilür delü ozan didiler ḳıṣırça yinge ṭurdı aydur mere delü ozan ere varan ḳız menem didi

DK III 173

oynamaġa başladı beyrek ḳopuz çaldı ṣoyladı görelüm ḫanum ne ṣoyladı aydur and içmişem ḳıṣır ḳıṣraġa bindügüm yoḳ binübeni ḳazavata varduġum yoḳ evüŋüz ardında ṣarvanlar saŋa baḳar buldur buldur gözlerinüŋ yaşı aḳar

DK III 174

sen anlaruŋ yanına varġıl muraduŋı anlar virür bellü bilgil senüŋ-ile menüm işüm yoḳ ere varan ḳız ḳalḳa ḳol ṣaluban oynaya men ḳopuz çalam didi ḳıṣırça yinge boy bu zaval geleçek delü beni görmiş

DK III 175

gibi söyler didi vardı yirinde oṭurdı bu kez boġazça faṭma dirler bir ḫatun var-ıdı ḳalk sen oyna didiler ḳızuŋ ḳaftanını geydi çal mere delü ozan ere varan ḳız menem oynayayım didi

DK III 176

delü ozan aydur and içeyim bu kez boġaz kıṣraġa bindügüm yoḳ binübeni ḳazavata varduġum yoḳ ivüŋüz ardı dereçük degül-mi-y-idi itüŋüz adı baraḳ degül-mi-y-idi senüŋ aduŋ ḳırḳ oynaşlu boġazça fatma degül-mi-y-idi

DK III 177

daḫı 'aybuŋ açaram bellü bilgil didi senüŋ-ile menüm oyunum yoḳ var yirüŋe oṭurġıl ere varan yirinden ṭura ben ḳopuz çalam ḳol ṣaluban oynaya didi böyle digeç boġazça fatma aydur

DK III 178

boy delü boġma çıḳaraçaḳ olança 'aybumuzı ḳaḳdı ṭur ḳız oynar-iseŋ oyna oynamaz-iseŋ cehennemde oyna beyrekden soŋra başuŋa bu ḥal geleçegin bilür-idük didi burla ḫatun aydur ḳız ḳalk oyna elüŋden ne gelür

DK III 179

didi banı çiçek ḳırmızı ḳaftanın geydi ellerin yiŋine çekdi gözükmesün diyü oyuna girdi ayıtdı mere delü ozan çal di ere varan ḳız menem oynayayım didi beyrek aydur

DK III 180

men bu yirden gideli delü olmış delim aġça ḳarlar yaġmış dize yetmiş ḫan ḳızınuŋ ivinde ḳul ḫalayık dükenmiş maşraba almış ṣuya varmış bileginden on parmaġını ṣovuḳ almış

DK III 181

ḳızıl altun getürüŋ han ḳızına ṭırnaḳ yonuŋ 'ayıbluça ḫan ḳızı ere varmaḳ 'ayıb olur didi bunı işidiçek banı çiçek ḳaḳıdı mere delü ozan men 'ayıblu-mıyam kim maŋa 'ayıb ḳoşarsın didi

DK III 182

gümüş gibi aġ bilegin açdı elin çıḳardı beyregüŋ kiçürdügi yüzük görindi beyrek yüzügi tanıdı burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK III 183

beyrek gideli bam bam depe başına çıḳduŋ-mı ḳız ḳaranup dört yanuŋa baḳduŋ-mı ḳız ḳarġu kibi ḳara ṣaçuŋ yolduŋ-mı ḳız ḳara gözden acı yaşun dökdüŋ-mi ḳız güz alması kibi al yaŋaġuŋ yırtduŋ-mı ḳız sen ere varursın altun yüzük menümdür

DK III 184

vir maŋa ḳız didi ḳız aydur beyrek gideli bam bam depe başına çıḳduġum çoḳ karġu kibi ḳara ṣaçum yolduġum çoḳ güz alması kibi al yaŋaġum yırtduġum çoḳ gelen-ile gidenden ṣorduġum çoḳ vardı

DK III 185

gelmez big yigidüm ḫan yigidüm beyrek diyü aġladuġum çoḳ sevişdügüm bamsı beyrek sen degülsin altun yüzük senüŋ degüldür altun yüzükde çoḳ nişan vardur altun yüzügi ister-iseŋ nişanın söyle didi

DK III 186

beyrek aydur alan ṣabaḥ ḫan ḳızı yirümden ṭurmadum-mı boz ayġıruŋ biline binmedüm-mi senüŋ ivüŋ üzerine ṣıġın geyik yıḳmadum-mı sen meni yanuŋa ḳıġırmaduŋ-mı senüŋ-ile meydanda at çapmaduḳ-mı senüŋ atuŋı menüm atum kiçmedi-mi oḫ atanda men senüŋ oḫuŋı yarmadum-mı güreşde men seni baṣmadum-mı üç öpüp bir

DK III 187

dişleyüp altun yüzügi parmaġuŋa kiçürmedüm-mi sevişdügüŋ bamsı beyrek men degül-miyem didi böyle digeç ḳız tanıdı bildi-kim beyrekdür cübbesi-y-ile çuḫası-y-ıla beyregüŋ ayaġına düşdi beyrege dayalar ḳaftan geyürüp ṭonatdılar haman ḳız ṣıçradı

DK III 188

ata bindi beyregüŋ atasına anasına muştulıġa çapar gitdi ḳız aydur arġap arġap ḳara ṭaġuŋ yıḫılmış-ıdı yüceldi aḫır ḳanlu ḳanlu ṣularuŋ ṣoġılmış-ıdı çaġladı aḫır ḳaba aġacuŋ ḳurımış-ıdı yeşerdi aḫır şahbaz atuŋ ḳarımış-ıdı

DK III 189

ḳulun virdi aḫır ḳızıl develerüŋ ḳarımış-ıdı köşek virdi aḫır aġ ḳoyunuŋ ḳarımış-ıdı kuzı virdi aḫır on altı yıllıḳ ḥasretüŋ oġuluŋ beyrek geldi aḫır ḳayın ata ḳayın ana muştulıḳ maŋa ne virürsiz didi

DK III 190

beyregüŋ atası anası aydur dilüŋ içün öleyin gelinçügüm yoluŋa ḳurban olayın gelinçügüm yalan-ise bu sözlerüŋ girçek ola gelinçügüm saġ esen çıḳup gelse ḳarşu yatan ḳara ṭaġlar saŋa yaylaḳ olsun

DK III 191

sovuḳ sovuḳ ṣuları saŋa içit olsun ḳulum ḫalayıġum saŋa kırnaḳ olsun şahbaz atlarum saŋa binit olsun ḳatar ḳatar develerüm saŋa yüklet olsun aġayılda aġça ḳoyunum saŋa şölen olsun

DK III 192

altun aḳçam saŋa ḫarçlıḳ olsun dünlügi altun ban ivüm saŋa kölge olsun ḳara başum ḳurban olsuŋ saŋa gelinçügüm didi bu maḥalda bigler beyregi getürdiler ḳazan big aydur

DK III 193

muştulıḳ pay püre big oġluŋ geldi didi pay püre big aydur oġlum idügin andan bileyim ṣırça parmaġını ḳanatsun ḳanını destmala dürtsün gözüme süreyin açılaçaḳ olur-ise oġlum beyrekdür didi

DK III 194

zira aġlamaḳdan gözleri görmez olmış-ıdı destmalı gözine siliçek allah ta'ālanuŋ ḳudreti-y-ile gözi açıldı atası anası küvlediler beyregüŋ ayaġına düşdiler aydur oġul dünlügi altun ban ivümüŋ ḳabżası oġul ḳaza beŋzer

DK III 195

ḳızumuŋ gelinümüŋ çiçegi oġul görür gözüm aydını oġul ṭutar bilüm ḳuvveti oġul ḳalın oġuz imrençesi canum oġul diyüben çoḳ aġladı allahına şükürler eyledi yalançı oġlı yaltaçuḳ bunı işitdi beyregüŋ ḳorḳusından ḳaçdı

DK III 196

özini ṭana sazına ṣaldı beyrek ardına düşdi ḳova ḳova saza düşürdi beyrek aydur mere od getürüŋ getürdiler sazı oda urdılar yaltaçuḳ gördi kim yanar sazdan çıḳdı beyregüŋ ayaġına düşdi

DK III 197

ḳılıcı altından kiçdi beyrek daḫı ṣuçından kiçdi ḳazan big aydur gel muraduŋa yetiş beyrek aydur yoldaşlarumı çıkarmayınça ḥiṣarı almayınça murada irmezem didi ḳazan big oġuzına beni seven binsün didi

DK III 198

ḳalın oġuz bigleri atlandılar bayburd ḥiṣarına çapar yetdiler kāfirler daḫı bunları ḳarşuladılar ḳalın oġuz bigleri aru ṣudan abdest aldılar aġ alınların yire ḳodılar iki rik'at namaz ḳıldılar adı görklü muḥammedi

DK III 199

yad getürdiler gümbür gümbür naḳaralar dögildi | bir ḳıyamat ṣavaş oldı meydan ṭolu baş oldı şökli meliki bögürdübeni ḳazan big atdan yire ṣaldı ḳara teküri delü ṭundar ḳılıçladı yire ṣaldı